{"id":352,"date":"2012-06-24T00:06:32","date_gmt":"2012-06-23T22:06:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2012\/06\/24\/podporucznik-igla-czesc-1-2\/"},"modified":"2019-06-25T09:12:04","modified_gmt":"2019-06-25T07:12:04","slug":"podporucznik-igla-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=352","title":{"rendered":"Podporucznik „Ig\u0142a” – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
Ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski ps. „Ig\u0142a”<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"
\nPpor. Tadeusz Zieli\u0144ski ps. „Ig\u0142a”.<\/span><\/p>\n

Niewiele wiadomo o przedwojennych i wojennych losach Tadeusza Zieli\u0144skiego. Urodzi\u0142 si\u0119 27 wrze\u015bnia 1927 r. w miejscowo\u015bci Gaj, gm. Skaryszew<\/a>, pow. Radom<\/a>. By\u0142 synem Maksymiliana i Heleny, mia\u0142 m\u0142odszego brata \u2013 Henryka (ur. 20 kwietnia 1930 r.), z kt\u00f3rymi podczas wojny nadal mieszka\u0142 w Gaju. Najprawdopodobniej od ko\u0144ca\u00a0 1943 r. nale\u017ca\u0142 do 1 komp. 72 pp Armii Krajowej,\u00a0 pod komend\u0105\u00a0 ppor. Micha\u0142a Gumi\u0144skiego ps.\u00a0 \u201eCezar\u201d, pierwszego dow\u00f3dcy oddzia\u0142u Inspektoratu Radomskiego AK, kt\u00f3ry poleg\u0142 24 lutego 1944 r. w le\u015bnicz\u00f3wce Kobyli Las, podczas pomy\u0142kowego starcia z oddzia\u0142em Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich J\u00f3zefa Abramczyka \u201eTomasza\u201d. Nie wiadomo czy bra\u0142 udzia\u0142 w akcji \u201eBurza\u201d, jednak po wkroczeniu Sowiet\u00f3w nie z\u0142o\u017cy\u0142 broni i pozosta\u0142 w podziemiu.
\n\"\"
\nCmentarz w Kocio\u0142kach na skraju Puszczy Kozienickiej. Pomnik po\u015bwi\u0119cony ppor. Micha\u0142owi Gumi\u0144skiemu ps. „Cezar”, organizatorowi i dow\u00f3dcy jednego z pierwszych oddzia\u0142\u00f3w Armii Krajowej okr\u0119gu radomskiego.<\/span><\/span><\/p>\n

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. oddzia\u0142y Armii Krajowej pod dow\u00f3dztwem jednego z najs\u0142ynniejszych dow\u00f3dc\u00f3w Armii Krajowej kpt. Antoniego Hedy \u201eSzarego\u201d<\/a> przeprowadzi\u0142y akcj\u0119 rozbicia wi\u0119zienia w Kielcach<\/a>, w kt\u00f3rej bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 Tadeusz Zieli\u0144ski \u201eIg\u0142a\u201d. Mobilizacja do akcji obj\u0119\u0142a \u017co\u0142nierzy z dawnego 3. pp leg. AK i 72. pp AK, m.in. pododdzia\u0142y por. Stefana B\u0119bi\u0144skiego \u201eHarnasia\u201d<\/a>, ppor. Henryka Podkowi\u0144skiego \u201eOstrolota\u201d, por. Henryka Wojciechowskiego \u201eS\u0119ka\u201d, ppor. Zygmunta Barkowskiego \u201eZygmunta\u201d, ppor. Wac\u0142awa Borowca \u201eNiegolewskiego\u201d. Dla zabezpieczenia kwatermistrzowskiego dokonano dw\u00f3ch ekspropriacji w bankach w Warszawie i w \u0141odzi. Ostatecznie w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. kpt. Antoni Heda przeprowadzi\u0142 na czele zgrupowania w sile 180-200 \u017co\u0142nierzy operacj\u0119 opanowania i rozbicia wi\u0119zienia. Aby dosta\u0107 si\u0119 do \u015brodka budynku, trotylem wysadzono bram\u0119, a potem drzwi w celach. Uwolnionych zosta\u0142o kilkuset wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rym grozi\u0142o wywiezienie w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego. Po tej akcji Tadeusz Zieli\u0144ski nadal pozostawa\u0142 w konspiracji, ale dopiero od pocz\u0105tku 1946 r. jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a nabiera\u0107 rozmachu.<\/p>\n

Pod koniec 1945 r., w ramach tworzenia struktur Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107, por. Franciszek Jaskulski \u201eZago\u0144czyk\u201d<\/a> otrzyma\u0142 rozkaz zorganizowania terenu radomsko – kozienickiego. Od grudnia 1945 do lutego 1946 r. \u201eZago\u0144czyk\u201d by\u0142 szefem referatu bezpiecze\u0144stwa Zrzeszenia WiN w Obwodach Kozienice i Pu\u0142awy, od lutego do maja 1946 r. \u2013 komendantem Inspektoratu WiN Kozienice, a od maja do lipca 1946 \u2013 komendantem Inspektoratu WiN, obejmuj\u0105cego Obwody: Radom, Kozienice, Starachowice, Kielce i Ko\u0144skie, pod kryptonimem \u201eZwi\u0105zek Zbrojnej Konspiracji\u201d (ZZK). Od ko\u0144ca 1945 r. \u201eZago\u0144czyk\u201d podporz\u0105dkowa\u0142 ZZK szereg lokalnych grup samoobrony i samodzielnych oddzia\u0142\u00f3w, m.in. znanego z akcji na wi\u0119zienie w Radomiu<\/a> ppor. W\u0142odzimierza Koz\u0142owskiego \u201eOriona\u201d<\/a>, st. sier\u017c. Tadeusza Bednarskiego \u201eOr\u0142a\u201d, st. sier\u017c. Tadeusza Moryca \u201eM\u015bciciela\u201d i ppor. Mariana Sadowskiego \u201eDzidy\u201d. W sk\u0142ad ZZK wesz\u0142y tak\u017ce walcz\u0105ce w i\u0142\u017ceckim oddzia\u0142y Konstantego Koniusza \u201eZapory\u201d i Tadeusza \u017byckiego \u201eBeliny\u201d oraz du\u017ca grupa N.N. \u201eSoko\u0142a\u201d.
\n\"\"
\n1946 rok. Kadra Dow\u00f3dcza Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji, dowodzonego przez mjr. Franciszka Jerzego Jaskulskiego „Zago\u0144czyka”. Siedz\u0105 od lewej: W\u0142odzimierz Koz\u0142owski „Orion” (zast\u0119pca „Zago\u0144czyka”), Feliks Mazurek „Furma\u0144ski” (szef sztabu ZZK), kpt. Czes\u0142aw Niedba\u0142a „Marek” (Komendant Obwodu I\u0142\u017ceckiego ZZK, w czasie okupacji niemieckiej Komendant Powiatu Kozienice NSZ-AK, po aresztowaniu „Zago\u0144czyka” wsp\u00f3lnie z „Orionem” kierowa\u0142 dzia\u0142aniami organizacji), Jerzy Buzon „Jur” (adiutant „Zago\u0144czyka”), Zenon Ochal „Jastrz\u0105b”, Tadeusz Bednarski (?) „Orze\u0142”. Le\u017c\u0105 od lewej: J\u00f3zef Zago\u017cd\u017con „Kruk” i NN „Orze\u0142”.<\/span><\/span><\/p>\n

W styczniu 1946 r. w powiecie kozienickim zorganizowano oko\u0142o 10-osobow\u0105 grup\u0119 pod dow\u00f3dztwem Stefana Nowackiego \u201eZag\u00f3ry\u201d, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 dzia\u0142aj\u0105cemu z polecania por. \u201eZago\u0144czyka\u201d J\u00f3zefowi Rutkowskiemu \u201eJantarowi\u201d. Po aresztowaniu \u201eJantara\u201d przez UB w marcu 1946 r., dow\u00f3dztwo nad grup\u0105 ponownie obj\u0105\u0142 \u201eZag\u00f3ra\u201d. Zwi\u0119kszaj\u0105cy si\u0119 w szybkim tempie stan osobowy grupy spowodowa\u0142 trudno\u015bci w dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej (brak odpowiedniej liczby kwater, \u201emelin\u201d) oraz k\u0142opoty organizacyjne. W zwi\u0105zku z tym w kwietniu 1946 r. grup\u0119 \u201eZag\u00f3ry\u201d podzielono na dwa oddzia\u0142y, licz\u0105ce po oko\u0142o 20 \u017co\u0142nierzy. Na czele jednego nadal sta\u0142 Nowacki, za\u015b nad drugim komend\u0119 obj\u0105\u0142 – \u201ewybrany na dow\u00f3dc\u0119 przez [\u2026] \u017co\u0142nierzy\u201d – ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski \u201eIg\u0142a\u201d.
\nAresztowanie \u201eJantara\u201d spowodowa\u0142o zerwanie kontakt\u00f3w pomi\u0119dzy grupami \u201eZag\u00f3ry\u201d i ppor. \u201eIg\u0142y\u201d a Komend\u0105 Inspektoratu ZZK. Zosta\u0142y one nawi\u0105zane ponownie prawdopodobnie w pierwszej po\u0142owie maja 1946 r., jednak formalnie oddzia\u0142 ppor. \u201eIg\u0142y\u201d wszed\u0142 w sk\u0142ad Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji dopiero 13 czerwca 1946 r. Oddzia\u0142 \u201eZag\u00f3ry\u201d zosta\u0142 na rozkaz por. \u201eZago\u0144czyka\u201d rozwi\u0105zany w maju lub czerwcu, a jego cz\u0142onkowie w wi\u0119kszo\u015bci przeszli pod komend\u0119 \u201eIg\u0142y\u201d.<\/p>\n

Na prze\u0142omie czerwca i lipca 1946 r. nast\u0105pi\u0142a reorganizacja struktur bojowych ZZK, kt\u00f3rej celem by\u0142o rozwi\u0105zanie niekt\u00f3rych jednostek i uzupe\u0142nienie stanu osobowego pozosta\u0142ych. Pozostawiono cztery oddzia\u0142y, przydzielaj\u0105c je okre\u015blonym obwodom. Obwodowi Kozienickiemu (krypt. KRO) przyporz\u0105dkowano oddzia\u0142 st. sier\u017c. Tadeusza Bednarskiego \u201eOr\u0142a\u201d. W Obwodzie Radomskim (krypt. PPS), a szczeg\u00f3lnie w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci powiatu radomskiego i na pograniczu z pow. opoczy\u0144skim, mia\u0142 operowa\u0107 ppor. Marian Sadowski \u201eDzida\u201d. Obwodowi I\u0142\u017ceckiemu (krypt. SL) przydzielono oddzia\u0142 ppor. Tadeusza Zieli\u0144skiego \u201eIg\u0142y\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonywania akcji r\u00f3wnie\u017c w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci powiatu radomskiego. W Obwodzie Koneckim (krypt. ZWM) dzia\u0142a\u0142 oddzia\u0142 podporz\u0105dkowany N.N. \u201eSoko\u0142owi\u201d. Stany osobowe wymienionych oddzia\u0142\u00f3w waha\u0142y si\u0119 w granicach 30-40 os\u00f3b, jednak mia\u0142y one znacznie rozbudowan\u0105 siatk\u0119 terenow\u0105, co dawa\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiego podwajania liczebno\u015bci. Poza tym, niekt\u00f3re jednostki formalnie podporz\u0105dkowane Inspektoratowi ZZK mia\u0142y w\u0142asne plac\u00f3wki, niezwi\u0105zane ze strukturami obwod\u00f3w i rejon\u00f3w. By\u0142o tak na pewno w przypadku oddzia\u0142u ppor. \u201eIg\u0142y\u201d, co umo\u017cliwi\u0142o mu p\u00f3\u017aniej, po ujawnieniu oddzia\u0142\u00f3w i siatki organizacyjnej ZZK, ponowne rozpocz\u0119cie dzia\u0142alno\u015bci i funkcjonowanie a\u017c do po\u0142owy 1948 r. w oparciu o cz\u0119\u015b\u0107 tych niezdekonspirowanych plac\u00f3wek.
\n\"\"
\nOd lewej stoj\u0105: ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski ps. „Ig\u0142a”, Jerzy Domaga\u0142a „Mazur”.<\/span><\/span><\/p>\n

Stosowane przez ZZK metody walki \u2013 a w zwi\u0105zku z tym r\u00f3wnie\u017c rodzaje akcji \u2013 mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie podstawowe: obronne i zaczepne, jednak cz\u0119sto trudno jest wytyczy\u0107 granice pomi\u0119dzy dzia\u0142aniami o charakterze obronnym, a tymi uznawanymi zwykle za typowo zaczepne. Akcje odwetowe skierowane by\u0142y przede wszystkim przeciwko wszystkim funkcjonariuszom UB, konfidentom i niekt\u00f3rym milicjantom, w zwi\u0105zku z ich bezwzgl\u0119dn\u0105 walk\u0105 z podziemiem. Podobny charakter mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c walka z pospolitym bandytyzmem i zabieranie broni osobom niezwi\u0105zanym z konspiracj\u0105, co s\u0142u\u017cy\u0142o ochronie ludno\u015bci przed plag\u0105 przest\u0119pczo\u015bci kryminalnej.<\/p>\n

Traktowanie oddzia\u0142\u00f3w WP i \u017co\u0142nierzy KBW by\u0142o inne ni\u017c milicjant\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie funkcjonariuszy UB. Zast\u0119pca ppor. \u201eIg\u0142y\u201d (do 24 V 1946 r.) Mieczys\u0142aw Brewczy\u0144ski \u201e\u015amia\u0142y\u201d stwierdzi\u0142, \u017ce u \u201eZago\u0144czyka\u201d by\u0142 rozkaz, \u017ce nie wolno by\u0142o zabiera\u0107 broni \u017co\u0142nierzowi Wojska Polskiego, mo\u017cna mu ewentualnie zabra\u0107 amunicj\u0119<\/span>. Nie zawsze by\u0142o to przestrzegane, ale ju\u017c sam rozkaz jest wymowny. Jak wspomina\u0142 ppor. Jerzy Buzon \u201eJur\u201d, czasami podczas akcji pacyfikacyjnych z wykorzystaniem jednostek WP, dochodzi\u0142o do zawarcia niepisanej umowy o niestrzelaniu do siebie. Unikano star\u0107 z wojskiem lub strzelano w powietrze; by\u0142y te\u017c podejmowane jakie\u015b kontakty z wojskiem, ale bardzo ostro\u017cne. Brak woli walki ze strony jednostek WP podczas star\u0107 z oddzia\u0142ami podziemia zasygnalizowa\u0142 w swoim wyst\u0105pieniu, na posiedzeniu Wojew\u00f3dzkiej Rady Narodowej w maju 1946 r., szef WUBP w Kielcach mjr W\u0142adys\u0142aw Sobczy\u0144ski<\/a> m\u00f3wi\u0105c, \u017ce w czasie od 12 do 25 IV b.r.<\/span> [1946] przeprowadzono wsp\u00f3lnie z wojskiem likwidacj\u0119 band terrorystycznych<\/span> [chodzi o oddzia\u0142y podporz\u0105dkowane ZZK] [\u2026]. Akcja nie da\u0142a takich wynik\u00f3w, jak nale\u017ca\u0142o, gdy\u017c bior\u0105ce udzia\u0142 w akcji wojsko nie nale\u017cycie wype\u0142nia\u0142o swe zadanie.<\/span> Zachowanie \u017co\u0142nierzy WP w trakcie kwietniowej pacyfikacji powiat\u00f3w radomskiego, kozienickiego i i\u0142\u017ceckiego nie by\u0142o tak naprawd\u0119 czym\u015b wyj\u0105tkowym. Podobnie sytuacja wygl\u0105da\u0142a w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 i najg\u0142o\u015bniejsz\u0105 akcj\u0105 przeprowadzon\u0105 przez podziemie antykomunistyczne na Kielecczy\u017anie w 1946 r., w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c oddzia\u0142 ppor. Tadeusza Zieli\u0144skiego \u201eIg\u0142y\u201d, by\u0142a walka pod Zwoleniem (pow. kozienicki) stoczona 15 czerwca 1946 r. Dosz\u0142o do niej przypadkowo, poniewa\u017c celem zgrupowania by\u0142o uderzenie na PUBP w Kozienicach i uwolnienie aresztowanych. W operacji bra\u0142y udzia\u0142 oddzia\u0142y: st. sier\u017c. \u201eOr\u0142a\u201d, sier\u017c. podch. Zenona Ochala \u201eJastrz\u0119bia\u201d, ppor. \u201eIg\u0142y\u201d, ppor.\u00a0 W\u0142odzimierza Koz\u0142owskiego \u201eOriona\u201d<\/a>, ppor. Tadeusza \u017byckiego \u201eBeliny\u201d, pod og\u00f3lnym dow\u00f3dztwem komendanta Inspektoratu ZZK por. \u201eZago\u0144czyka\u201d. Wybrane do akcji oddzia\u0142y, licz\u0105ce \u0142\u0105cznie oko\u0142o 130 \u017co\u0142nierzy, rozpocz\u0119\u0142y realizacj\u0119 tej operacji bojowej od zorganizowania na drodze Radom \u2013 Zwole\u0144 (w okolicach wsi Podg\u00f3ry) zasadzki, w kt\u00f3r\u0105 wpad\u0142a kolumna 30 samochod\u00f3w kierowanych przez \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej. Dosz\u0142o do gwa\u0142townego starcia, w wyniku kt\u00f3rego zgin\u0119\u0142o b\u0105d\u017a odnios\u0142o rany prawdopodobnie kilkunastu czerwonoarmist\u00f3w, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 samochod\u00f3w sowieckiej kolumny zosta\u0142a zniszczona. Zgrupowanie partyzanckie uda\u0142o si\u0119 w pozosta\u0142ych dziewi\u0119ciu samochodach w kierunku Zwolenia, gdzie partyzanci czasowo rozdzielili si\u0119 na dwie grupy. Cztery pojazdy, dla opanowania miejscowego posterunku MO i Urz\u0119du Pocztowego, zatrzyma\u0142y si\u0119 na kr\u00f3tki post\u00f3j, za\u015b pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 partyzanckiego zgrupowania, ulokowana na pi\u0119ciu ci\u0119\u017car\u00f3wkach, wolnym tempem skierowa\u0142a si\u0119 do Kozienic. Dzia\u0142ania przeprowadzone przez partyzant\u00f3w w Zwoleniu by\u0142y obliczone na zerwanie \u0142\u0105czno\u015bci telefonicznej, aby informacja o walce pod wsi\u0105 Podg\u00f3ra lub przeje\u017adzie kolumny samochod\u00f3w wojskowych przez Zwole\u0144 nie dotar\u0142a do Kozienic przed rozpocz\u0119ciem ataku na siedzib\u0119 tamtejszej bezpieki. Wykonano je sprawnie i bez strat, po czym\u00a0 partyzanci operuj\u0105cy w Zwoleniu natychmiast za\u0142adowali si\u0119 na samochody i ruszyli\u00a0 w \u015blad\u00a0 za pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zgrupowania. Ta za\u015b, w okolicach wsi Strykowice G\u00f3rne, le\u017c\u0105cej kilka kilometr\u00f3w od Zwolenia, natkn\u0119\u0142a si\u0119 na kilkudziesi\u0119cioosobow\u0105 jednostk\u0119 \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej. Sowieci jako pierwsi zaatakowali partyzanck\u0105 kolumn\u0119, uzyskuj\u0105c dzi\u0119ki temu inicjatyw\u0119 w pocz\u0105tkowej\u00a0 fazie starcia. Pomimo silnego ognia prowadzonego przez wroga, partyzanci b\u0142yskawicznie zeskoczyli z samochod\u00f3w, zapadli w przydro\u017cnym rowie i natychmiast zorganizowali obron\u0119. To uratowa\u0142o ich od masakry. Wkr\u00f3tce, nadal pod silnym sowieckim ostrza\u0142em, rozpocz\u0119li odwr\u00f3t w kierunku zachodnim, w stron\u0119 po\u0142udniowego skraju Puszczy Kozienickiej. W czasie, gdy uwik\u0142ana w walk\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 zgrupowania partyzanckiego cofa\u0142a\u00a0 si\u0119 pod naporem sowiet\u00f3w, pozosta\u0142e jego si\u0142y \u2013 te, kt\u00f3rym przysz\u0142o zatrzyma\u0107 si\u0119 na kilka minut w Zwoleniu – dotar\u0142y w rejon boju. Wchodz\u0105cy do akcji \u017co\u0142nierze ZZK szybko zaj\u0119li stanowiska bojowe na skraju Puszczy Kozienickiej, dok\u0105d pod naporem wroga wycofywali si\u0119 ich koledzy. Pod zbawcz\u0105 dla cofaj\u0105cych si\u0119 partyzant\u00f3w os\u0142on\u0105 puszcza\u0144skich drzew dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia si\u0142 zgrupowania, co \u017co\u0142nierzom ppor. \u201eOriona\u201d pozwoli\u0142o odeprze\u0107 sun\u0105cy od strony szosy sowiecki atak i przej\u015b\u0107 do natychmiastowego kontruderzenia. Pod silnym ogniem partyzant\u00f3w napastnicy zacz\u0119li odwr\u00f3t w kierunku szosy. W tej fazie starcia pad\u0142o ich co najmniej kilkunastu. Straty sowieckie poniesione w dniu 15 czerwca 1946 r. w starciach z \u017co\u0142nierzami ZZK nale\u017cy szacowa\u0107 na\u00a0 40 zabitych, 16 rannych i 5 zaginionych. Niestety, zwyci\u0119stwo zosta\u0142o okupione \u015bmierci\u0105 siedmiu partyzant\u00f3w ZZK. Zgin\u0119li: Sylwester Rokita \u201eCzarny\u201d, Tadeusz Krawczyk \u201eWitold\u201d, W\u0142adys\u0142aw Skrzypek \u201eGro\u017any\u201d, Tadeusz Nowakowski \u201eZaj\u0105c\u201d, Jan Prygiel \u201eGo\u0142\u0105b\u201d, N.N. \u201eBurza\u201d i N.N. Sowieci w zem\u015bcie za pora\u017ck\u0119 spalili w okolicznych miejscowo\u015bciach co najmniej 28 dom\u00f3w i zabudowa\u0144 gospodarczych. Ich odwet spad\u0142 na Zwole\u0144, w kt\u00f3rym spalono dziesi\u0119\u0107 dom\u00f3w, a tak\u017ce na\u00a0 wsie Jedlanka, Karcz\u00f3wka, Strykowice G\u00f3rne i \u0141ysocha.
\n\"\"
\nPierwsza po\u0142owa 1946 r. Od lewej: ppor. W\u0142odzimierz Koz\u0142owski „Orion”, dowodz\u0105cy oddzia\u0142em ZZK w bitwie pod Zwoleniem, Jerzy Tyralski „Boruta” (w czerwcu 1946 r. poleg\u0142 w bitwie z UB-KBW pod miejscowo\u015bci\u0105 Odech\u00f3w gm. Skaryszew).<\/span><\/span><\/p>\n

W nocy z 29 na 30 czerwca 1946 r. oddzia\u0142 ppor. \u201eIg\u0142y\u201d przeprowadzi\u0142 trzy akcje w miejscowo\u015bciach Suliszki i Dzierzk\u00f3wek (w pow. radomskim) oraz w Kowalkowie (pow. i\u0142\u017cecki), w ramach represji wymierzonych w organizator\u00f3w referendum ludowego, kt\u00f3rzy najaktywniej pracowali na rzecz \u201ew\u0142a\u015bciwego przebiegu i wyniku referendum\u201d, czyli po prostu odpowiedzialni byli za fa\u0142szowanie wynik\u00f3w. W Kowalkowie rozbrojona zosta\u0142a grupa ochronna i zabity funkcjonariusz UB, za\u015b w Dzierzk\u00f3wku i Suliszkach rozbrojono kilku \u017co\u0142nierzy zabezpieczaj\u0105cych lokale komisji.
\nJednym z najwi\u0119kszych sukces\u00f3w oddzia\u0142u ppor. Tadeusza Zieli\u0144skiego \u201eIg\u0142y\u201d okaza\u0142a si\u0119 zasadzka zorganizowana w okolicach Modrzejowic na trasie I\u0142\u017ca-Skaryszew. 18 lipca 1946 r. wpad\u0142 w ni\u0105, przeje\u017cd\u017caj\u0105cy przez wojew\u00f3dztwo kieleckie w drodze na odpraw\u0119 do Warszawy, pp\u0142k Alfred Wnukowski wraz z 15-osobow\u0105 obstaw\u0105. Ten 26-letni oficer Armii Czerwonej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy Wojsk Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego na wojew\u00f3dztwo rzeszowskie i nie by\u0142o to jego pierwsze spotkanie z ppor. \u201eIg\u0142\u0105\u201d, w kt\u00f3rego r\u0119ce wpad\u0142 kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej. Za pierwszym razem \u2013 po udzieleniu stanowczego ostrze\u017cenia, aby zaprzesta\u0142 dzia\u0142alno\u015bci przeciwko niepodleg\u0142o\u015bciowcom \u2013 zosta\u0142 zwolniony. Partyzanci nie wiedzieli w\u00f3wczas, \u017ce Wnukowski w okresie okupacji niemieckiej by\u0142 politrukiem sowieckiej Brygady im. 25-lecia Sowieckiej Bia\u0142orusi, dzia\u0142aj\u0105cej na terenie Nowogr\u00f3dczyzny przeciwko oddzia\u0142om AK. W wyniku walki, cz\u0119\u015b\u0107 grupy, na czele z pp\u0142k. Wnukowskim zosta\u0142a wzi\u0119ta do niewoli, reszta uciek\u0142a. Wnukowski, jego adiutant i 6 \u017co\u0142nierzy KBW zostali rozstrzelani. W trakcie wymiany ognia \u015bmier\u0107 ponios\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u017cona Wnukowskiego – Irena Sztejmach, b\u0119d\u0105ca w\u00f3wczas w si\u00f3dmym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy. Niestety, dopiero po akcji partyzanci zorientowali si\u0119, \u017ce w ostrzeliwanej kolumnie samochod\u00f3w by\u0142a kobieta. Ten tragiczny wypadek pos\u0142u\u017cy\u0142 p\u00f3\u017aniej funkcjonariuszom UB do tworzenia mro\u017c\u0105cych krew w \u017cy\u0142ach paszkwili oczerniaj\u0105cych ppor. \u201eIg\u0142\u0119\u201d, jakoby przed \u015bmierci\u0105 \u2013 na jego rozkaz \u2013 \u017cona Wnukowskiego by\u0142a bestialsko torturowana i zgwa\u0142cona. Warto doda\u0107, \u017ce pp\u0142k. Wnukowski by\u0142 najwy\u017cszym rang\u0105 sowieckim oficerem poleg\u0142ym w walce z oddzia\u0142ami polskiego podziemia antykomunistycznego, co mo\u017ce uzasadnia\u0107 w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 i p\u00f3\u017aniejsze komunistyczne kalumnie wypisywane np. w \u201edzie\u0142ach\u201d by\u0142ego funkcjonariusza UB Stefana Skwarka, czy wspomniany ju\u017c obel\u017cywy przydomek \u201enieugi\u0119tej bestii\u201d, nadany ppor. \u201eIgle\u201d w pisanych (i wielokrotnie wznawianych) przez p\u0142k. UB Stanis\u0142awa Wa\u0142acha wspomnieniach, kt\u00f3ry nota bene w swoich ksi\u0105\u017ckach w podobnie ordynarny i k\u0142amliwy spos\u00f3b \u201emiesza\u0142 z b\u0142otem\u201d tak\u017ce innych dow\u00f3dc\u00f3w i \u017co\u0142nierzy niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia (wcze\u015bniej bior\u0105c udzia\u0142 w ich likwidacji), m.in. mjr. J\u00f3zefa Kurasia \u201eOgnia\u201d<\/a>, Stanis\u0142awa Ludzi\u0119 \u201eHarnasia\u201d<\/a>, kpt. Jana Dubaniowskiego \u201eSalw\u0119\u201d<\/a>, mjr. Jana Tabortowskiego \u201eBruzd\u0119\u201d<\/a>, por. Stanis\u0142awa Marchewk\u0119 \u201eRyb\u0119\u201d<\/a>, i wielu innych.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Resztki pomnika wybudowanego przez komunist\u00f3w w lesie przy trasie I\u0142\u017ca-Skaryszew, gdzie 18 lipca 1946 r. wpad\u0142 w zasadzk\u0119 ppor. „Ig\u0142y” i zosta\u0142 zlikwidowany sowiecki pp\u0142k Alfred Wnukowski. Jak wida\u0107, umieszczony tam napis nazywaj\u0105cy oddzia\u0142 niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia „band\u0105 faszystowsk\u0105 WiN”, zosta\u0142 jednoznacznie oceniony i „uhonorowany” przez Polak\u00f3w.<\/span>
<\/span>
\n26 lipca 1946 r. na Zwi\u0105zek Zbrojnej Konspiracji spad\u0142 ci\u0119\u017cki cios, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 pocz\u0105tkiem ko\u0144ca Inspektoratu. W nast\u0119pstwie zdrady jednego z partyzant\u00f3w, funkcjonariusze UB aresztowali komendanta organizacji, por. Franciszka Jaskulskiego \u201eZago\u0144czyka\u201d. 2 sierpnia w S\u0142awnie dosz\u0142o do spotkania ppor. W\u0142odzimierza Koz\u0142owskiego \u201eOriona\u201d, kt\u00f3ry po aresztowaniu komendanta kierowa\u0142 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 bojow\u0105 Inspektoratu, z dow\u00f3dcami i dzia\u0142aczami Obwodu Radomskiego ZZK. W trakcie spotkania stwierdzi\u0142 on, \u017ce nale\u017cy skoncentrowa\u0107 si\u0142y, ustali\u0107, gdzie siedzi \u201eZago\u0144czyk\u201d, a nast\u0119pnie <\/span>[go] odbi\u0107<\/span>.
\n\"\"
\nFranciszek Jaskulski ps. „Zago\u0144czyk”<\/span><\/span><\/a><\/p>\n

Przygotowania do zbrojnego uwolnienia por. Jaskulskiego zosta\u0142y przerwane po kilku dniach, kiedy to kilka \u201egrup operacyjnych o manewrowym charakterze\u201d rozpocz\u0119\u0142o akcje przeciwko podziemiu, a uderzenia te okaza\u0142y si\u0119 niestety du\u017co skuteczniejsze ni\u017c kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej. W sierpniu 1946 r. ponownie do walki z podziemiem w powiatach radomskim i i\u0142\u017ceckim wkroczy\u0142y grupy z II batalionu 18. pu\u0142ku NKWD. Kieruj\u0105cy si\u0142ami represji w wojew\u00f3dztwie kieleckim zdawali sobie spraw\u0119 z zaistnia\u0142ego prze\u0142omu w walce z podziemiem. Pomimo \u017ce jeszcze przez ca\u0142y prawie sierpie\u0144 1946 r. dochodzi\u0142o do star\u0107 pomi\u0119dzy patrolami i oddzia\u0142ami \u201ele\u015bnych\u201d a jednostkami si\u0142 represji, widoczne ju\u017c by\u0142y w tym miesi\u0105cu oznaki \u201ewyczerpywania si\u0119\u201d dotychczasowych form i metod prowadzenia walki przez Inspektorat ZZK. Praktycznie usta\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 star\u0107 zbrojnych mia\u0142a charakter obronny. Wi\u0119ksz\u0105 inicjatyw\u0119 wykazywa\u0142y tylko oddzia\u0142y funkcjonuj\u0105ce w Obwodzie Radomskim, w tym \u017co\u0142nierze ppor. \u201eIg\u0142y\u201d. 18 sierpnia 1946 r. jego oddzia\u0142 star\u0142 si\u0119 z grup\u0105 operacyjn\u0105 z 2. pal WP w miejscowo\u015bci niedaleko Odechowa (pow. radomski), a natarcie partyzant\u00f3w by\u0142 tak skuteczne, \u017ce przeciwnik wycofa\u0142 si\u0119 \u201ew pop\u0142ochu [\u2026] a\u017c do Radomia\u201d. 22 sierpnia czteroosobowy patrol \u201eIg\u0142y\u201d wtargn\u0105\u0142 do fabryki prochu w Pionkach i pobi\u0142 sekretarza PPR, za\u015b dwa dni p\u00f3\u017aniej zarekwirowano na trasie Radom-Zwole\u0144 11 sztuk trzody chlewnej.
\n\"\"
\nKwiecie\u0144 1946 r., Edward\u00f3w ko\u0142o Skaryszewa. \u017bo\u0142nierze WiN z oddzia\u0142u ppor. „Ig\u0142y”. Stoj\u0105 od lewej: Tadeusz Zieli\u0144ski (?) „Spalony”, ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski „Ig\u0142a”, N.N. Strzecha”. Le\u017c\u0105 od lewej: Stanis\u0142aw Ole\u015b „G\u00f3ral” i Mieczys\u0142aw Brewczy\u0144ski „\u015amia\u0142y”. Kl\u0119czy N.N.<\/span><\/span><\/p>\n

W drugiej i trzeciej dekadzie sierpnia 1946 r. coraz trudniejsza by\u0142a sytuacja oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych ZZK podporz\u0105dkowanych w\u00f3wczas ppor. \u201eOrionowi\u201d<\/a>. Bezustanne ob\u0142awy i akcje pacyfikacyjne powodowa\u0142y coraz wi\u0119ksze straty w ludziach. Aresztowany \u201eZago\u0144czyk\u201d przyj\u0105\u0142 wysuni\u0119t\u0105 przez UB propozycj\u0119 podj\u0119cia negocjacji na temat ujawnienia \u017co\u0142nierzy ZZK, w zamian za uwolnienie jego osoby i innych cz\u0142onk\u00f3w ZZK przebywaj\u0105cych w wi\u0119zieniach oraz za amnesti\u0119 dla\u00a0 tych, kt\u00f3rzy zdecyduj\u0105 si\u0119 ujawni\u0107. W toku \u201enegocjacji\u201d dosz\u0142o do kilkakrotnych spotka\u0144 mi\u0119dzy nim a pozostaj\u0105cymi na wolno\u015bci cz\u0142onkami kierownictwa Inspektoratu. Na prze\u0142omie sierpnia i wrze\u015bnia 1946 r. osi\u0105gni\u0119to porozumienie w sprawie warunk\u00f3w zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci przez ZZK i 6 wrze\u015bnia 1946 r. rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 ujawnianie oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych tej organizacji. W okresie kilku najbli\u017cszych tygodni ujawni\u0142o si\u0119 co najmniej 500 jej cz\u0142onk\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. W\u015br\u00f3d ujawnionych by\u0142 r\u00f3wnie\u017c oddzia\u0142 ppor. Tadeusza Zieli\u0144skiego \u201eIg\u0142y\u201d. Poniewa\u017c proces ujawniania struktur ZZK by\u0142 rozci\u0105gni\u0119ty w czasie, UB – dla utrzymania pozor\u00f3w wykonywania ustale\u0144 poczynionych z kierownictwem ZZK – w pierwszych dniach obowi\u0105zywania porozumienia zdecydowa\u0142o o wypuszczeniu kilkunastu podkomendnych \u201eZago\u0144czyka\u201d. Kilkunastu innych, s\u0105dzonych we wrze\u015bniu 1946 r., otrzyma\u0142o stosunkowo niskie wyroki, a wykonanie niekt\u00f3rych z nich zawieszono. Taki stan rzeczy nie trwa\u0142 d\u0142ugo. \u201eZago\u0144czyk\u201d nie tylko nie odzyska\u0142 wolno\u015bci, ale zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 wykonano 19 lutego 1947 r.<\/a>, na dwa dni przed og\u0142oszeniem \u201eamnestii\u201d.<\/p>\n

Zaznaczaj\u0105cy si\u0119 ju\u017c pod koniec wrze\u015bnia 1946 r. powr\u00f3t ze strony aparatu bezpiecze\u0144stwa do polityki represji w postaci aresztowa\u0144 w\u015br\u00f3d ujawnionych spowodowa\u0142, \u017ce w po\u0142owie pa\u017adziernika ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski \u201eIg\u0142a\u201d postanowi\u0142 odtworzy\u0107 oddzia\u0142 i wr\u00f3ci\u0107 do dzia\u0142a\u0144 zbrojnych. Wp\u0142yw na t\u0119 decyzj\u0119 mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce w jego oddziale znajdowa\u0142a si\u0119 grupa \u017co\u0142nierzy pochodz\u0105cych z kres\u00f3w wschodnich.\u00a0 Problemy te tak opisa\u0142 w swoich zeznaniach ppor. Franciszek Chojnacki \u201eZawierucha\u201d:<\/p>\n

Za pierwszym czy drugim razem rozmawia\u0142em z \u201eIg\u0142\u0105\u201d na temat, dlaczego ci ludzie tak si\u0119 w\u0142\u00f3cz\u0105 gromadnie po ulicy [w Skaryszewie, po ujawnieniu we wrze\u015bniu 1946 r.]. Odpowiedzia\u0142 mi, \u017ce nie wie, co z nimi zrobi\u0107, bo ma kilkunastu ludzi zza Buga, a nie ma pieni\u0119dzy, aby im da\u0107 przed wyjazdem. Ludzie ci, m\u00f3wi\u0142, nie maj\u0105 rodzin. [\u2026] M\u00f3wi\u0142 te\u017c, \u017ce on by po ujawnieniu nie zwolni\u0142 swoich ludzi, ale sam si\u0119 nie utrzyma. [\u2026] Ja mu ze swojej strony radzi\u0142em, aby nie wi\u0105za\u0142 \u017cadnego oddzia\u0142u, bo szkoda krwi i \u017ce nic nie zrobi dobrego, \u017ce walka jest beznadziejna i \u017ce nie wiadomo w\u0142a\u015bciwie, o co walczy\u0107.
\n<\/span><\/div>\n

Ale nawet i przeciwnicy walki zbrojnej, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142 \u201eZawierucha\u201d, nie zaznali spokoju i nie mogli przystosowa\u0107 si\u0119 do nowych warunk\u00f3w. Pierwsze aresztowania i nieudane pr\u00f3by dokonania ich mia\u0142y miejsce ju\u017c pod koniec wrze\u015bnia 1946 r. To one wywar\u0142y najwi\u0119kszy wp\u0142yw na ponowne zorganizowanie przez ppor. \u201eIg\u0142\u0119\u201d i Konstantego Koniusza \u201eZapor\u0119\u201d oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych. W po\u0142owie pa\u017adziernika 1946 r. w miejscowo\u015bci Gaj (pow. radomski) dosz\u0142o do spotkania \u201eIg\u0142y\u201d z kilkunastoma jego by\u0142ymi podkomendnymi (w tym kilkoma pochodz\u0105cymi zza\u00a0 Buga) i po przeanalizowaniu sytuacji odtworzono oddzia\u0142. By\u0142 on mniejszy ni\u017c przed ujawnieniem i przez kilkana\u015bcie nast\u0119pnych miesi\u0119cy stan jego wynosi\u0142 13-15 os\u00f3b. Liczebno\u015b\u0107 ta utrzymywa\u0142a si\u0119 do ko\u0144ca 1947 r., poniewa\u017c na miejsce zabitych, aresztowanych lub opuszczaj\u0105cych grup\u0119, werbowani byli nast\u0119pni. Oddzia\u0142 zosta\u0142 podzielony na kilkuosobowe patrole, kt\u00f3rymi w r\u00f3\u017cnych okresach dowodzili: Stanis\u0142aw Kr\u00f3j \u201eLitwin\u201d, Feliks D\u0119biec \u201eWilk\u201d (\u2020 14 VI 1948 r.), Antoni Szeliga \u201eWicher\u201d (\u2020 23 X 1948 r.) i Aleksander M\u0142y\u0144ski \u201eDr\u0105gal\u201d (\u2020 25 VIII 1950 r.)<\/a>, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do oddzia\u0142u \u201eIg\u0142y\u201d w drugiej po\u0142owie listopada 1946 r., po ujawnieniu si\u0119 jego dotychczasowego dow\u00f3dcy chor. Antoniego Owczarka\u00a0 \u201eZygad\u0142y\u201d (aresztowany kilka dni po ujawnieniu, zmar\u0142 w komunistycznym wi\u0119zieniu 6 II 1950 r.). Przez ostatnie miesi\u0105ce 1946 r. \u201eIgle\u201d podporz\u0105dkowany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c oddzia\u0142 Jerzego Bellona \u201eCygana\u201d (w po\u0142owie 1947 r. skazany na kar\u0119 \u015bmierci i stracony). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 partyzant\u00f3w by\u0142a uzbrojona w bro\u0144 automatyczn\u0105, w tym kilka karabin\u00f3w maszynowych, kt\u00f3rej nie zdano w czasie ujawnienia.<\/p>\n

Oddzia\u0142, kt\u00f3ry mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem kadrowego, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z os\u00f3b o d\u0142ugim sta\u017cu partyzanckim i du\u017cym do\u015bwiadczeniu bojowym. Najwi\u0119kszy jednak wp\u0142yw na jego funkcjonowanie przez nast\u0119pne prawie dwa lata mia\u0142 sam ppor. Tadeusz Zieli\u0144ski \u201eIg\u0142a\u201d. Wymaga\u0142 od podkomendnych \u015bcis\u0142ego przestrzegania przyj\u0119tych zasad konspiracji i dyscypliny, mia\u0142 wyj\u0105tkowo rygorystyczny stosunek do swoich \u017co\u0142nierzy, t\u0119pi\u0142 r\u00f3wnie\u017c pija\u0144stwo. Za niewykonanie rozkazu lub inne przewinienia dostawa\u0142o si\u0119 pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 bat\u00f3w, dodatkow\u0105 wart\u0119 lub te\u017c st\u00f3jk\u0119 pod karabinem. Kontakty ze wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cymi z oddzia\u0142em milicjantami ze Skaryszewa utrzymywa\u0142 najcz\u0119\u015bciej sam. O planowanych akcjach wiedzieli tylko najbardziej zaufani ludzie. W ostatnich miesi\u0105cach dzia\u0142alno\u015bci (pierwsza po\u0142owa 1948 r.) konspiracja by\u0142a posuni\u0119ta do takiego stopnia, \u017ce mieszka\u0144cy okolicznych wiosek, kt\u00f3rzy dostarczali partyzantom \u017cywno\u015b\u0107, nie przynosili jej do miejsca kwaterowania w lesie, ale na jego skraj, sk\u0105d odbiera\u0142 je osobi\u015bcie \u201eIg\u0142a\u201d lub jego zast\u0119pca \u201eWilk\u201d. Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce przy korzystaniu z nocleg\u00f3w w ch\u0142opskich zabudowaniach. Rygorystyczne przestrzeganie zasad konspiracji powodowa\u0142o, \u017ce w trakcie przes\u0142ucha\u0144, zatrzymani cz\u0142onkowie oddzia\u0142u mogli spokojnie zeznawa\u0107 tak, jak np. Kazimierz Czesnowski, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce z nazwisk nie znam \u017cadnego, poniewa\u017c kwaterowali\u015bmy po stodo\u0142ach i z gospodarzami nie rozmawiali\u015bmy<\/span> [\u2026] noclegi i kwatery za\u0142atwia\u0142 \u201eIg\u0142a\u201d.<\/span><\/p>\n

Oddzia\u0142 nie by\u0142by w stanie utrzyma\u0107 si\u0119 w terenie przez d\u0142u\u017cszy czas, gdyby nie mia\u0142 zorganizowanych w\u0142asnych plac\u00f3wek oraz grupy os\u00f3b dorywczo z nim wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych, udost\u0119pniaj\u0105cych tzw. meliny przelotne, dostarczaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107 i podwody. Ostoj\u0105 grupy by\u0142 Skaryszew w powiecie radomskim, nazywany przez partyzant\u00f3w ppor. \u201eIg\u0142y\u201d ju\u017c w pierwszej po\u0142owie 1946 r. \u201estolic\u0105\u201d, oraz okoliczne mniejsze miejscowo\u015bci. Do grudnia 1946 r. skrzynk\u0105 kontaktow\u0105 w Skaryszewie by\u0142o mieszkanie Marii i Tadeusza Kosowieckich. Inny punkt kontaktowy mie\u015bci\u0142 si\u0119 w sklepie przy ul. S\u0142owackiego w Radomiu. Do zada\u0144 plac\u00f3wek nale\u017ca\u0142o zbieranie informacji o ruchach i dyslokacji oddzia\u0142\u00f3w WP w terenie, MO i UB oraz wyszukiwanie agentury zajmuj\u0105cej si\u0119 rozpracowaniem podziemia.<\/p>\n

Podporucznik „Ig\u0142a” – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"