{"id":276,"date":"2013-07-03T14:19:58","date_gmt":"2013-07-03T12:19:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2013\/07\/03\/odsloniecie-obelisku-pamieci-w-debicy\/"},"modified":"2013-07-03T14:19:58","modified_gmt":"2013-07-03T12:19:58","slug":"odsloniecie-obelisku-pamieci-w-debicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=276","title":{"rendered":"Ods\u0142oni\u0119cie obelisku pami\u0119ci w D\u0119bicy"},"content":{"rendered":"
Ods\u0142oni\u0119cie obelisku pami\u0119ci \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych – 10 lipca 2013 r., Rynek w D\u0119bicy<\/a><\/b><\/font><\/u><\/p>\n
\"\"<\/div>\n

10 lipca 2013 roku o godz. 16.30 na d\u0119bickim Rynku ods\u0142oni\u0119ty zostanie obelisk upami\u0119tniaj\u0105cy \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych Polskiego Podziemia Niepodleg\u0142o\u015bciowego. B\u0119dzie on upami\u0119tnia\u0142 trzech cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u le\u015bnego Narodowych Si\u0142 Zbrojnych Jana Stefki "M\u015bciciela" straconych na Rynku w D\u0119bicy 10 lipca 1946 roku: J\u00f3zefa Gr\u0119bosza "Pszcz\u00f3\u0142k\u0119", J\u00f3zefa Koz\u0142owskiego "Mruka" i Franciszka Nostra "Bukieta".<\/b><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 rozpocznie wyst\u0105pienie burmistrza Paw\u0142a Wolickiego. Nast\u0119pnie s\u0142owo o \u017co\u0142nierzach podziemia antykomunistycznego wyg\u0142osi historyk Maciej Ma\u0142ozi\u0119\u0107. Genez\u0119 powstania obelisku przedstawi wiceburmistrz Mariusz Trojan, a z programem zatytu\u0142owanym Sny niespe\u0142nione powstan\u0105 z mogi\u0142<\/i> wyst\u0105pi M\u0142odzie\u017cowa Grupa Safo z Miejskiego O\u015brodka Kultury.
Jeszcze przed ods\u0142oni\u0119ciem obelisku wyst\u0105pi \u015bwiadek egzekucji. Uroczysto\u015b\u0107 na Rynku zako\u0144czy apel poleg\u0142ych i z\u0142o\u017cenie wie\u0144c\u00f3w i wi\u0105zanek kwiat\u00f3w.
Tego samego dnia o godz. 18 w ko\u015bciele \u015bw. Jadwigi odprawiona zostanie msza \u015bw. w intencji bohater\u00f3w Polskiego Podziemia Niepodleg\u0142o\u015bciowego.\"\"
\"\"<\/p>\n

Egzekucja na Rynku w D\u0119bicy by\u0142a przedostatni\u0105 publiczn\u0105 egzekucj\u0105 w Polsce, kt\u00f3ra w 1946 roku szerokim echem odbi\u0142a si\u0119 w ca\u0142ej Europie. Na Rynku w obecno\u015bci setek ludzi przyby\u0142ych na cotygodniowy targ, stracono trzech cz\u0142onk\u00f3w Narodowych Si\u0142 Zbrojnych z oddzia\u0142u Jana Stefki "M\u015bciciela".<\/b><\/p>\n

Oddzia\u0142 "M\u015bciciela" powsta\u0142y w drugiej po\u0142owie 1945 r., a w pocz\u0105tkach 1946 r. licz\u0105cy ok. 35 os\u00f3b, dzia\u0142a\u0142 na terenach powiat\u00f3w: rzeszowskiego, brzozowskiego, kro\u015bnie\u0144skiego i d\u0119bickiego. W lutym 1946 r. jego ludzie zabili w okolicach Borku Wielkiego ko\u0142o S\u0119dziszowa Ma\u0142opolskiego napotkanych przypadkowo dw\u00f3ch funkcjonariuszy PUBP z D\u0119bicy: Walentego Dzi\u0119giela i Stanis\u0142awa Kosydara. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej "M\u015bciciel" zorganizowa\u0142 akcj\u0119 w Przec\u0142awiu, gdzie zaatakowa\u0142 plebani\u0119 i maj\u0105tek dworski (wtedy ju\u017c upa\u0144stwowiony), sk\u0105d zabra\u0142 m.in. srebra rodowe Rey\u00f3w, \u017cywno\u015b\u0107 i konie. Gdy oddzia\u0142 wraca\u0142 przez D\u0119bic\u0119 w lasy jasielskie, o przemarszu dowiedzia\u0142 si\u0119 Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa. UB, wojsko i milicja ruszy\u0142y w po\u015bcig. W rejonie wsi Grudna dosz\u0142o do starcia zbrojnego. Ranny w r\u0119k\u0119 "M\u015bciciel" uszed\u0142 z zasadzki, ale 13 jego ludzi zosta\u0142o schwytanych, w tym najwy\u017cszy stopniem Jan D\u0105browski.<\/p>\n

Rozprawa karna odby\u0142a si\u0119 w dniach 24 i 25 czerwca 1946 r. przed S\u0105dem Okr\u0119gowym w Rzeszowie w trybie dora\u017anym. Ca\u0142a trzynastka, pozbawiona mo\u017cliwo\u015bci rzetelnej obrony zosta\u0142a oskar\u017cona o przynale\u017cno\u015b\u0107 do NSZ, napady rabunkowe na wsie i maj\u0105tki pa\u0144stwowe, rabunek odzie\u017cy, \u017cywno\u015bci, koni i nierogacizny. Akt oskar\u017cenia obj\u0105\u0142 tak\u017ce zastrzelenie komendanta MO w Domaradzu i dwu funkcjonariuszy UBP w D\u0119bicy, napady i rozbrajanie posterunk\u00f3w MO oraz napotykanych po drodze milicjant\u00f3w i \u017co\u0142nierzy. Oskar\u017ceni przyznali si\u0119 do winy, co przy brutalnych metodach \u015bledztw prowadzonych w kazamatach UB dziwi\u0107 nie powinno.<\/p>\n

Wyroki \u015bmierci zostali skazani J\u00f3zef Koz\u0142owski, Franciszek Noster, J\u00f3zef Gr\u0119bosz, Zygmunt Z\u0105bek i Jan Gomu\u0142ka. Pozostali dostali wyroki d\u0142ugoletniego wi\u0119zienia: Jan D\u0105browski i W\u0142adys\u0142aw Rogos po 15 lat, J\u00f3zef Jantosz 10 lat, Tadeusz P\u0142oaka i Stanis\u0142aw Fro\u0144 po 6 lat, W\u0142adys\u0142aw Prajzner 4 lata, T. Gierlach 3 lata i W\u0142. Wolanin 1 rok. <\/p>\n

Trzech ze skazanych na najsurowsz\u0105 kar\u0119, bezpo\u015brednich sprawc\u00f3w \u015bmierci funkcjonariuszy UB, postanowiono powiesi\u0107 w D\u0119bicy. Egzekucja odby\u0142a si\u0119 w \u015brod\u0119 10 lipca 1946 r., w dzie\u0144 targowy, gdy do miasta przyjecha\u0142o wielu ludzi z okolicznych wsi. Kat – Sylwester Bizon – za\u0142o\u017cy\u0142 p\u0119tl\u0119 trzem m\u0142odym ludziom. W ten okrutny spos\u00f3b zako\u0144czyli \u017cycie: J\u00f3zef Gr\u0119bosz, J\u00f3zef Koz\u0142owski i Franciszek Noster.<\/p>\n

Wyrok wykonano, ale plany w\u0142adzy obr\u00f3ci\u0142y si\u0119 przeciwko niej. Obserwuj\u0105cy ca\u0142e wydarzenie ludzie odnie\u015bli si\u0119 wrogo nie do powieszonych, lecz do kat\u00f3w. Ten brutalny akt zemsty zbulwersowa\u0142 najpierw d\u0119biczan, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce \u015bwiatow\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105.<\/p>\n

Sprawa sta\u0142a si\u0119 g\u0142o\u015bna dzi\u0119ki zdj\u0119ciom, zreszt\u0105 s\u0142abej jako\u015bci, kt\u00f3re zosta\u0142y wykonane z ukrycia przez J\u00f3zefa Steca
\nps. "Jod", wywiadowc\u0119 Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107. Fotografie te
\nzosta\u0142y wywiezione z Polski przez cz\u0142onk\u00f3w WiN i dotar\u0142y do delegatury
\nzagranicznej WiN, nast\u0119pnie zosta\u0142y wykorzystane w raporcie
\nprzygotowanym dla ONZ w sprawie terroru komunistycznego w Polsce.
\"\"
Potajemnie wykonane przez J\u00f3zefa Steca zdj\u0119cie egzekucji w D\u0119bicy 10 lipca 1946 r.<\/i><\/font><\/p>\n

O tym, jak bardzo opinia publiczna by\u0142a poruszona i jak tym faktem przej\u0119\u0142y si\u0119 nowe w\u0142adze \u015bwiadczy fakt, \u017ce sam minister sprawiedliwo\u015bci Henryk \u015awi\u0105tkowski, w wywiadzie dla Dziennika Rzeszowskiego pot\u0119pi\u0142 publiczne egzekucje. Przyzna\u0142, \u017ce by\u0142y uzasadnione w czasie wojny, ale nie po jej zako\u0144czeniu. Ani s\u0142owem nie zaj\u0105kn\u0105\u0142 si\u0119 ani on, ani dziennikarze na temat egzekucji w D\u0119bicy, chocia\u017c ich reakcja zwi\u0105zana by\u0142a z tym wydarzeniem. W\u0142adza wola\u0142a si\u0119 jednak do tego nie przyzna\u0107,\u00a0 w gazetach pisano o egzekucjach hitlerowskich zbrodniarzy, kt\u00f3rych nie ma ju\u017c potrzeby u\u015bmierca\u0107 w miejscach publicznych. I to nie dlatego, \u017ce budzi to op\u00f3r spo\u0142eczny.<\/p>\n

Minister \u015awi\u0105tkowski wyja\u015bnia\u0142 sw\u00f3j sprzeciw tym, \u017ce okaza\u0142o si\u0119, i\u017c takie wydarzenia mog\u0105 wyzwoli\u0107 najni\u017csze instynkty ludno\u015bci. Je\u015bli dbamy o zdrowie moralne spo\u0142ecze\u0144stwa nie mo\u017cemy pozwoli\u0107 na publiczne egzekucje, tym bardziej, \u017ce s\u0105 one filmowane i fotografowane<\/i> – znowu nie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do fotografii zrobionej przez J\u00f3zefa Steca w D\u0119bicy, ale dzi\u015b nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w\u0142a\u015bnie do niej nawi\u0105zywa\u0142y jego s\u0142owa. Mo\u017cna tylko wyobrazi\u0107 sobie, jak fakt upublicznienia na zachodzie egzekucji na d\u0119bickim Rynku zabola\u0142 w\u0142adze komunistyczne, i to na najwy\u017cszym szczeblu, skoro sam minister sprawiedliwo\u015bci zapowiedzia\u0142 zako\u0144czenie takich praktyk.
\"\"<\/p>\n

Wkraczamy ju\u017c w dziedzin\u0119 psychopatologii. Nie chcemy nara\u017ca\u0107 ca\u0142ych \u015brodowisk na psychoz\u0119 na\u015bladownictwa lub lito\u015bci dla skazanego. Nie b\u0119dziemy wznawia\u0107 wspomnie\u0144 \u015bredniowiecza z publicznymi egzekucjami „na gardle”. Publiczne wykonywanie kary \u015bmierci nie mo\u017ce si\u0119 ju\u017c powt\u00f3rzy\u0107<\/i> – t\u0142umaczy\u0142 \u015awi\u0105tkowski w wywiadzie dla Dziennika Rzeszowskiego.<\/p>\n

I rzeczywi\u015bcie, od tego czasu w\u0142adza ludowa odst\u0105pi\u0142a od stosowania publicznych kar \u015bmierci. Tymczasem UB swoimi metodami dowiedzia\u0142o si\u0119, kto jest autorem s\u0142ynnej d\u0119bickiej fotografii i aresztowa\u0142o jej autora 28 stycznia 1949 roku. J\u00f3zef Stec zosta\u0142 skazany na wieloletnie wi\u0119zienie, w kt\u00f3rym przesiedzia\u0142 kilka lat, a\u017c do "odwil\u017cy" w po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\n