{"id":400,"date":"2011-10-28T23:02:26","date_gmt":"2011-10-28T21:02:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/10\/28\/wywiad-z-grzegorzem-wasowskim-czesc-2-2\/"},"modified":"2011-10-28T23:02:26","modified_gmt":"2011-10-28T21:02:26","slug":"wywiad-z-grzegorzem-wasowskim-czesc-2-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=400","title":{"rendered":"Wywiad z Grzegorzem W\u0105sowskim – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2"},"content":{"rendered":"
– Ta historia przypomina dzieje Pawki Morozowa<\/a>. A jednocze\u015bnie uczy, \u017ce bezpieka by\u0142a w stanie zrobi\u0107 wiele dla os\u0142ony swej agentury.<\/span><\/p>\n

Ma Pan racj\u0119. Ten sam mechanizm, s\u0142u\u017c\u0105cy ochronie TW "Ma\u0142achowski" przed podejrzeniami o wsp\u00f3\u0142prac\u0119, komuni\u015bci zastosowali tak\u017ce wobec spo\u0142eczno\u015bci Jab\u0142onny Lackiej, wsi le\u017c\u0105cej kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w od Borychowa. Nieopodal Jab\u0142onny Lackiej, w lesie pod wsi\u0105 Toczyski-Podborne, 7 kwietnia 1950 r. si\u0142y re\u017cimu, na skutek donosu\u00a0 z\u0142o\u017conego przez tego\u017c konfidenta, zlokalizowa\u0142y i otoczy\u0142y dziewi\u0119cioosobowy pododdzia\u0142 6 Brygady Wile\u0144skiej AK dowodzony przez\u00a0 legendarnego wtedy w tamtych stronach por. J\u00f3zefa Ludwika Ma\u0142czuka "Brzaska"<\/a>. W nier\u00f3wnej walce, w kt\u00f3rej si\u0142y ob\u0142awy liczy\u0142y 400 \u017co\u0142nierzy KBW, zgin\u0119\u0142o trzech partyzant\u00f3w, w tym "Brzask". Pozostali cz\u0142onkowie pododdzia\u0142u "Brzaska" szcz\u0119\u015bliwie zdo\u0142ali przedrze\u0107 si\u0119 przez trzy pier\u015bcienie okr\u0105\u017cenia i umkn\u0105\u0107 ob\u0142awie. Donos na partyzant\u00f3w "Brzaska" zosta\u0142 z\u0142o\u017cony przez TW "Ma\u0142achowski" ju\u017c w dwa tygodnie po tym, jak zosta\u0142 on\u00a0 zwerbowany przez UB.
\"\"
Por. J\u00f3zef Ma\u0142czuk "Brzask" z \u017con\u0105 Iren\u0105.<\/span><\/font><\/p>\n

O powodach tak \u0142atwego dotarcia przez tego konfidenta do partyzant\u00f3w ju\u017c m\u00f3wi\u0142em. Groz\u0119 sytuacji pot\u0119guj\u0105 dwa fakty, oba o wymiarze symbolicznym. Po pierwsze, zdrajca odwiedzi\u0142 obozowisko partyzant\u00f3w z okazji \u015awi\u0105t Wielkanocnych. Po drugie, spotka\u0142 si\u0119 wtedy ze swym bratem – Witoldem, cz\u0142onkiem grupy "Brzaska". W le\u015bnym obozowisku przebywa\u0142 TW "Ma\u0142achowski" przez dwa dni, co pozwoli\u0142o mu pozna\u0107 wielu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w terenowych por. Ma\u0142czuka, kt\u00f3rzy\u00a0 mieli pecha odwiedzi\u0107 wtedy miejsce postoju oddzia\u0142u. Na koniec bytno\u015bci po\u015br\u00f3d partyzant\u00f3w konfident\u00a0 wy\u015bciska\u0142\u00a0 swego brata oraz jego towarzyszy walki – prawdziwy, wsp\u00f3\u0142czesny poca\u0142unek Judasza – a nast\u0119pnie ruszy\u0142 prosto do Soko\u0142owa Podlaskiego, gdzie na r\u0119ce szefa tamtejszego Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa z\u0142o\u017cy\u0142 doniesienie o miejscu pobytu oddzia\u0142u "Brzaska". Efektem tego donosu TW "Ma\u0142achowski" by\u0142o, poza \u015bmierci\u0105 trzech partyzant\u00f3w, aresztowanie ponad 60 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w grupy. W przeprowadzonych wkr\u00f3tce procesach zostali oni skazani na wysokie kary wi\u0119zienia, zapad\u0142y te\u017c dwa wyroki \u015bmierci, na szcz\u0119\u015bcie nie wykonane. I tylko jedna osoba spo\u015br\u00f3d aresztowanych i s\u0105dzonych w\u00f3wczas wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u "Brzaska" odpowiada\u0142a z wolnej stopy a nast\u0119pnie zosta\u0142a skazana na kar\u0119 pozbawienia wolno\u015bci, kt\u00f3rej wykonanie zosta\u0142o zawieszone. Za\u015b po procesie zosta\u0142a ona wywieziona pod ochron\u0105\u00a0 UB, w bia\u0142y dzie\u0144, w nieznanym kierunku – jak wkr\u00f3tce dowiedzieli si\u0119 mieszka\u0144cy Jab\u0142onny Lackiej\u00a0 na\u00a0 ziemie zachodnie. Dla formalno\u015bci tylko dodam, \u017ce ka\u017cdy z pami\u0119taj\u0105cych t\u0119 spraw\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Jab\u0142onny Lackiej by\u0142 \u015bwi\u0119cie przekonany – i taki te\u017c by\u0142 przekaz pokoleniowy –\u00a0 \u017ce to\u00a0 w\u0142a\u015bnie owa osoba by\u0142a zdrajc\u0105\u00a0 i doprowadzi\u0142a do \u015bmierci "Brzaska", jego dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy, a tak\u017ce spowodowa\u0142a liczne aresztowania w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Ta osoba by\u0142a tylko ofiar\u0105 gry bezpieki, kt\u00f3ra, chc\u0105c chroni\u0107 cennego agenta, czyli TW "Ma\u0142achowski"<\/a>, zrobi\u0142a wszystko, aby podejrzenia\u00a0 miejscowej ludno\u015bci i trwaj\u0105cych jeszcze w lesie partyzant\u00f3w pad\u0142y na kogo\u015b innego.
A teraz puenta do tego w\u0105tku. W maju 2006 r. w Jab\u0142onnie Lackiej, staraniem Fundacji „Pami\u0119tamy”<\/a>, stan\u0105\u0142 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy "Brzaska" i dw\u00f3ch partyzant\u00f3w<\/a>\u00a0 poleg\u0142ych wraz z nim w kwietniu 1950 r. w lesie pod Toczyskami. Gdy na kilka tygodni przed uroczysto\u015bci\u0105 wraz z koleg\u0105 przyjecha\u0142em do Jab\u0142onny Lackiej, na spotkanie z przedstawicielami miejscowych w\u0142adz, aby om\u00f3wi\u0107 szczeg\u00f3\u0142y uroczysto\u015bci, mia\u0142a miejsce taka oto scena. W spotkaniu ze strony w\u0142adz gminnych uczestniczy\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119ciu os\u00f3b. Po uzgodnieniu scenariusza ceremonii, opowiada\u0142em zebranym\u00a0 kto jest winny zdrady "Brzaska" i w jaki spos\u00f3b bezpieka, w celu zapewnienia os\u0142ony dla dzia\u0142a\u0144 TW "Ma\u0142achowski", zrzuci\u0142a podejrzenie na wytypowan\u0105 przez siebie osob\u0119. W pewnym momencie dostrzeg\u0142em, \u017ce jedna z kobiet uczestnicz\u0105cych w spotkaniu zacz\u0119\u0142a p\u0142aka\u0107. Powiedzia\u0142em wtedy mniej wi\u0119cej: przepraszam je\u017celi czym\u015b Pani\u0105 urazi\u0142em, nie by\u0142o to moim zamiarem, ale s\u0105dz\u0119, \u017ce wa\u017cne jest, aby\u015bcie wiedzieli Pa\u0144stwo jak naprawd\u0119 by\u0142o<\/span>. Na to w\u00f3jt Jab\u0142onny Lackiej powiedzia\u0142 do mnie cicho – ta Pani jest synow\u0105 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry decyzj\u0105 bezpieki mia\u0142 w oczach miejscowej spo\u0142eczno\u015bci uchodzi\u0107 za zdrajc\u0119<\/span>.
I uchodzi\u0142. Przez\u00a0 ca\u0142e 55 lat. \u0141zy tej kobiety by\u0142y \u0142zami szcz\u0119\u015bcia, \u017ce pami\u0119\u0107 jej te\u015bcia, a tym samym\u00a0 dobre imi\u0119 rodziny do kt\u00f3rej wesz\u0142a zosta\u0142o wreszcie oczyszczone. Nasza wizyta w Jab\u0142onnie Lackiej nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wtedy szybko – potrwa\u0142a jeszcze dobrych kilka godzin. Po opuszczeniu Urz\u0119du Gminy zostali\u015bmy ugoszczeni przez ow\u0105 Pani\u0105 i jej m\u0119\u017ca, czyli syna osoby oczernionej przez bezpiek\u0119. To by\u0142a i\u015bcie kr\u00f3lewska go\u015bcina. Trzeba by\u0142o widzie\u0107 rado\u015b\u0107 tych ludzi. I pami\u0119tam jak nasza gospodyni\u00a0 w pewnym momencie powiedzia\u0142a do nas: m\u00f3j te\u015b\u0107 jeszcze na \u0142o\u017cu \u015bmierci powtarza\u0142, \u017ce nie jest winien krwi rozlanej pod Toczyskami<\/span>. Wyja\u015bniam, \u017ce zmar\u0142 on w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia w Jab\u0142onnie Lackiej. Na moje pytanie czy ludzie mu wierzyli, u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 smutno i powiedzia\u0142a, \u017ce poza ni\u0105 i jej m\u0119\u017cem nikt nie dawa\u0142 wiary w niewinno\u015b\u0107 jej te\u015bcia. Dlatego gdy w kilka tygodni po wspomnianej rozmowie pomnik w Jab\u0142onnie Lackiej zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty i podczas tej uroczysto\u015bci\u00a0 rozdali\u015bmy 600 egzemplarzy publikacji Kazimierza Krajewskiego i Tomasza \u0141abuszewskiego<\/a>, w kt\u00f3rej autorzy szczeg\u00f3\u0142owo opisali\u00a0 kto i w jakich okoliczno\u015bciach zdradzi\u0142 miejsce postoju pododdzia\u0142u "Brzaska", mieli\u015bmy – mam na my\u015bli osoby skupione wok\u00f3\u0142 dzie\u0142a Fundacji „Pami\u0119tamy”\u00a0 – poczucie, \u017ce ta tragiczna historia sprzed lat doczeka\u0142a si\u0119 dope\u0142nienia.
\"\"
J\u00f3zef Ma\u0142czuk "Brzask". Zdj\u0119cie po\u015bmiertne wykonane przez UB.<\/span><\/font><\/p>\n

T\u0119 opowie\u015b\u0107 dedykuje tym rodakom, kt\u00f3rzy popieraj\u0105 postulat likwidacji IPN czy te\u017c ograniczenia bud\u017cetu tej instytucji. Gdyby nie ta plac\u00f3wka, to\u00a0 sprawca \u015bmierci siedmiu partyzant\u00f3w, aresztowania blisko setki os\u00f3b i po\u015bredni sprawca \u015bmierci Mariana Borychowskiego do dzi\u015b by\u0142by nieznany, natomiast osoby, kt\u00f3re decyzj\u0105 bezpieki mia\u0142y uchodzi\u0107 za winne tych ludzkich nieszcz\u0119\u015b\u0107 nadal by\u0142yby za takie uznawane. Za\u015b TW "Ma\u0142achowski"<\/a> pozosta\u0142by w\u00a0 spo\u0142ecznej pami\u0119ci przede wszystkim jako zas\u0142u\u017cony wychowawca kilku pokole\u0144 wroc\u0142awskiej m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n

– Chce Pan powiedzie\u0107, \u017ce TW "Ma\u0142achowski" zosta\u0142 nauczycielem?<\/span><\/p>\n

Tak. Dojrza\u0142e lata swego \u017cycia przepracowa\u0142 bowiem jako nauczyciel, a od pewnego momentu tak\u017ce jako wicedyrektor jednego z wroc\u0142awskich lice\u00f3w. To by\u0142 na pewno \u015bwietny pedagog. Niedawno natrafi\u0142em na wywiad z jedn\u0105 z uczennic Czes\u0142awa Bia\u0142ow\u0105sa<\/a>, czyli TW „Ma\u0142achowski”. Pani ta jest\u00a0 poetk\u0105,\u00a0 aktualnie zamieszkuje w Australii. Wywiad pochodzi z 2007 r. Zapewne do dzi\u015b nie ma ona poj\u0119cia o wydarzeniach, kt\u00f3re przed chwil\u0105 przypomnia\u0142em Oto jak pi\u0119knie wspomina swego nauczyciela:<\/p>\n

"Drugim nauczycielem, kt\u00f3ry nie tylko pozosta\u0142 mi w pami\u0119ci, ale mia\u0142 wielki wp\u0142yw na to kim jestem, by\u0142 m\u00f3j polonista – Czes\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s. Niezwyk\u0142y nauczyciel. Ka\u017cda lekcja z nim by\u0142a ciekawa. By\u0142 bardzo m\u0105drym, sprawiedliwym nauczycielem i jednocze\u015bnie niezwykle skromnym cz\u0142owiekiem. Kocha\u0142 ksi\u0105\u017cki i zach\u0119ca\u0142 nas aby\u015bmy czytali, nie tylko lektury szkolne. By\u0142 te\u017c zapalonym turyst\u0105: co miesi\u0105c zabiera\u0142 wszystkich ch\u0119tnych w Sudety. Raz w roku organizowa\u0142 obozy w\u0119drowne. Na wycieczkach i obozach panowa\u0142a bardzo mila atmosfera, \u017cadnej musztry, \u017cadnego ustawiania si\u0119 w szeregu… Niestety, zmar\u0142 na atak serca, zaraz po wprowadzeniu Stanu Wojennego, po upadku Solidarno\u015bci. Mia\u0142 tylko 51 lat. Podobno bardzo wielu z Jego dawnych uczni\u00f3w przysz\u0142o na pogrzeb. Ja by\u0142am ju\u017c w tym czasie w Danii".
<\/font><\/div>\n

Prawda, \u017ce \u0142adnie? I tak mog\u0142oby zosta\u0107. Ale powiedzmy to wprost: spoceni lustratorzy spod znaku IPN w swym zacietrzewieniu, nieliczeniu si\u0119 z cz\u0142owiekiem, z t\u0105 budz\u0105c\u0105 odraz\u0119 satysfakcj\u0105 z grzebania si\u0119 w ludzkich brudach, ci rozkochani w ubeckich, k\u0142amliwych raportach, p\u0119taki, zniszczyli pami\u0119\u0107 o Czes\u0142awie Bia\u0142ow\u0105sie, a w ka\u017cdym razie uczynili na niej g\u0142\u0119bok\u0105\u00a0 rys\u0119. Nikczemnicy. Jest to tym bardziej pod\u0142e, \u017ce jak wiemy od niedawna, bo pouczy\u0142a nas o tym pani Wanda Nowicka<\/a>, aspiruj\u0105ca do roli Wicemarsza\u0142ka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, ka\u017cdy porz\u0105dny cz\u0142owiek musi by\u0107 za m\u0142odu komunist\u0105. Zatem warunek bycia porz\u0105dnym cz\u0142owiekiem, postawiony przez\u00a0 przysz\u0142\u0105 Wicemarsza\u0142ek Sejmu RP, Czes\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s spe\u0142ni\u0142 mo\u017cna powiedzie\u0107 w spos\u00f3b wzorowy. M\u00f3wi\u0105c nawiasem, r\u00f3wnie warto\u015bciowa logicznie by\u0142aby taka oto implikacja: kto za m\u0142odu nie by\u0142 nazist\u0105, ten nie b\u0119dzie porz\u0105dnym cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

\"\"\n<\/div>\n

Fragment zobowi\u0105zania do wsp\u00f3\u0142pracy agenturalnej z UB Czes\u0142awa Bia\u0142ow\u0105sa – TW "Ma\u0142achowski".<\/p>\n

<\/span><\/font>Ta historia – wype\u0142niona czynami Czes\u0142awa\u00a0 Bia\u0142ow\u0105sa i kra\u0144cowo odmiennymi wyborami jego dw\u00f3ch braci oraz Mariana Borychowskiego – to dramatyczna, ale jak\u017ce przemawiaj\u0105ca ilustracja bole\u015bnie prawdziwej my\u015bli Henryka Elzenberga<\/a>, \u017ce towarzyszy mu poczucie absolutnej dwutorowo\u015bci dziej\u00f3w – dziej\u00f3w zbrodni i dziej\u00f3w ducha, id\u0105cych obok siebie bez najmniejszego wzajemnego oddzia\u0142ywania, tworzonych przez gatunki ontologicznie bardziej sobie obce ni\u017c w zoologii jaszczury i amonity<\/span>.
Korzystaj\u0105c z okazji, zach\u0119cam wszystkich zainteresowanych szczeg\u00f3\u0142ami wydarze\u0144 w Borychowie z wrze\u015bnia 1950 r. lub histori\u0105 "Brzaska" do lektury: J\u00f3zef Ma\u0142czuk „Brzask” Komendant Obwodu „Jezioro”. Ostatni dow\u00f3dca soko\u0142owskiej konspiracji<\/span><\/a> oraz W rocznic\u0119 walki w Borychowie 30 IX 1950 r. Powiat Soko\u0142\u00f3w Podlaski w\u00a0 walce przeciw komunistycznemu zniewoleniu 1944-1952<\/a> <\/span>– do odczytu i swobodnego pobrania w formacie PDF.
\"\"
\"\"
Pomnik ods\u0142oni\u0119ty w Jab\u0142onnie Lackiej dzi\u0119ki Fundacji "Pami\u0119tamy".<\/span><\/font><\/p>\n

– To jednak do\u015b\u0107 smutne, \u017ce \u017bo\u0142nierzom Wykl\u0119tym\u00a0 a tak\u017ce takim ludziom jak Borychowscy oddano cze\u015b\u0107 dopiero w latach 2000., i to\u00a0 g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 Pa\u0144stwa Fundacji, a nie urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych.<\/span><\/p>\n

Subiektywnie nie jest to dla mnie smutne, bo dzi\u0119ki temu Fundacja „Pami\u0119tamy” ma realny i, b\u0119d\u0119 nieskromny, wa\u017cny dorobek w przywracaniu\u00a0 spo\u0142ecznej pami\u0119ci o bohaterach walki o wolno\u015b\u0107 z komunistami<\/a>, a osoby zaanga\u017cowane w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Fundacji mia\u0142y szanse spe\u0142nienia przy tej okazji kilka dobrych uczynk\u00f3w, ale oczywi\u015bcie jest rzecz\u0105 obiektywnie karygodn\u0105, \u017ce przez pierwsze dziesi\u0119\u0107 lat po upadku komunizmu w Polsce, bohaterowie walki z w\u0142adz\u0105 nieludzk\u0105 spod znaku dyktatury proletariatu pozostawali w ca\u0142kowitym spo\u0142ecznym zapomnieniu. Pisa\u0142em o tym w jednym z artyku\u0142\u00f3w<\/a>, ale powt\u00f3rz\u0119, bo rzecz wydaje si\u0119 wa\u017cna dla zrozumienia przyczyn takiej sytuacji. Ot\u00f3\u017c stosunek kr\u0119g\u00f3w opiniotw\u00f3rczych III RP w okresie ostatniej dekady ubieg\u0142ego stulecia do \u017co\u0142nierzy podziemia antykomunistycznego nie by\u0142 przypadkowy. By\u0142 funkcj\u0105 konceptu, kt\u00f3rego istotnym elementem by\u0142o wmawianie nam, \u017ce historia wysi\u0142k\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych w Polsce po roku 1944, zako\u0144czona\u00a0 przecie\u017c tak pi\u0119knie w 1989 r. porozumieniem w Magdalence i przy „Okr\u0105g\u0142ym Stole”, to suma wysi\u0142k\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w partii komunistycznej pracuj\u0105cych na rzecz pozytywnej ewolucji systemu oraz aktywno\u015bci by\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w tej\u017ce partii, kt\u00f3rzy po wyst\u0105pieniu z niej b\u0105d\u017a wyrzuceniu, dzia\u0142ali w opozycji demokratycznej. W\u00a0 takim r\u00f3wnaniu nie mog\u0142o by\u0107\u00a0 oczywi\u015bcie miejsca\u00a0 na dodatkowy sk\u0142adnik, tj. tych, kt\u00f3rzy w obronie niepodleg\u0142o\u015bci Polski i prawa cz\u0142owieka do wolnego \u017cycia na ziemi podj\u0119li walk\u0119 zbrojn\u0105 z komunistami. Powt\u00f3rz\u0119 r\u00f3wnie\u017c, przypominaj\u0105c sielski klimat Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, a jak wiemy z relacji Ryszarda Bugaja (patrz:\u00a0 wPolityce – fragment ksi\u0105\u017cki Ryszarda Bugaja, "O sobie i innych", wydawnictwo "The facto”, Warszawa 2010<\/a>) czasami wr\u0119cz biesiadn\u0105 atmosfer\u0119 poprzedzaj\u0105cych Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142 negocjacji w Magdalence, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105cy\u00a0 przez ca\u0142\u0105 dekad\u0119 lat 90-tych ubieg\u0142ego stulecia po\u015br\u00f3d elit III RP mechanizm\u00a0 utrzymywania etosu podziemia antykomunistycznego poza obszarem pami\u0119ci spo\u0142ecznej uwa\u017cam za psychologicznie zrozumia\u0142y i \u0142atwy do wyt\u0142umaczenia. Je\u017celi bowiem siadam z przedstawicielami jakiej\u015b formacji do sto\u0142u negocjacyjnego, pij\u0119 z nimi w\u00f3dk\u0119, pozuj\u0119 do zdj\u0119\u0107, osi\u0105gam porozumienie itd., to trudno, abym r\u00f3wnolegle, czy chwil\u0119 potem, odbudowywa\u0142 pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w walce stoczonej z ojcami za\u0142o\u017cycielami tej\u017ce formacji; zw\u0142aszcza, \u017ce zanim \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci w\u00a0 boju swym\u00a0 padli, to zadali wrogowi\u00a0 realne straty. A\u00a0 je\u017celi\u00a0 dodatkowo za\u0142o\u017cymy, \u017ce\u00a0 niema\u0142y kawa\u0142ek swego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142em wcze\u015bniej w szeregach tej formacji, to mamy pe\u0142ny obraz powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Narodowy Dzie\u0144 Pami\u0119ci „\u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych”<\/a> obchodzili\u015bmy po raz pierwszy dopiero po ponad dwudziestu latach od odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci.
Mimo wszystko i z tego\u00a0 nale\u017cy si\u0119 cieszy\u0107, bo to du\u017cy sukces wszystkich zaanga\u017cowanych w przywracanie spo\u0142ecznej pami\u0119ci o \u017bo\u0142nierzach Wykl\u0119tych. Pami\u0119tajmy, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 mia\u0142a by\u0107 wersja historii, kt\u00f3r\u0105 w kr\u00f3tkich s\u0142owach\u00a0 wy\u0142o\u017cy\u0142 w 1998 r. Aleksander Kwa\u015bniewski, w\u00f3wczas Prezydent RP, honoruj\u0105c Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego, czyli najwy\u017cszym wsp\u00f3\u0142czesnym polskim orderem. Powiedzia\u0142 wtedy, \u017ce Kuro\u0144 i Modzelewski byli pierwszymi, kt\u00f3rzy otwarcie sprzeciwili si\u0119 systemowi dyktatury. Zostali oni odznaczeni za wystosowany w 1964 r.\u00a0 List otwarty do partii, w kt\u00f3rym poddali krytyce partyjn\u0105 biurokracj\u0119 i postulowali przekazanie w\u0142adzy w r\u0119ce rad robotniczych.\u00a0 Pami\u0119tajmy te\u017c o tym, \u017ce gdzie\u015b w\u00a0 drugiej po\u0142owie lat 90-tych\u00a0 zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby W\u0142odzimierz Cimoszewicz z\u00a0 Adamem Michnikiem wypracowali wsp\u00f3ln\u0105 propozycj\u0119 wyk\u0142adni polskiej historii najnowszej. Ten bez w\u0105tpienia wa\u017cny dla polskiej kultury i my\u015bli historycznej projekt nie doczeka\u0142 si\u0119\u00a0 jednak realizacji. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce komu\u015b zabrak\u0142o cienkiej nici, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142aby zamiar z jego wykonaniem. Niemniej jednak, oceniaj\u0105c rzecz z perspektywy mojej wra\u017cliwo\u015bci historycznej, by\u0142o gro\u017anie. Na szcz\u0119\u015bcie koncept, o kt\u00f3rym wspominam leg\u0142 w gruzach, jako wy\u0142\u0105cznie obowi\u0105zuj\u0105ca w przestrzeni publicznej narracja historyczna, gdzie\u015b oko\u0142o 2000 r.<\/p>\n

– Czy w swych dzia\u0142aniach Fundacja „Pami\u0119tamy” mog\u0142a liczy\u0107 na jakiekolwiek wsparcie ze strony instytucji pa\u0144stwowych?<\/span><\/p>\n

Tak, cho\u0107 zaczn\u0119 od tego, \u017ce nasze dzia\u0142ania, skupiaj\u0105ce si\u0119 na symbolizacji przestrzeni i nadawaniu pami\u0119ci formy trwa\u0142ej, bo tak rozumiemy znaczenie wznoszonych przez nas pomnik\u00f3w, nie nale\u017c\u0105 do sfery zada\u0144 pa\u0144stwa. Modelowym rozwi\u0105zaniem na tym polu jest aktywno\u015b\u0107 organizacji pozarz\u0105dowych dysponuj\u0105cych w\u0142asnymi \u015brodkami, korzystaj\u0105cych z pomocy powo\u0142anych do tego instytucji pa\u0144stwowych jedynie przy realizacji konkretnych projekt\u00f3w. I tak to dzia\u0142a w przypadku Fundacji „Pami\u0119tamy”, kt\u00f3ra dzi\u0119ki szczodro\u015bci darczy\u0144c\u00f3w od lat systematycznie j\u0105 wspieraj\u0105cych, przy praktycznie\u00a0 zerowych kosztach w\u0142asnych – dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach Fundacji „Pami\u0119tamy” odbywa si\u0119 bez wyj\u0105tku bez jakiejkolwiek gratyfikacji pieni\u0119\u017cnej – mog\u0142a szereg inicjatyw zrealizowa\u0107 w\u0142asnymi si\u0142ami. Natomiast instytucj\u0105 wspieraj\u0105c\u0105 dzia\u0142ania Fundacji by\u0142a Rada Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa<\/a>. Zawsze\u00a0 do tej pory mogli\u015bmy liczy\u0107 na pozytywn\u0105 opini\u0119 – istotn\u0105 w procesie uzyskiwania wymaganych prawem\u00a0 pozwole\u0144 na
\n pobudowanie danego pomnika – tej\u017ce\u00a0 instytucji na temat kolejnych naszych inicjatyw s\u0142u\u017c\u0105cych upami\u0119tnieniu poleg\u0142ych i pomordowanych \u017co\u0142nierzy antykomunistycznego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. W kilku przypadkach, gdy chodzi\u0142o o pomniki wymagaj\u0105ce wi\u0119kszych nak\u0142ad\u00f3w finansowych, skorzystali\u015bmy tak\u017ce ze wsparcia finansowego ze strony Rady. To zas\u0142uga \u015bp. Andrzeja Przewo\u017anika<\/a>, kt\u00f3ry wysoko ocenia\u0142 jako\u015b\u0107 pracy Fundacji i,\u00a0 chc\u0119\u00a0 to mocno zaakcentowa\u0107, doskonale rozumia\u0142 potrzeb\u0119 upami\u0119tniania ofiary z\u0142o\u017conej przez \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych. Ale to tak\u017ce zas\u0142uga W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego, pe\u0142ni\u0105cego funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cego Rady. Pami\u0119tajmy, \u017ce Pan Bartoszewski w komunistycznych kazamatach przesiedzia\u0142 kilka lat i na swej wi\u0119ziennej drodze mia\u0142 okazj\u0119 spotka\u0107 wielu bohater\u00f3w walki zbrojnej z komunistami. Mia\u0142em\u00a0 raz okazj\u0119 zamieni\u0107 z nim kilka zda\u0144 na ten temat. W tej kr\u00f3tkiej rozmowie wyrazi\u0142 jednoznaczne przekonanie o zasadno\u015bci upami\u0119tniania ofiary z\u0142o\u017conej na o\u0142tarzu wolno\u015bci w walce z komunistami. Ostatni pomnik wzniesiony si\u0142ami Fundacji, upami\u0119tniaj\u0105cy 230 \u017co\u0142nierzy Konspiracyjnego Wojska Polskiego poleg\u0142ych i pomordowanych w walce z komunistami w latach 1945–1954, stan\u0105\u0142 w Radomsku<\/a> we wrze\u015bniu 2010 r., ju\u017c w czasach, gdy funkcj\u0119 Sekretarza Rady pe\u0142ni\u0142 Pan Andrzej Kunert<\/a>. To jeden z projekt\u00f3w zrealizowanych przez Fundacj\u0119 przy wsparciu Rady. Tak\u017ce Prezydent RP Bronis\u0142aw Komorowski podj\u0105\u0142 kilka dzia\u0142a\u0144 \u015bwiadcz\u0105cych o woli kontynuacji procesu przywracania pami\u0119ci o \u017bo\u0142nierzach Wykl\u0119tych. Kilka tygodni temu uhonorowa\u0142\u00a0 on orderem wysokiej rangi jednego z dzielniejszych dow\u00f3dc\u00f3w polowych 5 Brygady Wile\u0144skiej AK z okresu walki z komunistami, por. Zygmunta B\u0142a\u017cejewicza "Zygmunta"<\/a>. A przecie\u017c "Zygmunt" osobi\u015bcie zlikwidowa\u0142 wielu\u00a0 sowiet\u00f3w oraz komunistycznych konfident\u00f3w, za\u015b 18 sierpnia 1945 r. w Miodusach Pokrzywnych dowodzi\u0142\u00a0 partyzantami 5 Brygady w jednym z najbardziej zaciek\u0142ych star\u0107 polskiego podziemia z NKWD<\/a>. W walce tej zgin\u0119\u0142o kilkudziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy formacji re\u017cimowych, w tym co najmniej kilkunastu\u00a0 enkawudzist\u00f3w. M\u00f3wi\u0119 o tym, aby mocno podkre\u015bli\u0107 jedn\u0105 rzecz.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c niezale\u017cnie od bardzo silnej bie\u017c\u0105cej\u00a0 polaryzacji politycznej s\u0105 sprawy \u015bwi\u0119te dla ka\u017cdego, kto szanuje krew przelan\u0105 przez naszych przodk\u00f3w w obronie wolno\u015bci. Jedn\u0105 z takich spraw jest walka i ofiara \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych. Sprawa ta\u00a0 jest\u00a0 ponadczasowa i ponadpartyjna. Szyldy\u00a0 partyjne przemijaj\u0105, a pami\u0119\u0107 musi trwa\u0107, je\u017celi chcemy zachowa\u0107 sw\u0105 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Dlatego ka\u017cdy, kto chcia\u0142by u\u017cywa\u0107 \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych do bie\u017c\u0105cej walki partyjnej, przypisa\u0107 ich do wra\u017cliwo\u015bci historycznej \u015brodowiska jednej strony politycznego konfliktu, a\u00a0 drugiej\u00a0 odm\u00f3wi\u0107\u00a0 prawa\u00a0 do aktywno\u015bci na polu upami\u0119tniania tej historii i jej bohater\u00f3w, pope\u0142nia powa\u017cny wyst\u0119pek przeciwko naszej wsp\u00f3lnotowej, i tak bardzo s\u0142abej to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/font><\/div>\n

Osobi\u015bcie, cho\u0107 jestem niezwykle odleg\u0142y od pogl\u0105d\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego na czasy wsp\u00f3\u0142czesne, to mam dla niego wielkie uznanie za drog\u0119 \u017cyciow\u0105 w okresie komunistycznego zniewolenia i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za to, \u017ce dawa\u0142 zielone \u015bwiat\u0142o dla akceptacji i\u00a0 wspierania przez Rad\u0119 dzia\u0142a\u0144 Fundacji. Bo dzi\u0119ki temu Fundacja mog\u0142a wznie\u015b\u0107 dotychczas 20 pomnik\u00f3w, kt\u00f3rymi upami\u0119tni\u0142a\u00a0 ponad 1300 os\u00f3b poleg\u0142ych i pomordowanych w walce z komunistycznym zniewoleniem. Os\u00f3b, kt\u00f3re\u00a0 w znakomitej wi\u0119kszo\u015bci nie maj\u0105 swych grob\u00f3w, bo komuni\u015bci odm\u00f3wili tym osobom nawet prawa do godnego poch\u00f3wku. Prawa, kt\u00f3re jest usankcjonowane ca\u0142\u0105 histori\u0105 ludzkiej cywilizacji. Czy raczej by\u0142o, zanim przyszli barbarzy\u0144cy spod znaku sierpa i m\u0142ota i prawo to podeptali. Nie g\u0142osowa\u0142em na Bronis\u0142awa Komorowskiego, ale ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce w obszarze krzewienia pami\u0119ci\u00a0 o \u017bo\u0142nierzach Wykl\u0119tych podejmuje on starania b\u0119d\u0105ce kontynuacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 zainicjowanych przez jego poprzednika, \u015bp. Lecha Kaczy\u0144skiego<\/a>. Z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 u\u017cywam s\u0142owa zainicjowanych, bo to polityka orderowa Lecha Kaczy\u0144skiego da\u0142a pocz\u0105tek pe\u0142nemu uhonorowaniu \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych. I za to mu chwa\u0142a.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do los\u00f3w rodziny Borychowskich, czyli do punktu wyj\u015bcia dla naszej rozmowy, to ostatni\u0105, ale jak\u017ce pi\u0119kn\u0105 sekwencj\u0105 epilogu tej dramatycznej historii by\u0142 moment, uwieczniony zreszt\u0105 przez Arka Go\u0142\u0119biewskiego w filmie "Sny stracone, sny odzyskane", gdy\u00a0 bohaterowie filmu, dzieci Mariana Borychowskiego, odebrali z r\u0105k Lecha Kaczy\u0144skiego Krzy\u017c Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, przyznany po\u015bmiertnie ich ojcu postanowieniem Prezydenta RP.\u00a0 Mia\u0142em okazj\u0119 by\u0107 obok nich w tej wa\u017cnej chwili. I widzia\u0142em rado\u015b\u0107 na ich twarzach. Dla takich chwil, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie tylko dla nich, warto \u017cy\u0107.<\/p>\n

– Pami\u0119\u0107 pokoleniowa to \u015bwiadectwo trwania wsp\u00f3lnoty…<\/span><\/p>\n

I my tak to widzimy. Kiedy\u015b, siedz\u0105c przy jakim\u015b godziwym trunku z jedn\u0105 z os\u00f3b\u00a0 zaanga\u017cowanych w dzia\u0142ania Fundacji „Pami\u0119tamy”, s\u0142uchali\u015bmy piosenek Marka Grechuty<\/a>. W jednej z nich, dotykaj\u0105cej relacji mi\u0119dzyludzkich, ale oczywi\u015bcie nie maj\u0105cej \u017cadnego\u00a0 zwi\u0105zku z tematem tej rozmowy, artysta wy\u015bpiewa\u0142: kto\u015b do drzwi zapuka, pami\u0119\u0107 przyniesie<\/span>. I powiedzieli\u015bmy sobie wtedy, uzurpatorsko, ale niech t\u0142umaczeniem b\u0119dzie wspomniany godziwy trunek, \u017ce kilkakrotnie uda\u0142o si\u0119 nam, czyli osobom skupionym wok\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0144 Fundacji „Pami\u0119tamy”, zapuka\u0107 do tych czy owych drzwi\u00a0 i przynie\u015b\u0107\u00a0 ze sob\u0105 pami\u0119\u0107. Za to, korzystaj\u0105c z okazji, bardzo dzi\u0119kuj\u0119\u00a0 dobroczy\u0144com Fundacji, kt\u00f3rzy sw\u0105 bezinteresown\u0105 hojno\u015bci\u0105 daj\u0105\u00a0 pi\u0119kne \u015bwiadectwo zrozumienia, \u017ce krew przelana za wolno\u015b\u0107 wymaga pami\u0119ci w formie trwa\u0142ej, wszystkim wsp\u00f3\u0142pracownikom Fundacji, bez kt\u00f3rych wysi\u0142ku dorobek Fundacji by\u0142by znacznie ubo\u017cszy. S\u0142owa\u00a0 podzi\u0119ki nale\u017c\u0105 si\u0119 tak\u017ce tym w\u0142adzom samorz\u0105dowym, kt\u00f3re udzieli\u0142y nam zgody na realizacj\u0119 zaplanowanych przez nas upami\u0119tnie\u0144.<\/p>\n

I, drodzy darczy\u0144cy i wsp\u00f3\u0142pracownicy Fundacji „Pami\u0119tamy”, pami\u0119tajcie –\u00a0 jest jeszcze wiele drzwi do kt\u00f3rych powinni\u015bmy zapuka\u0107, nios\u0105c ze sob\u0105 pami\u0119\u0107… <\/p>\n

– Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119. <\/p>\n

<\/span><\/p>\n