{"id":399,"date":"2011-10-28T23:02:37","date_gmt":"2011-10-28T21:02:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/10\/28\/wywiad-z-grzegorzem-wasowskim-czesc-1-2\/"},"modified":"2011-10-28T23:02:37","modified_gmt":"2011-10-28T21:02:37","slug":"wywiad-z-grzegorzem-wasowskim-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=399","title":{"rendered":"Wywiad z Grzegorzem W\u0105sowskim – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
O Jarz\u0105bku, Judaszu z Podlasia i przyniesionej pami\u0119ci<\/span> – wywiad z Grzegorzem W\u0105sowskim z Fundacji "Pami\u0119tamy"<\/a><\/span><\/font><\/p>\n
Opublikowano: wpolityce.pl<\/a>, 23 pa\u017adziernika 2011<\/span> r.<\/span><\/font>
<\/div>\n

Rozmowa z Grzegorzem W\u0105sowskim – adwokatem,\u00a0 kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142kieruje pracami <\/span>Fundacji\u00a0 "Pami\u0119tamy"<\/a>, zajmuj\u0105cej si\u0119 przywracaniem\u00a0 pami\u0119ci o \u017co\u0142nierzach polskiego\u00a0 podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego z lat\u00a0 1944- 1954.<\/span><\/font><\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Mec.
\n Grzegorz W\u0105sowski, Prezes Zarz\u0105du Fundacji "Pami\u0119tamy". W tle wida\u0107
\njeden z pomnik\u00f3w Fundacji, po\u015bwi\u0119cony kpt. Kazimierzowi Kamie\u0144skiemu ps.
\n "Huzar"<\/a> i jego \u017co\u0142nierzom, ods\u0142oni\u0119ty w Wysokiem Mazowieckiem w
\nlistopadzie 2007 r.<\/p>\n

<\/span><\/font>– Na III Festiwalu III Festiwal Niepokorni Niez\u0142omni Wykl\u0119ci<\/a> w Gdyni wielkie wra\u017cenie na publiczno\u015bci zrobi\u0142 – pokazany poza konkursem – film Arkadiusza Go\u0142\u0119biewskiego "Sny stracone, sny odzyskane"<\/a>. Opowiada histori\u0119 rodziny Borychowskich z Borychowa – dzieci "bandyt\u00f3w", czyli \u017co\u0142nierzy niez\u0142omnych zabitych przez UB. Dzieci Borychowskich zosta\u0142y wys\u0142ane do dom\u00f3w dziecka, p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y skazane na spo\u0142eczna degradacj\u0119 i lata upokorze\u0144. Dopiero w latach 2000. – co pokazuje film – ci ludzie "odzyskali sny", czyli zdj\u0119to z nich pi\u0119tno, nadaj\u0105c nale\u017cne miano bohater\u00f3w. Zrobili to konkretni ludzie – z kierowanej przez Pana Fundacji "Pami\u0119tamy"<\/a>.<\/span><\/p>\n

– Pozwoli Pan, \u017ce zaczn\u0119 od kr\u00f3tkiej refleksji natury og\u00f3lnej. Ot\u00f3\u017c wspomniany przez Pana film Arka Go\u0142\u0119biewskiego jest wzorcowym wr\u0119cz przyk\u0142adem, jak w spos\u00f3b interesuj\u0105cy dla przeci\u0119tnego\u00a0 widza\u00a0 nale\u017cy opowiada\u0107 o historii zmaga\u0144 naszych, przywi\u0105zanych do sprawy wolno\u015bci przodk\u00f3w z komunistami. Obraz ten pokazuje los bezbronnej polskiej rodziny, w tym dzieci, g\u0142\u0119boko do\u015bwiadczonej przez re\u017cim komunistyczny. Jest w sumie suchym, pozbawionym zb\u0119dnych ozdobnik\u00f3w, i przez to wstrz\u0105saj\u0105cym, zapisem ludzkiego cierpienia. W wielu filmach dokumentalnych traktuj\u0105cych o tym wycinku naszych dziej\u00f3w widz otrzymuje pot\u0119\u017cn\u0105 porcj\u0119 danych – nazwiska\u00a0 i pseudonimy, stopnie wojskowe, straty osobowe, itd. Uwa\u017cam, \u017ce taki spos\u00f3b przekazu ani nie budzi, ani nie pog\u0142\u0119bia wra\u017cliwo\u015bci historycznej widz\u00f3w. Kwesti\u0119 t\u0119 trafnie zobrazowa\u0142 Zbigniew Herbert w wierszu\u00a0 Pan Cogito czyta gazet\u0119<\/span>. Wspomnia\u0142\u00a0 w nim, prawid\u0142owo rozpoznaj\u0105c „wra\u017cliwo\u015b\u0107” masowego odbiorcy, o 120 poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzach, kt\u00f3rzy nie przemawiaj\u0105 do wyobra\u017ani\/ jest ich za du\u017co\/ cyfra zero na ko\u0144cu\/ przemienia ich w abstrakcj\u0119<\/span>. Film "Sny stracone, sny odzyskane"<\/a> jest wolny od tego b\u0142\u0119du. Dzi\u0119ki temu oddzia\u0142uje na wra\u017cliwo\u015b\u0107 widz\u00f3w i jako taki jest przydatny w \u017cmudnym procesie odbudowy wi\u0119z\u00f3w wsp\u00f3lnotowych, zerwanych przez komunizm. Dlatego uznaj\u0119 ten dokument za wa\u017cny. Moim zdaniem jednymi z najpotrzebniejszych dzia\u0142a\u0144\u00a0 naszych czas\u00f3w s\u0105 starania o to, aby\u015bmy przetrwali jako wsp\u00f3lnota ludzi szanuj\u0105cych wolno\u015b\u0107 i warto\u015bci, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wolno\u015b\u0107 chroni\u0107 i rozwija\u0107, a tak\u017ce broni\u0107 jej, kiedy jest zagro\u017cona. W tej wra\u017cliwo\u015bci mie\u015bci si\u0119 oczywi\u015bcie szacunek do ludzi, kt\u00f3rzy w mroku nocy terroru komunistycznego, w czasie pe\u0142nego i niezwykle brutalnego triumfu systemu komunistycznego, kt\u00f3ry w ca\u0142ych dotychczasowych dziejach ludzko\u015bci by\u0142 najwi\u0119kszym i najgro\u017aniejszym wrogiem wolno\u015bci, w ka\u017cdym jej wymiarze, bronili prawa cz\u0142owieka do wolnego \u017cycia na ziemi i\u00a0 w obronie tego prawa gin\u0119li czy cierpieli. Dotyczy to przede wszystkim uczestnik\u00f3w walki czynnej, jak i\u00a0 ludzi pe\u0142ni\u0105cych rol\u0119\u00a0 zaplecza terenowego partyzantki, bez kt\u00f3rego ci zbrojni nie mogliby przecie\u017c dzia\u0142a\u0107. Ludzi takich jak Marian i Czes\u0142awa Borychowscy.
\"\"
Pomnik w Borychowie wybudowany dzi\u0119ki staraniom Fundacji "Pami\u0119tamy".<\/span><\/font><\/p>\n

– Jednak film "Sny stracone, sny odzyskane"<\/a> kariery telewizyjnej raczej nie zrobi\u0142…<\/span><\/p>\n

– Gdyby TVP S.A. by\u0142a\u00a0 rzeczywi\u015bcie powa\u017cnie zainteresowana realizacj\u0105 misji, jaka\u00a0 zgodnie z porz\u0105dkiem prawnym jest jej udzia\u0142em, to film "Sny stracone, sny odzyskane" zosta\u0142by wyemitowany w bardzo dobrej porze ogl\u0105dalno\u015bci w programie pierwszym albo drugim. Ale w mojej opinii nie jest. I dlatego film ten mogli obejrze\u0107 widzowie elitarnego, je\u017celi ocenia\u0107 po wska\u017anikach ogl\u0105dalno\u015bci, kana\u0142u TVP Historia i tzw. nocne marki – o ile wiem film zosta\u0142 wyemitowany\u00a0 nie tylko w TVP Historia, ale tak\u017ce w programie drugim TVP, tyle \u017ce gdzie\u015b w okolicach p\u00f3\u0142nocy. W konsekwencji wyobra\u017cenie ca\u0142kiem du\u017cego kontyngentu m\u0142odzie\u017cy, czyli ludzi pozbawionych istotnych do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnych z czas\u00f3w PRL-u, na temat okresu komunistycznego zniewolenia kszta\u0142tuj\u0105 du\u017ce wsp\u00f3\u0142czesne produkcje fabularne "R\u00f3\u017cyczka"<\/a> czy "Rewers"<\/a>. Silnie zarysowany w obu tych filmach motyw bezlitosnego wykorzystywania przez funkcjonariuszy tajnych s\u0142u\u017cb komunistycznych uwiedzionych przez nich kobiet\u00a0 zapewne nasuwa\u00a0 widzom smutny wniosek, \u017ce niekt\u00f3re niegodziwe metody tajnych policji s\u0105 ponadczasowe. A to z kolei sk\u0142ania wielu m\u0142odych ludzi, cz\u0119sto\u00a0 przekonanych o tym, \u017ce by\u0142a pos\u0142anka Platformy Obywatelskiej Beata Sawicka pad\u0142a ofiar\u0105 \u017cigolak\u00f3w z CBA, \u017ceby u\u017cy\u0107 wyra\u017cenia pana pos\u0142a Gowina, do konstatacji, \u017ce czasy pokazane w 'R\u00f3\u017cyczce" czy "Rewersie", oceniaj\u0105c rzecz z perspektywy relacji w\u0142adza-jednostka, nie s\u0105 jako\u015bciowo r\u00f3\u017cne od\u00a0 koszmaru, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz\u00a0 z odej\u015bciem rz\u0105du premiera Jaros\u0142awa\u00a0 Kaczy\u0144skiego. Przy tym nie ma istotnego znaczenia, \u017ce wspomniane filmy nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142y zobrazowa\u0107. Uchodz\u0105 jednak, gdyby bra\u0107 na powa\u017cnie po\u015bwi\u0119cone im recenzje, za wybitne dzie\u0142a traktuj\u0105ce o tamtych realiach. Pami\u0119tajmy, w tym w\u0105tku naszej rozmowy, tak\u017ce o\u00a0 nie\u015bmiertelnym, a dotycz\u0105cym p\u00f3\u017aniejszego okresu rz\u0105d\u00f3w partii komunistycznej filmie "Mi\u015b"<\/a>. Dla wielu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w tej \u015bwietnej komedii jedn\u0105\u00a0 z najzabawniejszych scen w filmie jest obraz trenera drugiej kategorii, bodaj Jarz\u0105bka, kt\u00f3ry, nie wiedz\u0105c, \u017ce jest obserwowany, wyg\u0142asza wiernopodda\u0144czy tekst pod adresem prezesa klubu T\u0119cza. Swoj\u0105 przemow\u0119 kieruje do szafy, w kt\u00f3rej stoi uruchomiony przez niego, tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem wyg\u0142aszania laudacji, magnetofon. Dla mnie jest to jedna z najlepszych sekwencji filmowych traktuj\u0105cych o kondycji przeci\u0119tnego cz\u0142owieka pod rz\u0105dami partii komunistycznej. Tyle \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od znakomitej wi\u0119kszo\u015bci rodak\u00f3w uznaj\u0119 j\u0105 za bardzo smutn\u0105. Bo to jest scena, w kt\u00f3rej obserwujemy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ju\u017c dawno przegra\u0142 walk\u0119 o w\u0142asn\u0105 godno\u015b\u0107, a my, ogl\u0105daj\u0105c co wyczynia przed ow\u0105 szaf\u0105, widzimy tego stanu \u017ca\u0142osny skutek. A czy pora\u017cka w walce o ocalenie w\u0142asnej godno\u015bci nie by\u0142a w tamtych czasach udzia\u0142em milion\u00f3w, podobnie jak trener Jarz\u0105bek daj\u0105cych w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b dowody uznania prezesowi klubu, czyli partii komunistycznej? Mam na my\u015bli cho\u0107by obecno\u015b\u0107 na pierwszomajowych pochodach, gdzie niekt\u00f3rzy, u\u015bmierzaj\u0105c mechanizmem samooszustwa poczucie wstydu, bronili si\u0119 jeszcze przed sob\u0105, chwytaj\u0105c za bia\u0142o- czerwone, a nie za czerwone flagi. Nie m\u00f3wi\u0119 tego, aby komukolwiek sprawi\u0107 przykro\u015b\u0107, czy tym bardziej kogo\u015b obrazi\u0107. M\u00f3wi\u0119 o tym, aby podkre\u015bli\u0107, \u017ce cz\u0119sto wyra\u017cane przekonanie, \u017ce Polska by\u0142a najweselszym barakiem w obozie kraj\u00f3w demokracji ludowej jest nast\u0119pstwem ahistoryczno\u015bci wielu z nas, podlewanej obficie inicjatywami typu kochamy polskie seriale<\/span> oraz wcielanym w czyn rozumowaniem, \u017ce rok bez powt\u00f3rzenia serialu "Czterej\u00a0 pancerni i pies" oraz "Stawka wi\u0119ksza ni\u017c \u017cycie" jest rokiem dla kultury straconym. Pami\u0119tajmy, w imi\u0119 elementarnej wierno\u015bci wobec fakt\u00f3w, \u017ce\u00a0 ten rzekomo\u00a0 najweselszy barak w obozie zosta\u0142 zbudowany na ko\u015bciach dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w, np. Mariana Borychowskiego, na cierpieniach kolej
\nnych\u00a0 setek tysi\u0119cy, np. dzieci Mariana i Czes\u0142awy Borychowskich, i m\u00f3g\u0142 trwa\u0107 dzi\u0119ki mechanizmom powoduj\u0105cym upokorzenie milion\u00f3w ludzi. Niezrozumienie tego, powtarzam – do\u015b\u0107 powszechne, jest jednym z wielu przejaw\u00f3w infantylizmu trawi\u0105cego\u00a0 nasze spo\u0142ecze\u0144stwo. W sumie jest to wyt\u0142umaczalne – wykazywany w wieku dojrza\u0142ym infantylizm jest przecie\u017c jedn\u0105 z form ucieczki przed\u00a0 postawieniem sobie niewygodnych pyta\u0144 i podj\u0119ciem pr\u00f3by znalezienia na nie odpowiedzi. Przy okazji, skoro dotkn\u0119li\u015bmy tematu X Muza a okres komunizmu, polecam "Dom z\u0142y"<\/a> czy produkcj\u0119 naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w "Czeski b\u0142\u0105d"<\/a>. To poruszaj\u0105ce filmy. Mo\u017cna si\u0119 z nich ca\u0142kiem sporo dowiedzie\u0107 o czasach, kt\u00f3re stanowi\u0105 t\u0142o fabu\u0142y. A klas\u0105 dla siebie jest ostanie dzie\u0142o Wojciecha Smarzowskiego "R\u00f3\u017ca"<\/a>. Film, fabularny czy dokumentalny, to znakomite narz\u0119dzie uwra\u017cliwiania ludzi na histori\u0119. Tylko trzeba umie\u0107 to robi\u0107. W ka\u017cdym razie Arkowi Go\u0142\u0119biewskiemu\u00a0 w filmie "Sny stracone, sny odzyskane" sztuka ta si\u0119 uda\u0142a.
\"\"
Tablica memoratywna na pomniku w Borychowie.<\/span><\/font><\/p>\n

– Jak dosz\u0142o do odnalezienia rodziny Borychowskich?<\/span><\/p>\n

– Zaczynem odnalezienia przez nas rodziny Pa\u0144stwa Borychowskich by\u0142y zapocz\u0105tkowane w 2000 r. dzia\u0142ania Fundacji „Pami\u0119tamy” obliczone na upami\u0119tnienie \u017co\u0142nierzy walcz\u0105cych na Bia\u0142ostocczy\u017anie i Podlasiu w szeregach 5 a nast\u0119pnie 6 Brygady Wile\u0144skiej AK<\/a>. Starania te zosta\u0142y uwie\u0144czone we wrze\u015bniu 2001 r. wzniesieniem okaza\u0142ego pomnika w Siedlcach<\/a>.Wymienione jednostki partyzanckie uznaj\u0119 za jedne z najlepszych, najbardziej walecznych oddzia\u0142\u00f3w polskiej antykomunistycznej partyzantki. Stawia\u0142y one zbrojny op\u00f3r komunistom nieprzerwanie od kwietnia 1945 r do jesieni 1952 r. Epopeja tych oddzia\u0142\u00f3w, a z czasem ju\u017c tylko kilkuosobowych\u00a0 patroli, jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z Podlasiem – pi\u0119kn\u0105 krain\u0105, kt\u00f3ra wielokrotnie dawa\u0142a \u015bwiadectwo przywi\u0105zania do wolno\u015bci; wystarczy wspomnie\u0107 Powstanie Styczniowe i posta\u0107 ksi\u0119dza\u00a0 Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski<\/a>.\u00a0 Gdzie\u015b w pocz\u0105tkach 2005 r. uznali\u015bmy, \u017ce warto podj\u0105\u0107 dzie\u0142o nadania materialnego kszta\u0142tu – w wymiarze symbolicznym – wspomnianemu wieloletniemu zakorzenieniu partyzant\u00f3w Brygad Wile\u0144skich w krajobrazie Podlasia. Tak zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby w miejscach, w kt\u00f3rych zgin\u0119li\u00a0 \u017co\u0142nierze ostatnich patroli 6 Brygady Wile\u0144skiej AK postawi\u0107 pomniki upami\u0119tniaj\u0105ce ofiar\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 przez nich w obronie\u00a0 wolno\u015bci. Wczesn\u0105 wiosn\u0105 2005 r. idea wesz\u0142a w stadium realizacji. I tak znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w Borychowie, gdzie\u00a0 w zmasowanym ogniu broni maszynowej komunistycznej ob\u0142awy pad\u0142\u00a0 30 wrze\u015bnia 1950\u00a0 r. czteroosobowy patrol 6 Brygady Wile\u0144skiej AK<\/a>. Do Borychowa pojechali\u015bmy „w ciemno”, uzbrojeni w monumentaln\u0105 monografi\u0119 odtworzonych na Podlasiu Brygad Wile\u0144skich, autorstwa Kazimierza Krajewskiego i Tomasza \u0141abuszewskiego (\u0141upaszka, M\u0142ot, Huzar. Dzia\u0142alno\u015b\u0107\u00a0 5 i 6 Brygady Wile\u0144skiej AK<\/span>)<\/a>, i dobre ch\u0119ci. Po przyje\u017adzie na miejsce wytypowali\u015bmy zabudowania, w kt\u00f3rych postanowili\u015bmy zasi\u0119gn\u0105\u0107 j\u0119zyka. Wjechali\u015bmy na podw\u00f3rze, gdzie wkr\u00f3tce pojawi\u0142 si\u0119 gospodarz, w s\u0142usznym ju\u017c wieku, kt\u00f3rego zapytali\u015bmy o wydarzenia z wrze\u015bnia 1950 r. Poniewa\u017c cz\u0142owiek by\u0142 przychylnie nastawiony do rozmowy na ten temat, bardzo szybko poinformowali\u015bmy go, \u017ce mamy zamiar upami\u0119tni\u0107 zabitych na polach Borychowa partyzant\u00f3w oraz Mariana Borychowskiego –\u00a0 miejscowego gospodarza, kt\u00f3rego komuni\u015bci zam\u0119czyli w wi\u0119zieniu za to, \u017ce udziela\u0142 schronienia le\u015bnym. Zapytali\u015bmy naszego rozm\u00f3wc\u0119, czy jego zdaniem mieszka\u0144cy Borychowa mieliby co\u015b przeciwko takiemu upami\u0119tnieniu. Pami\u0119tam jak dzi\u015b, \u017ce odpowiedzia\u0142: a dlaczego mieliby\u00a0 by\u0107 temu przeciwni?<\/span> S\u0105dz\u0119, \u017ce nie. To wydarzenie nale\u017cy upami\u0119tni\u0107.
<\/span>Nie wiem czy pomnik w Borychowie stan\u0105\u0142by, gdyby ten cz\u0142owiek okaza\u0142 sprzeciw wobec naszej inicjatywy. Nie dlatego, \u017ce \u0142atwo si\u0119 poddajemy. Przeciwnie, np. o prawo postawienia w Radomiu pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142\u00f3w Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji<\/a> poleg\u0142ych w zmaganiach z komunistami w latach 1946 – 1954 walczyli\u015bmy z eseldowskimi\u00a0 w\u00f3wczas – rzecz dzia\u0142a si\u0119 w latach 2000-2001 r. – w\u0142adzami Radomia ponad rok i w ko\u0144cu walk\u0119 t\u0119 wygrali\u015bmy; pomnik, o kt\u00f3rym wspominam, stan\u0105\u0142 w wybranym przez nas miejscu , w pobli\u017cu dworca PKP w Radomiu, a w uroczysto\u015bci jego ods\u0142oni\u0119cia w czerwcu 2001 r. wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 kilka tysi\u0119cy ludzi. Po prostu nie widzimy sensu stawiania tego rodzaju upami\u0119tnie\u0144 wbrew woli wi\u0119kszo\u015bci cz\u0142onk\u00f3w lokalnej wsp\u00f3lnoty. Za\u015b nasz rozm\u00f3wca z Borychowa wyda\u0142 si\u0119 nam cz\u0142owiekiem rzetelnym, kt\u00f3ry w spos\u00f3b obiektywny odda\u0142 prawdopodobny stosunek mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi\u00a0 do naszej inicjatywy. Szcz\u0119\u015bliwie dla naszych plan\u00f3w, doda\u0142 nam przys\u0142owiowego wiatru w \u017cagle. Na dodatek dowiedzieli\u015bmy si\u0119 od niego, \u017ce jedna z c\u00f3rek Mariana Borychowskiego, Pani Teresa Zawadzka, zamieszkuje w s\u0105siaduj\u0105cych z Borychowem\u00a0 Zawadach. Los nam sprzyja\u0142. Tak mia\u0142o by\u0107, po prostu. Podzi\u0119kowali\u015bmy\u00a0 naszemu rozm\u00f3wcy za po\u015bwi\u0119cony nam czas\u00a0 i\u00a0 pojechali\u015bmy do Zawad, z\u0142o\u017cy\u0107 niezapowiedzian\u0105 wizyt\u0119 Pani Teresie Zawadzkiej z domu Borychowskiej.<\/p>\n

– Jak wygl\u0105da\u0142o Wasze pierwsze spotkanie?<\/span><\/p>\n

– By\u0142o trudne, wzruszaj\u0105ce i zapadaj\u0105ce w pami\u0119\u0107. Takie spotkania\u00a0 z zasady nie nale\u017c\u0105 do \u0142atwych. Wiemy co\u015b na ten temat, bo odbyli\u015bmy ich ju\u017c wiele. Poruszamy przecie\u017c sprawy, kt\u00f3re dla naszych rozm\u00f3wc\u00f3w s\u0105\u00a0 bardzo bolesne, s\u0105\u00a0 po prostu ci\u0105gle niezagojon\u0105 ran\u0105. Kiedy zjawili\u015bmy si\u0119 u Pani Teresy Zawadzkiej i przedstawili\u015bmy jej plany, kt\u00f3re nas do niej przywiod\u0142y, to by\u0142a tak zdziwiona, \u017ce nie przesadz\u0119 twierdz\u0105c, \u017ce gdyby\u015bmy powiedzieli jej, \u017ce przylecieli\u015bmy z Marsa, to pewnie przyj\u0119\u0142aby to z mniejszym zdziwieniem, co z nas za cudaki. Jak ju\u017c dosz\u0142a do siebie, to powiedzia\u0142a przez \u0142zy: pami\u0119tajcie, panowie, \u017ce w domu mojego ojca ubecy nie znale\u017ali \u017cadnej kradzionej rzeczy<\/span>. Takie chwile zapadaj\u0105 w pami\u0119\u0107. Zreszt\u0105 to jest mo\u017ce najbardziej tragiczny moment tej historii, w jej wsp\u00f3\u0142czesnej ods\u0142onie. Ten, b\u0119d\u0105cy wynikiem dziesi\u0105tk\u00f3w lat \u017cycia\u00a0 z brzemieniem\u00a0 rodziny bandyckiej, mechanizm obronny: panowie, m\u00f3j ojciec nie by\u0142 paserem, a ci partyzanci, kt\u00f3rym udziela\u0142 schronienia, nie byli z\u0142odziejami<\/span>. Po pi\u0119tnastu latach od upadku komunizmu w Polsce. Ten obrazek\u00a0 chyba powinien by\u0107 powodem do smutnej zadumy nad kondycj\u0105 naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jak bardzo komunizm nas, jako wsp\u00f3lnot\u0119, spustoszy\u0142, skoro tak d\u0142ugo\u00a0 nie potrafili\u015bmy da\u0107 takim ludziom jak Borychowscy nawet namiastki zado\u015b\u0107uczynienia, w wymiarze emocjonalnym i symbolicznym, za ich cierpienia? Podkre\u015blam, \u017ce sytuacja jak\u0105 opisuj\u0119 nie jest wyj\u0105tkiem, lecz raczej norm\u0105. Takie osoby jak Borychowscy \u017cyj\u0105 po\u015br\u00f3d nas\u00a0 i cz\u0119sto do dzi\u015b nie zosta\u0142y obj\u0119te symbol
\nicznym, wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cym ramieniem zbiorowo\u015bci,\u00a0 nie doczeka\u0142y si\u0119 gestu b\u0119d\u0105cego emanacj\u0105 naszego szacunku i empatii dla ofiary ich bliskich a tak\u017ce dla b\u0119d\u0105cego ich udzia\u0142em cierpienia za spraw\u0119 wolno\u015bci. A przecie\u017c jeste\u015bmy, my – szanuj\u0105cy wolno\u015b\u0107, im to winni.<\/p>\n

– W historii Borychowskich przera\u017ca mi\u0119dzy innymi fakt, \u017ce odwet ze strony komunist\u00f3w nie omin\u0105\u0142 nawet ma\u0142ych dzieci.<\/span><\/p>\n

– Tak. W\u0142adza ludowa by\u0142a\u00a0 ca\u0142kowicie wolna od cho\u0107by odrobiny wspania\u0142omy\u015blno\u015bci. Nie zwyk\u0142a darowywa\u0107 swym przeciwnikom, a wobec rodzin bandyckich powszechnie stosowa\u0142a szykany oparte o zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej. Za czynny op\u00f3r przeciwko\u00a0 komunistom wysok\u0105 cen\u0105 p\u0142aci\u0142y ca\u0142e rodziny walcz\u0105cych. Tak\u017ce dzieci. Przypadek\u00a0 Borychowskich jest dramatyczny, ale w tamtych czasach – utrwalania w\u0142adzy ludowej – to by\u0142a, niestety, norma. P\u0142ynie z tego wa\u017cny wniosek: historia, o kt\u00f3rej rozmawiamy, nie zosta\u0142a zamkni\u0119ta, czasem przesz\u0142ym dokonanym, z chwil\u0105 zabicia ostatniego partyzanta. Ona mia\u0142a dalszy, dramatyczny ci\u0105g. Cichymi bohaterami kolejnych rozdzia\u0142\u00f3w tej historii by\u0142y rodziny \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych, nios\u0105ce przez d\u0142ugie dekady rz\u0105d\u00f3w komunistycznych nie tylko krzy\u017c cierpienia po stracie bliskiej osoby: m\u0119\u017ca, syna, ojca czy brata, lecz tak\u017ce wspomniane ju\u017c przeze mnie\u00a0 brzemi\u0119 rodziny bandyckiej. W praktyce oznacza\u0142o ono status obywateli drugiej albo nawet trzeciej kategorii, co wi\u0105za\u0142o z szeregiem szykan utrudniaj\u0105cych i tak dostatecznie ci\u0119\u017ckie \u017cycie pod rz\u0105dami partii komunistycznej. To samo by\u0142o oczywi\u015bcie udzia\u0142em tych nielicznych \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych, kt\u00f3rzy do\u017cyli\u00a0 drugiej po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku i dalej (cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ostatni z nich opu\u015bcili wi\u0119zienia dopiero na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych!). Co wa\u017cne\u00a0\u00a0 i straszne jednocze\u015bnie,\u00a0 wszystko to musieli\u00a0 oni znosi\u0107 w osamotnieniu i milczeniu, przez dziesi\u0105tki lat. Du\u017c\u0105\u00a0 ulg\u0105 w cierpieniu\u00a0 bywa cz\u0119sto mo\u017cliwo\u015b\u0107 podzielenia si\u0119 swym b\u00f3lem z innymi, daje j\u0105 r\u00f3wnie\u017c objaw empatii ze strony\u00a0 otoczenia, a gdy \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia jest sprawa wa\u017cna dla og\u00f3\u0142u, tak\u017ce i szacunek tego otoczenia. Za\u015b cierpienie, o kt\u00f3rym rozmawiamy, trwa\u0142o w ca\u0142kowitej samotno\u015bci, w najlepszym wypadku, przy oboj\u0119tno\u015bci otoczenia. Komunizm doprowadzi\u0142\u00a0 bowiem do zerwania wi\u0119z\u00f3w spo\u0142ecznych. O ile podczas okupacji niemieckiej rodzina, kt\u00f3ra ucierpia\u0142a od nazist\u00f3w mog\u0142a co do zasady liczy\u0107 na wsp\u00f3\u0142czucie i s\u0105siedzk\u0105 pomoc, to\u00a0 osobom prze\u015bladowanym\u00a0 przez w\u0142adze w okresie terroru komunistycznego towarzyszy\u0142a w cierpieniu jedynie samotno\u015b\u0107. To bardzo gorzki towarzysz niedoli. Dzieci Borychowskich, po tym jak funkcjonariusze UB aresztowali ich\u00a0 rodzic\u00f3w, zanim same nie zosta\u0142y aresztowane przez w\u0142adz\u0119 ludow\u0105, nie mia\u0142y co z sob\u0105 pocz\u0105\u0107. I tylko jedna osoba spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Borychowa mia\u0142a odwag\u0119 przyj\u0105\u0107 je do\u00a0 siebie na nocleg. Zap\u0142aci\u0142a za ten gest – przyj\u0119cia dzieci pod sw\u00f3j dach – kilkutygodniowym uwi\u0119zieniem. I nie dziwmy si\u0119 takiej postawie wi\u0119kszo\u015bci. Takie zachowanie by\u0142o wynikiem kilkuletniego, intensywnego terroru\u00a0 komunistycznego oraz b\u0119d\u0105cego jego prost\u0105\u00a0 konsekwencj\u0105 ca\u0142kowitego zastraszenia i sparali\u017cowania spo\u0142ecze\u0144stwa. Po wielu latach, kiedy dzia\u0142aniami Fundacji „Pami\u0119tamy” zaczynali\u015bmy pisa\u0107 epilog tej historii, Pani Teresa Borychowska zapuka\u0142a do ka\u017cdych drzwi w Borychowie, pytaj\u0105c czy mieszka\u0144cy zgadzaj\u0105 si\u0119 na postawienie pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego jej zam\u0119czonego przez komunist\u00f3w ojca i partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 kwaterowali w jej rodzinnym domu. Wszyscy zapytani, poza jedn\u0105 rodzin\u0105, wyrazili zgod\u0119 na wzniesienie takiego pomnika. Dzi\u0119ki temu\u00a0 oraz za spraw\u0105 dobrej woli\u00a0 miejscowych w\u0142adz samorz\u0105dowych, kt\u00f3re wyrazi\u0142y zgod\u0119 na\u00a0 to upami\u0119tnienie, uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia i po\u015bwi\u0119cenia pomnika odby\u0142a si\u0119 ju\u017c\u00a0 w kilka miesi\u0119cy od naszej pierwszej wizyty w Borychowie.
\"\"
Grzegorz W\u0105sowski podczas ods\u0142oni\u0119cia pomnika w Borychowie.<\/span><\/font><\/p>\n

– Za Wasz\u0105 spraw\u0105 uda\u0142o si\u0119 te\u017c wyja\u015bni\u0107, kto doni\u00f3s\u0142 na Borychowskich.<\/span><\/p>\n

– I nie tylko na nich. Wyja\u015bnienie tej zagadki to zas\u0142uga Kazimierza Krajewskiego i Tomasza \u0141abuszewskiego, pracownik\u00f3w IPN, wybitnych znawc\u00f3w dziej\u00f3w zbrojnego podziemia antykomunistycznego. To oni, nied\u0142ugo przed opisan\u0105 przeze mnie wizyt\u0105 przedstawicieli Fundacji „Pami\u0119tamy” u Pani Teresy Zawadzkiej, odnale\u017ali w archiwach bezpieki przej\u0119tych przez IPN dokumenty wyja\u015bniaj\u0105ce przyczyny tragedii w Borychowie. Dopiero wtedy, w pocz\u0105tkach 2005 r., wysz\u0142o na jaw, \u017ce winnym zag\u0142ady partyzanckiego patrolu i cierpienia rodziny Borychowskich by\u0142 niespe\u0142na osiemnastoletni w\u00f3wczas Czes\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s (TW Ma\u0142achowski)<\/a>.<\/p>\n

\"\"
Czes\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s, TW „Ma\u0142achowski” – niezwykle niebezpieczny konfident UB. Sprawca \u015bmierci por. J\u00f3zefa Ma\u0142czuka "Brzaska", sier\u017c. Kazimierza Ilczuka "S\u0119pa" i szer. Arkadiusza Pieniaka oraz zag\u0142ady patrolu Arkadiusza Czapskiego "Arkadka".<\/span><\/font><\/p>\n

Zosta\u0142 on\u00a0 zwerbowany przez UB do wsp\u00f3\u0142pracy w marcu 1950 r. Cz\u0142owiek ten cieszy\u0142 si\u0119\u00a0 pe\u0142nym zaufaniem partyzant\u00f3w, gdy\u017c pochodzi\u0142 z rodziny bardzo zaanga\u017cowanej w dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. Jego najstarszy brat (przyrodni) Stanis\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s "Boruta" by\u0142 zas\u0142u\u017conym konspiratorem AK-WiN. Zgin\u0105\u0142 w walce z komunistami w lipcu 1946 r. – otoczony przez UB, ranny, bez szans na ucieczk\u0119, pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo. Drugi z braci Czes\u0142awa Bia\u0142ow\u0105sa, Witold, by\u0142 partyzantem 6 Brygady Wile\u0144skiej\u00a0 AK\u00a0 i\u00a0 pod pseudonimem "Litwin" walczy\u0142 w jej szeregach a\u017c do sierpnia 1952 r., kiedy to, ci\u0119\u017cko ranny w walce, wpad\u0142 w r\u0119ce ubek\u00f3w. Matka Bia\u0142ow\u0105s\u00f3w, za pomoc udzielan\u0105 partyzantom, siedzia\u0142a w\u00f3wczas, w pocz\u0105tkach 1950 r., w wi\u0119zieniu. Znaj\u0105c\u00a0 te fakty trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce TW Ma\u0142achowski, mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 stosunkowo \u0142atwego dotarcia do partyzant\u00f3w spod znaku 6 Brygady Wile\u0144skiej AK. Dzi\u0119ki Kazimierzowi Krajewskiemu, kt\u00f3ry jest merytoryczn\u0105 podpor\u0105 Fundacji „Pami\u0119tamy”, ju\u017c podczas pierwszego pobytu u Pani Teresy Zawadzkiej mieli\u015bmy mo\u017cliwo\u015b\u0107 podzielenia si\u0119 z\u00a0 ni\u0105 informacj\u0105, kto jest odpowiedzialny za tragedi\u0119 jej rodziny. Pocz\u0105tkowo nie mog\u0142a w to uwierzy\u0107. Czes\u0142aw Bia\u0142ow\u0105s by\u0142\u00a0 szkolnym koleg\u0105 jej starszej siostry, Janiny. Poza tym bezpieka, chroni\u0105c swego agenta, stara\u0142a si\u0119 wyrobi\u0107 w mieszka\u0144cach Borychowa i pobliskich wsi przekonanie, \u017ce doni\u00f3s\u0142 kto\u015b inny. I to bezpiece si\u0119 uda\u0142o – przez ponad p\u00f3\u0142 wieku mieszka\u0144cy tamtych okolic byli przekonani, \u017ce miejsce postoju partyzant\u00f3w zdradzi\u0142 jeden z mieszka\u0144c\u00f3w Borychowa. <\/p>\n

Wywiad z Grzegorzem W\u0105sowskim – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/a><\/font><\/div>\n