{"id":263,"date":"2013-10-15T10:44:18","date_gmt":"2013-10-15T08:44:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2013\/10\/15\/z-zeszytow-historycznych-win-u-7\/"},"modified":"2013-10-15T10:44:18","modified_gmt":"2013-10-15T08:44:18","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=263","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (7)"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a><\/div>\n
Wraz z ukazaniem si\u0119 kolejnego numeru periodyku "Zeszyty Historyczne WiN-u" nr 37<\/font>, rok XXII, czerwiec 2013<\/a>,
\n zapraszam do lektury fragmentu jednego z opublikowanych tam artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3rego autorami s\u0105 historycy krakowskiego oddzia\u0142u IPN, Marek Kurzeja i Dawid Golik,
\npt. Miko\u0142aj Kostkin – historia gajowego z Gorc\u00f3w<\/i>.<\/font><\/font><\/div>\n
\n
Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 37\/2013<\/span><\/font><\/a><\/div>\n

Marek Kurzeja, Dawid Golik
Miko\u0142aj Kostkin – historia gajowego z Gorc\u00f3w<\/i><\/u><\/b><\/font><\/p>\n

Miko\u0142aj Kostkin trafi\u0142 w Gorce jak wielu innych rosyjskich je\u0144c\u00f3w, wzi\u0119tych do niewoli przez armi\u0119 austro-w\u0119giersk\u0105 podczas I wojny \u015bwiatowej. Przywieziony nast\u0119pnie do po\u0142o\u017conej w powiecie nowotarskim \u0141opusznej, zosta\u0142 skierowany do pracy w tamtejszym dworze.<\/b>
\"\"
Gajowy Miko\u0142aj Kostkin<\/i><\/font><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 17 XII 1886 r. w male\u0144kiej wiosce Aleszkino (le\u017c\u0105cej ok. 200 km na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Moskwy) w dawnym okr\u0119gu Aleksandrow1<\/b><\/sup><\/font>, w obecnym obwodzie jaros\u0142awskim. Stosunkowo wcze\u015bnie za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119 i w otoczeniu \u017cony oraz trzech c\u00f3rek wi\u00f3d\u0142 spokojny \u017cywot krawca, dop\u00f3ki nie zosta\u0142 zmobilizowany, podobnie jak prawie 60 milion\u00f3w innych mieszka\u0144c\u00f3w Europy, i wys\u0142any na front Wielkiej Wojny. Nie wiemy, gdzie dok\u0142adnie dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce wojsk austriackich. Niewola ocali\u0142a go jednak przed dalszym koszmarem okop\u00f3w, a praca w maj\u0105tku Lgockich pomog\u0142a przetrwa\u0107 ten trudny okres.<\/p>\n

Na wie\u015b\u0107 o rewolucji bolszewickiej Kostkin zdecydowa\u0142 o pozostaniu w Polsce, zw\u0142aszcza \u017ce pozna\u0142 tu kobiet\u0119, z kt\u00f3r\u0105 pragn\u0105\u0142 sp\u0119dzi\u0107 reszt\u0119 \u017cycia. Nazywa\u0142a si\u0119 Anna F\u0105fara2<\/b><\/sup><\/font> i podobnie jak Kostkin, znalaz\u0142a zatrudnienie w dworze Lgockich. M\u0142odzi po zako\u0144czeniu wojny wyprowadzili si\u0119 z zabudowa\u0144 folwarcznych i zamieszkali w wynaj\u0119tym w \u0141opusznej mieszkaniu. Zaw\u00f3d krawca pozwoli\u0142 nowej rodzinie Miko\u0142aja na w miar\u0119 dostatnie \u017cycie. Poniewa\u017c Kostkin by\u0142 ju\u017c \u017conaty (w Rosji pozosta\u0142a jego pierwsza rodzina), a nie zamierza\u0142 zmienia\u0107 prawos\u0142awnej wiary, nie m\u00f3g\u0142 zalegalizowa\u0107 nowego zwi\u0105zku, z kt\u00f3rego wkr\u00f3tce urodzi\u0142y si\u0119 trzy c\u00f3rki: Jadwiga, Agnieszka i Stefania3<\/b><\/sup><\/font>. […]<\/p>\n

Na wie\u015b\u0107 o wybuchu II wojny \u015bwiatowej Kostkin postanowi\u0142 opu\u015bci\u0107 gaj\u00f3wk\u0119 i przenie\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 do wsi. Dopiero perswazje Lgockiego, kt\u00f3ry obawia\u0142 si\u0119 pozostawienia budynku bez opieki, przekona\u0142y go do zmiany decyzji. Stefan Lgocki jako oficer WP i pose\u0142 na Sejm II RP, od pocz\u0105tku wojny by\u0142 poszukiwany przez Gestapo. W obawie przed aresztowaniem zmuszony zosta\u0142 do opuszczenia maj\u0105tku i ukrywania si\u0119. Jego nag\u0142y wyjazd spowodowa\u0142 trudn\u0105 sytuacj\u0119 rodziny gajowego, gdy\u017c dw\u00f3r przesta\u0142 si\u0119 tym samym wywi\u0105zywa\u0107 z p\u0142atno\u015bci, podczas gdy Kostkin nadal czu\u0142 si\u0119 w obowi\u0105zku wype\u0142nia\u0107 warunki zawartej z nim umowy. Pod nieobecno\u015b\u0107 Lgockiego gaj\u00f3wka<\/a>, z racji swojego po\u0142o\u017cenia oraz zaufania, jakim darzony by\u0142 jej gospodarz, sta\u0142a si\u0119 jednym z punkt\u00f3w kontaktowych tworz\u0105cej si\u0119 w Gorcach konspiracji.
\"\"
Budynek "Gaj\u00f3wki Miko\u0142aja"<\/b><\/a> wiosn\u0105 1935 r. (ze zbior\u00f3w J. Kietli\u0144skiej).<\/i><\/font><\/p>\n

Do pierwszych spotka\u0144 z cz\u0142onkami organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych dosz\u0142o ju\u017c w 1941 lub w 1942 r. Jedno z kolejnych mia\u0142o miejsce jesieni\u0105 1943 r. Do gaj\u00f3wki dotar\u0142 w\u00f3wczas zwiadowca nieznanego Annie F\u0105farze oddzia\u0142u, kt\u00f3ry pocz\u0119stowany jedzeniem odwdzi\u0119czy\u0142 si\u0119 gospodyni, ofiarowuj\u0105c jej lekarski termometr. Jeszcze tego samego dnia wieczorem odwiedzi\u0142 gaj\u00f3wk\u0119 ponownie, niestety sprowadzaj\u0105c tym razem ze sob\u0105 kilkunastoosobow\u0105 grup\u0119, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a do plecak\u00f3w ca\u0142\u0105 znalezion\u0105 w domu \u017cywno\u015b\u0107 i odzie\u017c – w przeddzie\u0144 nadchodz\u0105cej zimy. Partyzanci zabrali r\u00f3wnie\u017c jedn\u0105 z dw\u00f3ch kr\u00f3w, pozostawiaj\u0105c jako zap\u0142at\u0119 stuz\u0142otowy banknot. Jak si\u0119 okaza\u0142o, by\u0142a to grupa aprowizacyjna \u017co\u0142nierzy AK z oddzia\u0142u partyzanckiego „Wilk”, dowodzonego w tym okresie przez por. Krystyna Wi\u0119ckowskiego „Zawisz\u0119”4<\/b><\/sup><\/font>. W r\u00f3wnie trudnej sytuacji postawi\u0142a rodzin\u0119 Kostkina w okresie kolejnej zimy (1944\/1945) grupa nieznanych cywil\u00f3w, kt\u00f3rzy przybyli od strony \u0141opusznej w towarzystwie granatowego policjanta (podobno pochodz\u0105cego z Gronkowa) i ponownie dokonali grabie\u017cy gaj\u00f3wki z zapas\u00f3w \u017cywno\u015bci i ciep\u0142ych ubra\u0144. […]<\/p>\n

Pomimo \u017ce osada gajowego by\u0142a zaszyta g\u0142\u0119boko w Gorcach, rzeczywisto\u015b\u0107 okupacyjna coraz cz\u0119\u015bciej dawa\u0142a tam o sobie zna\u0107. Jesieni\u0105 1944 r. Agnieszka, c\u00f3rka Miko\u0142aja, pas\u0105c krow\u0119 na polanie Skole Chowa\u0144cowe5<\/sup><\/b><\/font>, po\u0142o\u017conej na p\u00f3\u0142noc od gaj\u00f3wki, by\u0142a \u015bwiadkiem niezwyk\u0142ego zdarzenia. W pewnym momencie ujrza\u0142a m\u0119\u017cczyzn\u0119 id\u0105cego pospiesznie z do\u0142u, le\u015bn\u0105 drog\u0105 wzd\u0142u\u017c potoku \u0141opuszna. Z wra\u017cenia zacisn\u0119\u0142a r\u0119k\u0119 na scyzoryku, kt\u00f3rym si\u0119 bawi\u0142a. M\u0119\u017cczyzna ten by\u0142 bowiem ca\u0142kowicie nagi. Kiedy dostrzeg\u0142 m\u0142od\u0105 kobiet\u0119, przyspieszy\u0142 tylko kroku i po chwili znikn\u0105\u0142 w lesie. Czy by\u0142 to mo\u017ce cz\u0142owiek zbieg\u0142y z egzekucji, rozebrany przed jej wykonaniem? Do dnia dzisiejszego sprawa ta pozostaje niewyja\u015bniona. Z kolei podczas Wigilii \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia w 1944 r. w gaj\u00f3wce go\u015bci\u0142 sztab oddzia\u0142u Kurasia<\/a> oraz przedstawiciele Powiatowej Delegatury Rz\u0105du w Nowym Targu: W\u0142adys\u0142aw Skibi\u0144ski i Ludwik Kohutek. Jak wspomina\u0142 kpr. Kazimierz Falski „Leon”:<\/p>\n

W wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u uda\u0142a si\u0119 na czele z dow\u00f3dc\u0105, do le\u015bnicz\u00f3wki p. Miko\u0142aja za Zar\u0119bkami wsi \u0141opuszna, gdzie by\u0142a przygotowana kolacja wigilijna z op\u0142atkiem i smacznymi daniami \u015bwi\u0105tecznymi. Kol\u0119dowali\u015bmy przy \u0142adnie ustrojonej choince<\/i>6<\/sup><\/b><\/font>.<\/p><\/blockquote>\n

Niemcy dotarli w pobli\u017ce gaj\u00f3wki zaledwie kilka razy i to dopiero pod sam koniec wojny. Najbardziej pami\u0119tn\u0105 by\u0142a ich ekspedycja, skierowana przeciwko pobliskiej bazie partyzanckiej zlokalizowanej w w\u0105wozie potoku Spalonego, zwanego tak\u017ce Spale\u0144cem. Od drugiej po\u0142owy 1944 do ko\u0144ca stycznia 1945 r. funkcjonowa\u0142 tam ob\u00f3z oddzia\u0142u LSB por. J\u00f3zefa Kurasia „Ognia”<\/a>. Przybyli pod gaj\u00f3wk\u0119 Niemcy zabrali Rosjanina z domu, aby wskaza\u0142 im w\u0105w\u00f3z wy\u017cej wymienionego potoku. Warto w tym miejscu zacytowa\u0107 d\u0142u\u017cszy fragment ze wspomnie\u0144 jednego z partyzant\u00f3w „Ognia”, dotycz\u0105cy tego wydarzenia i ukazuj\u0105cy rol\u0119, jak\u0105 w ca\u0142ej sprawie odegra\u0142 gajowy Kostkin:<\/p>\n

Czekali\u015bmy gotowi do obrony, cho\u0107 wiedzieli\u015bmy, \u017ce b\u0119dziemy otoczeni i trudno b\u0119dzie podo\u0142a\u0107 sile wroga przewy\u017cszaj\u0105cego nas dwudziestokrotnie. Niemcy uzbrojeni byli po z\u0119by <\/i>[…]. W \u0141opusznej zabieraj\u0105 przewodnika, podanego ju\u017c gajowego Kostkina. Pod lasem pokazuj\u0105 mu map\u0119 i szkic, na kt\u00f3rym narysowane s\u0105 trzy potoki id\u0105ce w niewielkich odleg\u0142o\u015bciach od siebie u podn\u00f3\u017ca Turbacza. <\/i>[…] Niemcy nie wiedzieli, \u017ce teren nie ma ju\u017c trzech uj\u015b\u0107 potok\u00f3w tylko dwa. Pomi\u0119dzy potokiem pierwszym od \u0141opusznej id\u0105cym z g\u00f3r Ostrowskich, gdzie sz\u0142a inna kolumna Niemc\u00f3w z tzw. „Z pod G\u0142odkowej”, a drugim potokiem „Spale\u0144cem” Kostkin mia\u0142 szk\u00f3\u0142k\u0119 le\u015bn\u0105 ci\u0105gle niszczon\u0105 mu przez wylewy tych potok\u00f3w. <\/i>[…] Kostkin chc\u0105c zapobiec zalewaniu szk\u00f3\u0142ki zmienia koryto potoku „Spaleniec” w najw\u0119\u017cszym miejscu i kieruje wod\u0119 do potoku pierwszego. Tamto koryto osuszone zaros\u0142o
\nzielskiem i je\u017cyn\u0105 tak, \u017ce trudno by\u0142o rozpozna\u0107 czy tu kiedy\u015b p\u0142yn\u0105\u0142 potok. Kostkin ci\u0105gle napominany i pilnowany, aby prowadzi\u0142 Niemc\u00f3w drugim potokiem, powzi\u0105\u0142 szalon\u0105 my\u015bl. <\/i>[…] Prowadzi wi\u0119c Niemc\u00f3w do drugiego potoku, ale nie by\u0142 to potok „Spaleniec” tylko potok tzw. „G\u0142\u0119boki” i by\u0142 to trzeci potok, a nie drugi. Pomimo, \u017ce odleg\u0142o\u015b\u0107 pomi\u0119dzy pierwszym potokiem, a drugim by\u0142a du\u017co mniejsza ani\u017celi odleg\u0142o\u015b\u0107 pomi\u0119dzy drugim a trzecim, Niemcy nie wpadli na to. Kostkin w my\u015blach po\u017cegna\u0142 si\u0119 z \u017cyciem (jak sam opowiada\u0142), ale trudno. Prowadzi Niemc\u00f3w dalej, a\u017c na polan\u0119 „D\u0142uga M\u0142aka”, gdzie wszystkie oddzia\u0142y Niemc\u00f3w w jaki\u015b czas tam si\u0119 zesz\u0142y. <\/i>[…] Niemcy kl\u0119li na czym \u015bwiat stoi, \u017ce na nic ich wywiad. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 ustalono, \u017ce „Ognia” i partyzant\u00f3w jego w „Spale\u0144cu” nie ma. Kostkin wr\u00f3ci\u0142 ca\u0142y do domu7<\/b><\/sup><\/font>.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

<\/i>Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to w\u0142a\u015bnie gajowy Kostkin uratowa\u0142 partyzant\u00f3w i ich ob\u00f3z przed zag\u0142ad\u0105. […]<\/p>\n

Gaj\u00f3wka zaludni\u0142a si\u0119 nagle w ostatnich dniach stycznia 1945 r. W obawie przed nadchodz\u0105cym frontem schroni\u0142o si\u0119 w niej i doczeka\u0142o wkroczenia Armii Czerwonej kilkudziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w \u0141opusznej, a mi\u0119dzy nimi dziedziczka z dworu – Zofia Kietli\u0144ska z c\u00f3rk\u0105 Janin\u01058<\/b><\/sup><\/font>. W mieszkaniu Kostkina zjawili si\u0119 w\u00f3wczas tak\u017ce sowieccy \u017co\u0142nierze frontowi, kt\u00f3rzy z pomoc\u0105 gajowego chcieli si\u0119 skontaktowa\u0107 z miejscowymi partyzantami. Nie chc\u0105c dekonspirowa\u0107 obozu „Ognia”, Kostkin zorganizowa\u0142 im spotkanie na osiedlu Zar\u0119bek \u015aredni. Tam te\u017c ustalono, \u017ce grupa „ogniowc\u00f3w” przeprowadzi oko\u0142o stuosobowy desant sowiecki g\u00f3rskimi szlakami na os. Kowaniec, sk\u0105d ci ostatni zaatakowa\u0107 mieli Niemc\u00f3w broni\u0105cych si\u0119 w Nowym Targu9<\/sup><\/b><\/font>. Zamys\u0142 ten zrealizowano w nocy z 28 na 29 I 1945 r., co w znacznej mierze u\u0142atwi\u0142o Armii Czerwonej zaj\u0119cie tego miasta.
\"\"
Spotkanie po latach. Od lewej siedz\u0105: pp\u0142k Piotr Pierminow, Anna F\u0105fara. Druga od lewej stoi Stefania Chowaniec (c\u00f3rka gajowego). Lata 60. XX w. (ze zbior\u00f3w A. G\u0142owy i S. Chowaniec).
<\/i><\/font>
Koniec niemieckiej okupacji w styczniu 1945 r. nie oznacza\u0142 kresu dzia\u0142a\u0144 zbrojnych w tym regionie. Gorce sta\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce baz\u0105 oddzia\u0142u, a potem du\u017cego zgrupowania partyzantki antykomunistycznej, dowodzonego przez J\u00f3zefa Kurasia „Ognia”<\/a>, kt\u00f3ry ju\u017c 11 IV 1945 r. wr\u00f3ci\u0142 „do lasu” na czele swoich \u017co\u0142nierzy. Skierowane przeciw niemu si\u0142y aparatu bezpiecze\u0144stwa pr\u00f3bowa\u0142y wszelkimi sposobami opanowa\u0107 sytuacj\u0119. Kostkin w dalszym ci\u0105gu pomaga\u0142 partyzantom i darzony by\u0142 przez nich du\u017cym zaufaniem. Ju\u017c wiosn\u0105 1945 r. informowa\u0142 ukrywaj\u0105cych si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w podziemia o aktywno\u015bci miejscowych komunist\u00f3w. Utrzymywa\u0142 w tym czasie m.in. kontakt z kpt. Julianem Zapa\u0142\u0105 „Lampartem”, w czasie okupacji dow\u00f3dc\u0105 IV batalionu 1. pu\u0142ku strzelc\u00f3w podhala\u0144skich AK. Dzi\u0119ki wywiadowi gajowego „Lampart” m\u00f3g\u0142 sporz\u0105dzi\u0107 jeden z raport\u00f3w dla swoich zwierzchnik\u00f3w, w kt\u00f3rym informowa\u0142 o tworzeniu si\u0119 struktur PPR w Kluszkowcach, Kro\u015bnicy i Grywa\u0142dzie, a jako g\u0142\u00f3wnych aktywist\u00f3w wymienia\u0142 Le\u015bniaka i Lacha z Kluszkowiec. Donosi\u0142 tak\u017ce o maj\u0105cej tworzy\u0107 si\u0119 w rejonie Mani\u00f3w grupie zbrojnej dowodzonej przez niejakiego p\u0142k. Juliana Bielewicza, oficera sowieckiego w s\u0142u\u017cbie Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa10<\/b><\/sup><\/font>.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle ze wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z b\u0119d\u0105c\u0105 w likwidacji AK, Miko\u0142aj utrzymywa\u0142 kontakt z „ogniowcami”. Kiedy na prze\u0142omie 1945 i 1946 r. ob\u00f3z „Ognia” mie\u015bci\u0142 si\u0119 nad wsi\u0105 Ostrowsko, w masywie Turbacza, \u017co\u0142nierze podziemia korzystali r\u00f3wnie\u017c z „Gaj\u00f3wki Miko\u0142aja”. 3 I 1946 r. kwaterowa\u0142 w niej ca\u0142y, licz\u0105cy w\u00f3wczas tylko kilka os\u00f3b oddzia\u0142 z samym J\u00f3zefem Kurasiem, kt\u00f3rego w tym momencie tropi\u0142y ob\u0142awy UB11<\/sup><\/b><\/font>. Tam te\u017c doprowadzono tego dnia, podejrzewanego przez „Ognia” o zdrad\u0119 i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z „bezpiek\u0105”, mieszka\u0144ca \u0141opusznej – Jakuba Kucht\u0119 o przezwisku „Dorka”. […]
\"\"
\"\"
\"\"
\"\"
Ekspozycja historyczno-przyrodnicza prezentowana w Gaj\u00f3wce Miko\u0142aja.<\/i><\/font><\/a><\/p>\n

Opr\u00f3cz korzystania z konfident\u00f3w, inn\u0105 metod\u0105 walki z partyzantami by\u0142o tworzenie oddzia\u0142\u00f3w prowokacyjnych z\u0142o\u017conych z funkcjonariuszy UB. \u00d3wczesny komendant PUBP w Limanowej mjr Stanis\u0142aw Wa\u0142ach otrzyma\u0142 polecenie wytropienia „Ognia” w\u0142a\u015bnie na czele kilkunastoosobowej grupy przebranej za partyzant\u00f3w. 31 VII 1946 r. dowodzony przez niego oddzia\u0142 zosta\u0142 zaskoczony przez „ogniowc\u00f3w” w rejonie masywu Turbacza i rozbity. Jak wspomina\u0142 sam Wa\u0142ach: W czym kto by\u0142 – boso, bez marynarki – ka\u017cdy gna\u0142 na o\u015blep<\/i> […]12<\/sup><\/b><\/font>. W trakcie starcia uda\u0142o si\u0119 uwolni\u0107 prowadzonego przez UB w charakterze przewodnika, pochwyconego wcze\u015bniej partyzanta Jerzego Koz\u0142owskiego „Lecha”, zabrano tak\u017ce porzucon\u0105 przez uciekaj\u0105cych ubek\u00f3w radiostacj\u0119, mapy i inne dokumenty operacyjne13<\/sup><\/b><\/font>. Poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a napisana po rosyjsku, Kura\u015b pos\u0142a\u0142 po znanego mu Rosjanina – Miko\u0142aja Kostkina, aby ten przet\u0142umaczy\u0142 na j\u0119zyk polski zdobyte teksty meldunk\u00f3w14<\/sup><\/b><\/font>. Gajowy podj\u0105\u0142 si\u0119 tego zadania, mimo i\u017c za pomoc partyzantom grozi\u0142a mu – w najlepszym wypadku – kara wi\u0119zienia. […]<\/p>\n