{"id":260,"date":"2013-10-24T00:13:00","date_gmt":"2013-10-23T22:13:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2013\/10\/24\/67-rocznica-smierci-mjr-zubryda\/"},"modified":"2013-10-24T00:13:00","modified_gmt":"2013-10-23T22:13:00","slug":"67-rocznica-smierci-mjr-zubryda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=260","title":{"rendered":"67. rocznica \u015bmierci mjr. \u017bubryda"},"content":{"rendered":"
67. rocznica \u015bmierci mjr. Antoniego \u017bubryda "Zucha"<\/u><\/b><\/font><\/p>\n
…Nie dajmy zgin\u0105\u0107 poleg\u0142ym.
<\/i>Zbigniew Herbert<\/font><\/b><\/p>\n
\"\"\"\"
Mjr Antoni \u017bubryd "Zuch"<\/font><\/b><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

67 lat temu, 24 pa\u017adziernika 1946 r., w lesie w pobli\u017cu Malin\u00f3wki<\/a> (pow. brzozowski), agent UB Jerzy Vaulin<\/a> strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy podst\u0119pnie zamordowa\u0142 mjr. Antoniego \u017bubryda „Zucha”<\/a>, dow\u00f3dc\u0119 Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”<\/a>, jednego z najwi\u0119kszych antykomunistycznych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich dzia\u0142aj\u0105cych na terenie \u00f3wczesnego wojew\u00f3dztwa rzeszowskiego, operuj\u0105cego w powiatach sanockim, brzozowskim i kro\u015bnie\u0144skim w latach 1945-1946. Wraz z \u017bubrydem \u015bmier\u0107 ponios\u0142a r\u00f3wnie\u017c jego \u017cona Janina<\/a>, b\u0119d\u0105ca w \u00f3smym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy.<\/b><\/p>\n

Oddzia\u0142 „\u017bubryda” zosta\u0142 ostatecznie rozbity przez pracownik\u00f3w Informacji Wojskowej z 8 Dywizji Piechoty, kt\u00f3rzy wprowadzili do oddzia\u0142u w\u0142asnych ludzi. Dzi\u0119ki nim 23 czerwca 1946 roku grupa ppor. Kazimierza Kocy\u0142owskiego<\/a> (dow\u00f3dca ochrony oddzia\u0142u \u017bubryda) zosta\u0142a otoczony przez 32. Pu\u0142k Piechoty w rejonie Niebieszczan; do niewoli dosta\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas 21 partyzant\u00f3w. Wcze\u015bniej, trzech schwytanych „\u017cubrydowc\u00f3w” zosta\u0142o na prze\u0142omie maja i czerwca powieszonych w publicznych egzekucjach: dw\u00f3ch na stadionie pi\u0142karskim „Wierchy” (W\u0142adys\u0142aw Skwarc<\/a>, W\u0142adys\u0142aw Kudlik<\/a>), a trzeci na rynku (Henryk Ksi\u0105\u017cek<\/a>).
29 wrze\u015bnia 1946 roku \u017bubrydowi wraz z reszt\u0105 oddzia\u0142u uda\u0142o si\u0119 jeszcze rozbi\u0107 grup\u0119 operacyjn\u0105 wojska, MO i UB z Sanoka – partyzanci uj\u0119li i rozstrzelali kilku milicjant\u00f3w oraz aktywist\u0119 PPR bior\u0105cego udzia\u0142 w ob\u0142awie, jednak od tego czasu inicjatyw\u0119 strategiczn\u0105 na polu walki przej\u0119\u0142y komunistyczne si\u0142y bezpiecze\u0144stwa. W tych okoliczno\u015bciach \u017bubryd, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z beznadziejno\u015bci sytuacji, postanowi\u0142 wraz z \u017con\u0105 Janin\u0105 przedrze\u0107 si\u0119 do Austrii.
\"\"\"\"
Janina \u017bubryd z d. Praczy\u0144ska ps. „Janek”<\/font><\/b><\/a><\/p>\n

O zmierzchu 24 pa\u017adziernika 1946 roku \u017bubrydowie przybyli do Malin\u00f3wki. By\u0142 wraz z nimi towarzysz broni Jerzy Vaulin ps. „Mar”<\/a>. Vaulin, by\u0142y \u017co\u0142nierz AK, kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej zwerbowany przez UB jako tajny wsp\u00f3\u0142pracownik „Mewa” i skierowany do oddzia\u0142u \u017bubryda.
Major \u017bubryd pozostawi\u0142 ma\u0142\u017conk\u0119 i wraz z Vaulinem poszli sprawdzi\u0107 dalsz\u0105 tras\u0119 przemarszu. Kiedy obaj weszli do lasu Vaulin niepostrze\u017cenie wyj\u0105\u0142 z kabury swojego browninga – kal. 7,65 mm i strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy zabi\u0142 Antoniego \u017bubryda. Chwil\u0119 potem podst\u0119pem zwabi\u0142 w to samo miejsce b\u0119d\u0105c\u0105 w \u00f3smym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy Janin\u0119 \u017bubryd i j\u0105 r\u00f3wnie\u017c zamordowa\u0142. Nast\u0119pnego dnia UB zabra\u0142a cia\u0142a ma\u0142\u017ce\u0144stwa \u017bubryd\u00f3w. Nigdy nie odnaleziono miejsca ich poch\u00f3wku.
\"\"
Mjr
\nAntoni \u017bubryd "Zuch" – po\u015bmiertne zdj\u0119cie wykonane przez
\nUB.<\/span><\/font><\/font><\/span><\/span><\/span><\/strong>
\n<\/span><\/font>
\"\"
<\/span>Zdj\u0119cie
\n wykonane przez UB. Cia\u0142a mjr. Antoniego \u017bubryda
\n"Zucha" i jego \u017cony Janiny, zastrzelonych przez agenta UB Jerzego
\nVaulina 24 X 1946 r.<\/span><\/font>
<\/span>GLORIA VICTIS !<\/span><\/font>\"\"<\/p>\n

\"\"
Antoni \u017bubryd <\/i><\/font><\/p>\n

Antoni \u017bubryd<\/b> urodzi\u0142 si\u0119 4 wrze\u015bnia 1918 roku w rodzinie robotniczej w Sanoku jako syn Micha\u0142a i Anny z d. Wo\u0142oszyn. W Sanoku uko\u0144czy\u0142 Szko\u0142\u0119 M\u0119sk\u0105 nr 2 im. Kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. W 1933 r. rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Szkole Podoficer\u00f3w Piechoty dla Ma\u0142oletnich Nr 2 w \u015aremie, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1936 r., otrzymuj\u0105c przydzia\u0142 wojskowy do 40. Pu\u0142ku Piechoty „Dzieci Lwowskich”. Do 1939 r. dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia sier\u017canta zawodowego. W czasie wojny aresztowany przez Sowiet\u00f3w na granicznym Sanie, zgodzi\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wywiadem sowieckim. P\u00f3\u017aniej aresztowany przez gestapo, skazany na kar\u0119 \u015bmierci, zbieg\u0142 z miejsca egzekucji i powr\u00f3ci\u0142 do Sanoka, gdzie ukrywa\u0142 si\u0119 a\u017c do lata 1944 r., gdy po wej\u015bciu Sowiet\u00f3w zosta\u0142 zatrudniony w sanockim Powiatowym Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego na stanowisku oficera \u015bledczego. Zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie volksdeutschami, konfidentami gestapo i cz\u0142onkami UPA. B\u0119d\u0105c funkcjonariuszem UB, utrzymywa\u0142 te\u017c kontakty z ukrywaj\u0105cymi si\u0119 cz\u0142onkami podziemia antykomunistycznego.
\"\"
Budynek by\u0142ego Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Sanoku.<\/i><\/font><\/p>\n

Zagro\u017cony dekonspiracj\u0105 8 czerwca 1945 r. zdezerterowa\u0142 z sanockiego PUBP i skontaktowa\u0142 si\u0119 ze znanymi sobie, ukrywaj\u0105cymi si\u0119 cz\u0142onkami AK. Pierwsz\u0105 akcj\u0105, jak\u0105 wykona\u0142 ju\u017c po "drugiej stronie barykady", by\u0142a likwidacja szefa sanockiego PUBP, Tadeusza Sieradzkiego. Sta\u0142o si\u0119 to 15 czerwca 1945 r.
Wykorzystuj\u0105c swoje wojskowe wykszta\u0142cenie oraz posiadane zdolno\u015bci przyw\u00f3dcze, wkr\u00f3tce podporz\u0105dkowa\u0142 sobie drobne grupy zbrojne dzia\u0142aj\u0105ce w terenie, tworz\u0105c du\u017cy oddzia\u0142 zbrojny. W sk\u0142ad oddzia\u0142u wesz\u0142y grupy Edmunda Sawczyna "Mundka", Mariana Skiby "Ryszarda" i Stanis\u0142awa Kossakowskiego "U\u0142ana" – dezertera z KW MO w Rzeszowie. Oddzia\u0142 ten stworzony by\u0142 r\u00f3wnie\u017c z inspiracji dzia\u0142aj\u0105cego w konspiracji Stronnictwa Narodowego. Na jednym z jego zebra\u0144, w obecno\u015bci przedstawiciela SN z Krakowa, prezes Zarz\u0105du Powiatowego SN w Sanoku Tadeusz Wojtowicz "Wilk" przyj\u0105\u0142 od dow\u00f3dc\u00f3w poszczeg\u00f3lnych grup partyzanckich przysi\u0119g\u0119. Dow\u00f3dc\u0105 nowo powsta\u0142ego oddzia\u0142u zosta\u0142 Stanis\u0142aw Surowiak "Ursus" (zwi\u0105zany z NOW), a jego zast\u0119pc\u0105 \u017bubryd, kt\u00f3ry faktycznie dowodzi\u0142 oddzia\u0142em, poniewa\u017c Surowiak nie cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem ze wzgl\u0119du na swoje niejasne kontakty z UB.<\/p>\n

W po\u0142owie listopada 1945 r. na le\u015bnej polanie mi\u0119dzy miejscowo\u015bciami Raczkowa i Ko\u0144skie odby\u0142a si\u0119 odprawa wszystkich dow\u00f3dc\u00f3w grup partyzanckich i ich zast\u0119pc\u00f3w podleg\u0142ych \u017bubrydowi. Odpraw\u0119 prowadzi\u0142 NN oficer w stopniu kapitana, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 z Krakowa. W odprawie opr\u00f3cz \u017bubryda brali udzia\u0142: Mieczys\u0142aw Kocy\u0142owski "Czarny"<\/a>, Kazimierz Kocy\u0142owski "Wichura"<\/a>, Marian Skiba "Ryszard", Edmund Sawczyn "Mundek", W\u0142adys\u0142aw Stefkowski "Rura"<\/a>, NN "Marynarz", NN "J\u00f3zek", Stanis\u0142aw Kossakowski "U\u0142an", NN "D\u0105b". Na tej odprawie oddzia\u0142 przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 Samodzielny Batalion Operacyjny Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. Dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 \u017bubryd, awansowany do stopnia kapitana, a jego zast\u0119pc\u0105 mianowano Mieczys\u0142awa Kocy\u0142owskiego "Czarnego", awansuj\u0105c go do stopnia podporucznika.
Wszystkie grupy podleg\u0142e Antoniemu \u017bubrydowi sta\u0142y si\u0119 kompaniami batalionu. Dow\u00f3dcami kompanii zostali: Kossakowski, Sawczyn i Skiba. Osobn\u0105 grup\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z kilku zaufanych partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili jednocze\u015bnie ochron\u0119 \u017bubryda, dowodzi\u0142 on sam. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi kompaniami zapewnia\u0142a doskonale zorganizowana sie\u0107 \u0142\u0105cznik\u00f3w. Poszczeg\u00f3lne kompanie batalionu mia\u0142y do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania i decyzje o przeprowadzeniu akcji by\u0142y podejmowane samodzielnie przez ich dow\u00f3dc\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od sytuacji.
\"\"
Ppor. Mieczys\u0142aw Kocy\u0142owski "Czarny", zast\u0119pca \u017bybryda.<\/i><\/font><\/p>\n

Z powy\u017cszego, oraz z relacji samych "\u017cubrydowc\u00f3w", jasno wynika, \u017ce oddzia\u0142 Antoniego \u017bubryda najprawdopodobniej zosta\u0142 podporz\u0105dkowany NSZ. Niestety, jak dotychczas, nie natrafiono na \u017cadne inne dokumenty, kt\u00f3re mog\u0142yby to potwierdzi\u0107. By\u0107 mo\u017ce wynika to z tego, \u017ce, jak pisze Leszek \u017bebrowski we wst\u0119pie do III t. "NSZ – dokumenty, struktury, personalia": w okresie mi\u0119dzy lipcem a listopadem 1945 r. NSZ-ONR zosta\u0142y rozbite aresztowaniami, a dow\u00f3dztwo zosta\u0142o zdezorganizowane<\/i> […] natomiast istniej\u0105ce oddzia\u0142y partyzanckie pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 nazw\u0105 NSZ, w znacznej mierze podlega\u0142y ju\u017c NZW lub dzia\u0142a\u0142y samodzielnie bez \u0142\u0105czno\u015bci z dow\u00f3dztwem NSZ-ONR<\/i> i w\u0142a\u015bnie do tych ostatnich, jak wszystko na to wskazuje, m\u00f3g\u0142 nale\u017ce\u0107 Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ pod dow\u00f3dztwem Antoniego \u017bubryda. Niew\u0105tpliwie oddzia\u0142 \u017bubryda wpisywa\u0142 si\u0119 w nurt narodowego podziemia zbrojnego. Aresztowani cz\u0142onkowie oddzia\u0142u wymieniali nast\u0119puj\u0105ce cele, o kt\u00f3re walczyli:<\/p>\n