{"id":389,"date":"2011-12-17T01:37:16","date_gmt":"2011-12-17T00:37:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2011\/12\/17\/o-posredniku-wolnosci-i-walce-z-sowietami\/"},"modified":"2011-12-17T01:37:16","modified_gmt":"2011-12-17T00:37:16","slug":"o-posredniku-wolnosci-i-walce-z-sowietami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=389","title":{"rendered":"O po\u015bredniku wolno\u015bci i walce z sowietami…"},"content":{"rendered":"
Grzegorz W\u0105sowski<\/span><\/font>
[wyb\u00f3r zdj\u0119\u0107 – autor strony]<\/font><\/p>\n

O NIEZNANYM PO\u015aREDNIKU WOLNO\u015aCI I ZWYCI\u0118SKIEJ WALCE\u00a0 Z SOWIETAMI 15 CZERWCA 1946 ROKU POD ZWOLENIEM<\/span><\/font><\/p>\n

[…] je\u015bliby zasz\u0142a potrzeba<\/span><\/font>
m\u00f3g\u0142by\u00a0 by\u0107 nawet koniem karety uciekiniera<\/font>
Pan Cogito chcia\u0142by by\u0107 po\u015brednikiem wolno\u015bci<\/font>
trzyma\u0107 sznur ucieczki<\/font>
przemyca\u0107 gryps<\/font>
dawa\u0107 znak <\/font><\/font>[…]<\/font>
Zbigniew Herbert, "Gra Pana Cogito"<\/a><\/font><\/div>\n
ZATRZYMANE W KADRZE<\/font><\/p>\n

<\/font><\/div>\n

Na biurku przede mn\u0105 le\u017cy reprodukcja fotografii zrobionej w drugiej po\u0142owie 1946 r. Wida\u0107 na niej o\u015bmiu m\u0119\u017cczyzn. Wydaje si\u0119, \u017ce najstarszy z nich dobiega czterdziestki, a najm\u0142odszy zapewne ledwie przekroczy\u0142 dwudziestk\u0119. To cz\u0119\u015b\u0107 kadry dow\u00f3dczej Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji<\/a>, organizacji podziemia antykomunistycznego z nurtu poakowskiego, kt\u00f3ra aktywnie dzia\u0142a\u0142a na terenie ziemi radomskiej i kieleckiej w roku 1946. Po\u015br\u00f3d\u00a0 os\u00f3b uwiecznionych na fotografii siedzi, jako pierwszy od lewej, umundurowany brunet o inteligentnej twarzy. Wygl\u0105da na dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat. Przykuwa\u00a0 uwag\u0119. Pewnie dlatego, \u017ce zaj\u0105\u0142 pozycj\u0119 nieco bokiem w stosunku do pozosta\u0142ych m\u0119\u017cczyzn ze zdj\u0119cia – i\u00a0 w odr\u00f3\u017cnieniu od nich\u00a0 nie patrzy w stron\u0119 obiektywu. Jest pochylony ku przodowi, \u0142okcie ma oparte na udach. Spogl\u0105da przed siebie, czyli z perspektywy\u00a0 osoby ogl\u0105daj\u0105cej fotografi\u0119 patrzy gdzie\u015b w bok, poza jej plan. Wydaje si\u0119 by\u0107 zamy\u015blony. Sprawia tym wra\u017cenie osoby zupe\u0142nie niezainteresowanej staraniami fotografa, aby zatrzyma\u0107 chwil\u0119 w kadrze zdj\u0119cia. Je\u017celi zapatrzy\u0142 si\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107, to nie m\u00f3g\u0142 zobaczy\u0107 w niej dla siebie zbyt wiele. Kilka miesi\u0119cy po zrobieniu\u00a0 opisywanego zdj\u0119cia nie b\u0119dzie ju\u017c go w\u015br\u00f3d \u017cywych. Zginie zamordowany przez komunist\u00f3w na pocz\u0105tku 1947 r.
\"\"
1946 rok. Kadra Dow\u00f3dcza Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji, dowodzonego przez mjr. Franciszka Jerzego Jaskulskiego "Zago\u0144czyka". Siedz\u0105 od lewej: W\u0142odzimierz Koz\u0142owski "Orion"<\/span> (zast\u0119pca "Zago\u0144czyka"), Feliks Mazurek "Furma\u0144ski" (szef sztabu ZZK), kpt. Czes\u0142aw Niedba\u0142a "Marek" (Komendant Obwodu I\u0142\u017ceckiego ZZK, w czasie okupacji niemieckiej Komendant Powiatu Kozienice NSZ-AK, po aresztowaniu "Zago\u0144czyka" wsp\u00f3lnie z "Orionem" kierowa\u0142 dzia\u0142aniami organizacji), Jerzy Buzon "Jur" (adiutant "Zago\u0144czyka"), Zenon Ochal "Jastrz\u0105b", Tadeusz Bednarski (?) "Orze\u0142". Le\u017c\u0105 od lewej: J\u00f3zef Zago\u017cd\u017con "Kruk" i NN "Orze\u0142". <\/span><\/font><\/p>\n

To o nim chc\u0119 Pa\u0144stwu co nieco opowiedzie\u0107. Jestem mu bowiem co\u015b winien. Najpewniej przeprosiny, ale\u00a0 o tym na ko\u0144cu. Problem w tym, \u017ce niewiele o nim wiem, stanowczo zbyt ma\u0142o, aby podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 rekonstrukcji jego \u017cyciorysu, o portrecie charakterologicznym nie wspominaj\u0105c. Po prawdzie wiem o nim ledwie tyle, a mo\u017ce a\u017c tyle, \u017ce musia\u0142 by\u0107 cz\u0142owiekiem niezwyk\u0142ej odwagi i hartu ducha.

<\/p>\n

PO\u015aREDNIK WOLNO\u015aCI<\/span><\/font><\/p>\n<\/div>\n

Nawi\u0105zuj\u0105c do przyj\u0119tej za motto dla niniejszego tekstu frazy wiersza Zbigniewa Herberta "Gra Pana Cogito"<\/a>, b\u0119d\u0105cego rozwa\u017caniami Poety na kanwie ucieczki Piotra Kropotkina<\/a> z twierdzy pietropaw\u0142owskiej, o m\u0119\u017cczy\u017anie ze zdj\u0119cia mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce dla setek naszych rodak\u00f3w by\u0142 w\u0142a\u015bnie po\u015brednikiem wolno\u015bci; w najtrudniejszych dla niej czasach, w czasach, gdy\u00a0 sznur i kareta<\/span> na niewiele by si\u0119 zda\u0142y chc\u0105cemu uciec wi\u0119\u017aniowi. By\u0142 bowiem jednym z tych nielicznych, kt\u00f3rzy otwierali drzwi do cel wi\u0119ziennych w okresie pe\u0142nego i brutalnego triumfu zbrodniczego socjalizmu wyw\u0142aszczeniowego, bardziej znanego jako komunizm, kt\u00f3ry – trzeba powtarza\u0107 to nieustannie – w ca\u0142ych dotychczasowych dziejach ludzko\u015bci by\u0142 najwi\u0119kszym i najgro\u017aniejszym\u00a0 zinstytucjonalizowanym wrogiem wolno\u015bci, w ka\u017cdym jej wymiarze.<\/p>\n

AMNESTIA W KIELCACH. 4\/5 SIERPNIA 1945 ROKU<\/span><\/font>
<\/font><\/div>\n

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. skoncentrowane oddzia\u0142y partyzanckie Radomsko–Kieleckiego Okr\u0119gu AK w sile ok. 300 \u017co\u0142nierzy pod og\u00f3ln\u0105 komend\u0105 kpt. Antoniego Hedy "Szarego"<\/a> zaatakowa\u0142y wi\u0119zienie w Kielcach<\/a>. Szturm zacz\u0105\u0142 si\u0119 oko\u0142o\u00a0 godziny dwudziestej trzeciej trzydzie\u015bci. Istotn\u0105 rol\u0119 w tej wspania\u0142ej akcji,\u00a0 w wyniku kt\u00f3rej\u00a0 uwolniono\u00a0 ponad 500 wi\u0119\u017ani\u00f3w, odegra\u0142 przyby\u0142y na ni\u0105 z okolic Radomia oddzia\u0142 por. Stanis\u0142awa B\u0119bi\u0144skiego "Harnasia"<\/a>. To ze sk\u0142adu tego\u017c oddzia\u0142u "Szary" wybra\u0142 do grupy szturmowej kilkunastu partyzant\u00f3w. Mia\u0142a ona wedrze\u0107 si\u0119 na teren kieleckiego wi\u0119zienia, tam stoczy\u0107 walk\u0119 ze stra\u017cnikami i opanowa\u0107\u00a0 wi\u0119zienie, po czym otworzy\u0107 wi\u0119\u017aniom drog\u0119 do wolno\u015bci.
\"\"
Antoni Heda "Szary".<\/p>\n

<\/span><\/font>Jednym z \u017co\u0142nierzy "Harnasia" wyznaczonych przez "Szarego" do grupy szturmowej, licz\u0105cej \u0142\u0105cznie oko\u0142o 30 partyzant\u00f3w, by\u0142 zamy\u015blony brunet ze zdj\u0119cia – W\u0142odzimierz Koz\u0142owski "Orion". Swoje zadanie szturmowcy wykonali bezb\u0142\u0119dnie, zreszt\u0105 jak wszyscy partyzanci bior\u0105cy udzia\u0142 w tej wspania\u0142ej akcji. W czasie\u00a0 kr\u00f3tkiej, ale zaciek\u0142ej walki, jaka rozegra\u0142a si\u0119 na terenie wi\u0119zienia, zgin\u0119\u0142y dwie osoby z za\u0142ogi wi\u0119ziennej, a sze\u015b\u0107 kolejnych, w tym naczelnik wi\u0119zienia, zosta\u0142o rannych. Teren wi\u0119zienia zosta\u0142 opanowany przez partyzant\u00f3w. Droga do wi\u0119zionych rodak\u00f3w stan\u0119\u0142a otworem. I, paradoksalnie, to by\u0142 pocz\u0105tek najpowa\u017cniejszych trudno\u015bci. Nie uda\u0142o si\u0119 bowiem szturmowcom przej\u0105\u0107 kluczy wi\u0119ziennych. Dlatego te\u017c\u00a0 wszelkie znajduj\u0105ce si\u0119 wewn\u0105trz wi\u0119zienia bramy, kraty, a przede wszystkim drzwi do cel trzeba by\u0142o kolejno wysadza\u0107 kostkami trotylu, co oczywi\u015bcie koszmarnie wyd\u0142u\u017cy\u0142o czas akcji. Niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 jest, z perspektywy wygodnego krzes\u0142a czy fotela, uprzytomni\u0107 sobie, co musieli prze\u017cywa\u0107 wi\u0119\u017aniowie oczekuj\u0105cy w\u00a0 celach na to, \u017ce pos\u0142a\u0144cy wolno\u015bci dotr\u0105 wreszcie tak\u017ce do nich. A tak\u017ce co musieli odczuwa\u0107 rozrzuceni w pobli\u017cu wi\u0119zienia partyzanci z grup os\u0142aniaj\u0105cych towarzyszy broni z oddzia\u0142u szturmowego walcz\u0105cego z up\u0142ywaj\u0105cym czasem i kolejny
\nmi drzwiami do wi\u0119ziennych cel. Ka\u017cda minuta akcji musia\u0142a wydawa\u0107 si\u0119 im wieczno\u015bci\u0105. Tak jak niespe\u0142na dwa i p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej, w marcowy dzie\u0144 1943 roku, czas r\u00f3wnie niemi\u0142osiernie musia\u0142 d\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 bojowcom Grup Szturmowych Szarych Szereg\u00f3w<\/a>, kt\u00f3rym przypad\u0142o w udziale ubezpieczanie ich koleg\u00f3w walcz\u0105cych pod warszawskim Arsena\u0142em<\/a> o uwolnienie z r\u0105k gestapowc\u00f3w Jana Bytnara "Rudego"<\/a> i innych wi\u0119\u017ani\u00f3w przewo\u017conych z siedziby Gestapo<\/span> do wi\u0119zienia na Pawiaku. Tyle tylko mo\u017cna o tym uczciwie powiedzie\u0107.<\/p>\n

Paradoksalnie, zapewne najmniejszy problem z przed\u0142u\u017caj\u0105cym si\u0119 czasem akcji mieli cz\u0142onkowie grupy szturmowej, a po\u015br\u00f3d nich "Orion".\u00a0 W pocie czo\u0142a i huku wybuch\u00f3w robili swoje, to znaczy wysadzali\u00a0 drzwi do kolejnych cel. Niestety, zabrak\u0142o im trotylu, aby uwolni\u0107 wszystkich osadzonych w kieleckim wi\u0119zieniu. Trzy cele pozosta\u0142y zamkni\u0119te. Z zamkiem drzwi\u00a0 jednej z nich cz\u0142onkowie grupy szturmowej, wyzbyci ju\u017c trotylu, bezskutecznie zmagali si\u0119 jeszcze ponad minut\u0119 po tym, jak pad\u0142a komenda do odwrotu. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich "Orion", zreszt\u0105 lekko kontuzjowany, gdy\u017c kilka minut wcze\u015bniej zwali\u0142y si\u0119 na niego wysadzone drzwi do jednej z cel. Z terenu kieleckiego wi\u0119zienia wycofa\u0142 si\u0119 jako jeden z ostatnich uczestnik\u00f3w akcji. By\u0142o kilka minut po trzeciej nad ranem. Akcja trwa\u0142a ponad trzy i p\u00f3\u0142 godziny, stanowczo zbyt d\u0142ugo. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d jej uczestnik\u00f3w wraz z du\u017c\u0105 grup\u0105\u00a0 uwolnionych wi\u0119\u017ani\u00f3w skierowa\u0142a si\u0119 w lasy klonowskie. Nie miejsce tu na opis fazy odwrotu po akcji na wi\u0119zienie w Kielcach. Obfitowa\u0142 on w dramatyczne wydarzenia. Wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce w wiosce Leszczyny, w kt\u00f3rej "Szary" zaplanowa\u0142 post\u00f3j, stan\u0119\u0142a jednostka Armii Czerwonej. Na szcz\u0119\u015bcie zdezorientowani, po trochu jeszcze pijani i zaspani sowieci (by\u0142 wczesny ranek) przepu\u015bcili kolumn\u0119 wycofuj\u0105cych si\u0119 po akcji w Kielcach partyzant\u00f3w i uwolnionych\u00a0 wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n

AMNESTIA W RADOMIU. 9 WRZE\u015aNIA 1945 ROKU<\/font><\/div>\n

Co oczywiste, udany atak oddzia\u0142\u00f3w podziemia na wi\u0119zienie kieleckie wprawi\u0142 komunist\u00f3w we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 i os\u0142upienie. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce podobna akcja w tym regionie kraju nie b\u0119dzie mia\u0142a szans powodzenia. Tymczasem r\u00f3wnie\u017c wi\u0119zienie w\u00a0 nieodleg\u0142ym od Kielc Radomiu, zreszt\u0105 jak i wszystkie inne wi\u0119zienia na terenie Polski, by\u0142o w\u00f3wczas\u00a0 zape\u0142nione naszymi rodakami, kt\u00f3rych partia komunistyczna uzna\u0142a za swych przeciwnik\u00f3w. Z zachowanych wspomnie\u0144 wi\u0119\u017ani\u00f3w radomskiego wi\u0119zienia wynika, \u017ce wie\u015bci o akcji w Kielcach lotem b\u0142yskawicy dotar\u0142y do Radomia i szybko przenikn\u0119\u0142y za mury tamtejszego wi\u0119zienia. Osadzeni w nim nasi rodacy, po tym jak dowiedzieli si\u0119 amnestii w Kielcach, \u017cyli nadziej\u0105, \u017ce i oni\u00a0 nie zostan\u0105 przez partyzant\u00f3w zapomniani. Problemem by\u0142o, bagatela, ok. 3.000 \u017co\u0142nierzy r\u00f3\u017cnych formacji re\u017cimowych stacjonuj\u0105cych w\u00f3wczas w Radomiu. Pomimo tego, marzenia wi\u0119\u017ani\u00f3w radomskiego wi\u0119zienia o wolno\u015bci szybko sta\u0142y si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105. Amnestia w Radomiu mia\u0142a miejsce 9 wrze\u015bnia 1945<\/a> r., za spraw\u0105 150 \u017co\u0142nierzy dowodzonych przez "Harnasia".
\"\"
Wrzesie\u0144 1945, Lasy Skaryszewskie. Por. Stefan Bembi\u0144ski "Harna\u015b" przed akcj\u0105 rozbicia wi\u0119zienia w Radomiu.
<\/span><\/font>
Atak na wi\u0119zienie w Radomiu nast\u0105pi\u0142 tu\u017c po zmierzchu. Tak\u017ce w tej akcji, tak jak podczas uderzenia na wi\u0119zienie kieleckie, powodzenie operacji w du\u017cej mierze zale\u017ca\u0142o od determinacji i sprawno\u015bci dzia\u0142ania grupy szturmowej. W jej sk\u0142ad wesz\u0142o kilkunastu partyzant\u00f3w, w tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 maj\u0105cych na swoim koncie udzia\u0142 w akcji kieleckiej. Jednym z \u017co\u0142nierzy grupy szturmowej maj\u0105cej za zadanie opanowanie terenu wi\u0119zienia w Radomiu by\u0142 "Orion". I jak sierpniowej nocy w Kielcach, szturmowcy nie zawiedli tak\u017ce w Radomiu. W wyniku trwaj\u0105cej kilkadziesi\u0105t minut akcji uwolniono blisko 300 wi\u0119\u017ani\u00f3w. I cho\u0107 nie dotyczy to bezpo\u015brednio bohatera niniejszego tekstu, "Oriona", nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce podczas akcji w Radomiu bardzo wa\u017cne i trudne zadanie przypad\u0142o w udziale tak\u017ce jednej z grup os\u0142onowych. Jej rol\u0105 by\u0142o zaatakowanie i\u00a0 zneutralizowanie obsady posterunku MO znajduj\u0105cego si\u0119 w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci wi\u0119zienia. Posterunku tego strzeg\u0142a za\u0142oga betonowego bunkra usytuowanego obok wej\u015bcia na posterunek, a dodatkowo posterunek znajdowa\u0142 si\u0119 w polu ra\u017cenia z wie\u017cyczki wi\u0119zienia. To w\u0142a\u015bnie podczas ataku na ten punkt komunistycznego oporu padli, trafieni od strony bunkra, Feliks Kaczmarczyk "S\u0142owik" i Aleksander K\u0119dzierski "J\u00f3zio". "J\u00f3zio" dosta\u0142\u00a0 kilka kul w pier\u015b, "S\u0142owik" otrzyma\u0142 seri\u0119 w brzuch. Obaj \u017co\u0142nierze, \u015bmiertelnie ranni, zostali, jak Aleksy Dawidowski "Alek"<\/a> podczas Akcji pod Arsena\u0142em<\/a>, zabrani przez koleg\u00f3w z pola walki. Skonali podczas odwrotu z Radomia. Sukces ataku na wi\u0119zienie w Radomiu zosta\u0142 okupiony dodatkowo \u015bmierci\u0105 Jana Chrz\u0105stowskiego, cz\u0142onka konspiracji radomskiej, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w ko\u0144cowej fazie akcji w pobli\u017cu wi\u0119zienia. Kilku innych podkomendnych "Harnasia" odnios\u0142o rany. Taka by\u0142a cena za wolno\u015b\u0107 blisko 300 naszych rodak\u00f3w, uwolnionych z wi\u0119zienia w Radomiu 9 wrze\u015bnia 1945 r.<\/p>\n

W AKCJI POD ARSENA\u0141EM, W ATAKU NA WI\u0118ZIENIE W KIELCACH I RADOMIU.
DYGRESJA Z OKAZJI DNIA ZADUSZNEGO<\/span>
<\/font><\/div>\n

Nie bez przyczyny w opis partyzanckich dzia\u0142a\u0144 amnestyjnych w Kielcach i Radomiu wplot\u0142em odwo\u0142ania do s\u0142ynnej Akcji pod Arsena\u0142em<\/span><\/a>. Cel tych trzech uderze\u0144 polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego by\u0142 przecie\u017c rodzajowo to\u017csamy. Tak pod Arsena\u0142em, jak w Kielcach i Radomiu stawk\u0105 by\u0142o uwolnienie rodak\u00f3w wi\u0119zionych i torturowanych przez ciemi\u0119\u017cycieli\u00a0 naszej wolno\u015bci. Zatem i krew przelana przez uczestnik\u00f3w tych akcji powinna\u00a0 by\u0107 tak samo droga nam wszystkim, kt\u00f3rzy mi\u0142ujemy wolno\u015b\u0107 i szanujemy tych, kt\u00f3rzy dali za ni\u0105 \u017cycie. Dlatego obok znanych Wam, szanowni czytelnicy, bohater\u00f3w spod Arsena\u0142u: Aleksego Dawidowskiego "Alka"<\/a>, Tadeusza Krzy\u017cewicza "Buzdygana"<\/a> i Huberta Lenka "Huberta"<\/a>, kt\u00f3rzy \u017cyciem zap\u0142acili za wyrwanie "Rudego"<\/a> z r\u0105k nazistowskich oprawc\u00f3w,\u00a0 wspomnijmy tak\u017ce tych nieznanych albo bardzo ma\u0142o znanych bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy padli w akcji uwolnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w komunistycznego re\u017cimu z wi\u0119zienia\u00a0 odpowiednio w Kielcach\u00a0 i Radomiu:<\/p>\n