{"id":234,"date":"2014-03-01T00:13:09","date_gmt":"2014-02-28T23:13:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2014\/03\/01\/postacie-drugiego-planu-refleksja-w-kontekscie-dnia-pamieci-zolnierzy-wykletych-czesc-1-2\/"},"modified":"2014-03-01T00:13:09","modified_gmt":"2014-02-28T23:13:09","slug":"postacie-drugiego-planu-refleksja-w-kontekscie-dnia-pamieci-zolnierzy-wykletych-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=234","title":{"rendered":"Postacie drugiego planu… refleksja w kontek\u015bcie Dnia Pami\u0119ci \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
Grzegorz W\u0105sowski<\/span><\/font>
[wyb\u00f3r zdj\u0119\u0107 i opisy – Grzegorz Makus<\/a><\/b>]<\/p>\n

<\/font>KR\u00d3TKA REFLEKSJA NA TEMAT LOS\u00d3W POSTACI DRUGIEGO PLANU W DRAMACIE ZWANYM HISTORI\u0104, W KONTEK\u015aCIE DNIA PAMI\u0118CI \u017bO\u0141NIERZY WYKL\u0118TYCH I ZBLI\u017bAJ\u0104CEGO SI\u0118 UPIORNEGO RECHOTU\u00a0 DZIEJ\u00d3W<\/b><\/font><\/u>
\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n

EPOPEI\u00a0 \u017bO\u0141NIERZY WYKL\u0118TYCH OBRAZ WSP\u00d3\u0141CZESNY
<\/font><\/b><\/div>\n

Hieronim Dekutowski „Zapora”, Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszka”, W\u0142adys\u0142aw \u0141ukasiuk „M\u0142ot”, Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”, bracia Leon i Edward Taraszkiewiczowie, z kt\u00f3rych pierwszy to „Jastrz\u0105b” drugi to „\u017belazny”, Stanis\u0142aw Sojczy\u0144ski „Warszyc”, Kazimierz Kamie\u0144ski „Huzar” czy J\u00f3zef Kura\u015b „Ogie\u0144” to dla ka\u017cdego, kto cho\u0107 troch\u0119 interesuje si\u0119 histori\u0105 walki stoczonej z komunistami o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 naszego kraju i prawo cz\u0142owieka do wolnego \u017cycia na ziemi, nazwiska i pseudonimy doskonale znane. To elita \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych, \u017bo\u0142nierzy Niez\u0142omnych.<\/b><\/p>\n

\"\"<\/p>\n<\/div>\n

Przywo\u0142ane przeze mnie postacie to oczywi\u015bcie tylko przyk\u0142ady z d\u0142ugiej listy nazwisk zas\u0142u\u017conych dow\u00f3dc\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w antykomunistycznego podziemia. Jednak dzi\u015b, spo\u015br\u00f3d wielu tysi\u0119cy heroicznych przegranych obro\u0144c\u00f3w sprawy wolno\u015bci z tamtych czas\u00f3w, to chyba oni w\u0142a\u015bnie s\u0105 najlepiej rozpoznawalni. Na tyle dobrze, \u017ce zaryzykuj\u0119 twierdzenie, i\u017c mo\u017ce nawet ca\u0142e pi\u0119\u0107 procent doros\u0142ej populacji Polak\u00f3w wie w jakich czasach ludzie ci \u017cyli, z kim walczyli i za co zgin\u0119li. A przecie\u017c\u00a0 jeszcze kilka lat temu z nasz\u0105 zbiorow\u0105 pami\u0119ci\u0105 w tym obszarze by\u0142o znacznie gorzej. Przyrost \u015bwiadomo\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznej na epopej\u0119 \u017co\u0142nierzy podziemia antykomunistycznego zawdzi\u0119czamy w du\u017cej mierze wprowadzeniu, z inicjatywy Janusza Kurtyki popartej formalnie przez Prezydenta RP Lecha Kaczy\u0144skiego i podtrzymanej przez jego nast\u0119pc\u0119, Narodowego Dnia Pami\u0119ci \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych do kalendarza naszego \u017cycia publicznego. I oczywi\u015bcie sumie wysi\u0142k\u00f3w wielu \u015brodowisk i instytucji zaanga\u017cowanych w organizacj\u0119 obchod\u00f3w tego dnia. Imponuj\u0105ca wr\u0119cz wielo\u015b\u0107 inicjatyw spo\u0142ecznych, zw\u0142aszcza dzia\u0142a\u0144 b\u0119d\u0105cych owocem aktywno\u015bci ludzi m\u0142odych, daje nadziej\u0119, \u017ce przynajmniej odno\u015bnie tego wycinka naszych dziej\u00f3w najnowszych \u015bwiadomo\u015b\u0107 zbiorowa przekracza\u0107 b\u0119dzie zwyk\u0142y, n\u0119dzny, poziom, b\u0119d\u0105cy funkcj\u0105 bylejako\u015bci systemu nauczania historii na poziomie gimnazjalnym i licealnym. Oby \u017cywe zainteresowanie podziemiem antykomunistycznym by\u0142o zjawiskiem o charakterze trwa\u0142ym. Je\u017celi tak si\u0119 stanie, to mo\u017ce nawet doczekamy czas\u00f3w, w kt\u00f3rych dla os\u00f3b uznaj\u0105cych, jak przyk\u0142adowo aktualna wicemarsza\u0142ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Wanda Nowicka, \u017ce „kto za m\u0142odu nie by\u0142 komunist\u0105, ten nie b\u0119dzie przyzwoitym cz\u0142owiekiem”, nie znajdzie si\u0119 miejsce po\u015br\u00f3d wybieranych przez nas\u00a0 pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w.<\/p>\n

Emocje os\u00f3b nieoboj\u0119tnych wobec los\u00f3w – jak nazwa\u0142 ich Zbigniew Herbert – „Wilk\u00f3w”, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d ludzi m\u0142odych, poruszaj\u0105 spektakularne akcje i zaci\u0119te bitwy. Historia \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych (wszystkich, kt\u00f3rzy chc\u0105 pozna\u0107 lub przypomnie\u0107 sobie rodow\u00f3d okre\u015blenia „\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci” zach\u0119cam do lektury mojego tekstu: \u017bO\u0141NIERZE WYKL\u0118CI… ALE PRZEZ KOGO? REFLEKSJE W PRZEDDZIE\u0143 \u015aWI\u0118TA<\/a>)<\/font> <\/b>obfituje w takie zdarzenia. Rozbicie wi\u0119zienia w Kielcach, Radomiu, Radomsku, brawurowy atak na PUBP we W\u0142odawie<\/a>, <\/b><\/font>w Pu\u0142awach<\/a>, walka z Sowietami w Lesie Stockim<\/a>, Miodusach Pokrzywnych<\/a>, \u0141empicach, pod Kury\u0142\u00f3wk\u0105<\/a>, Zwoleniem<\/a> czy w Ostrowach Tuszowskich<\/a> – to tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w z\u00a0 d\u0142ugiej listy pasjonuj\u0105cych epizod\u00f3w epopei podziemia antykomunistycznego, pe\u0142nych dynamiki, napi\u0119cia, dramatyzmu oraz przyk\u0142ad\u00f3w niezwyk\u0142ej odwagi i ofiarno\u015bci. To przez pryzmat tych i podobnych im wydarze\u0144 postrzegamy obraz \u00f3wczesnych zmaga\u0144 o wolno\u015b\u0107. Wsp\u00f3\u0142czesne wyobra\u017cenie o realiach tamtej walki uzupe\u0142niaj\u0105, zatrzymane w kadrach fotografii, postacie „le\u015bnych” – zwykle w pe\u0142nym umundurowaniu, cz\u0119sto z ryngrafami na piersiach, z prezentowan\u0105 dumnie broni\u0105. Na wielu zdj\u0119ciach \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci uwiecznieni zostali na tle wiejskich chat, czasami w izbach.
\"\"
\u017bo\u0142nierze oddzia\u0142u partyzanckiego Obwodu WiN W\u0142odawa ppor. Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” na jednej z najbardziej zaufanych kwater oddzia\u0142u we wsi <\/i><\/font>Lipniak (pow. W\u0142odawa), stycze\u0144 1946 r. <\/i><\/font> Od lewej: Feliks Prucnal „Grunwald”, J\u00f3zef Piasecki „Sok\u00f3\u0142” († 12 II 1946), J\u00f3zef Taraszkiewicz (5-letni brat dow\u00f3dcy oddzia\u0142u), Henryka Kotlarska – wsp\u00f3\u0142pracowniczka oddzia\u0142u, Tadeusz Korzeniewski „Wilk”, Zdzis\u0142aw Kogut „Ry\u015b” († 24 XII 1946) (IPN).<\/i><\/font><\/p>\n

Ale niezwykle rzadko, co z uwagi na wymogi konspiracji zupe\u0142nie zrozumia\u0142e, mo\u017cna znale\u017a\u0107 na tych fotografiach twarze gospodarzy, twarze tych bezimiennych dla nas, a jak\u017ce odwa\u017cnych ludzi, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem siebie i najbli\u017cszych otwierali drzwi swoich dom\u00f3w przed partyzantami, karmili ich i udzielali im noclegu. Nie ma ich na tych zdj\u0119ciach i nie istniej\u0105 w rekonstruowanym dzi\u015b w pami\u0119ci zbiorowej obrazie epopei \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych. A przecie\u017c historia ka\u017cdej wojny partyzanckiej to suma wsp\u00f3lnego wysi\u0142ku i ofiary, tak zbrojnych, jak i daj\u0105cego im schronienie i wspieraj\u0105cego ich zaplecza.<\/p>\n

MIARA RYZYKA<\/b><\/font><\/div>\n

\u017badna partyzantka nie utrzyma si\u0119 nawet przez kilka tygodni w terenie, je\u017celi nie ma realnego poparcia ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej obszar obj\u0119ty dzia\u0142alno\u015bci\u0105 „le\u015bnych” – to zale\u017cno\u015b\u0107 do\u015b\u0107 oczywista. Podobnie jak ta, \u017ce im bardziej okrutna jest w\u0142adza, przeciwko kt\u00f3rej trwa w lasach zbrojny op\u00f3r, tym wi\u0119ksze represje spadaj\u0105 na ludno\u015b\u0107 wspieraj\u0105c\u0105 walcz\u0105cych. Dobre wyobra\u017cenie o realiach panuj\u0105cych w okresie pierwszych lat rz\u0105d\u00f3w partii komunistycznej daj\u0105 fragmenty raportu szefa WUBP w Warszawie pp\u0142k. Tadeusza Paszty oraz dow\u00f3dcy WBW wojew\u00f3dztwa warszawskiego p\u0142k. Rubinsztejna z 28 grudnia 1946 r. na temat dzia\u0142a\u0144 w\u0142adzy ludowej wymierzonych w ludno\u015b\u0107 powiatu soko\u0142owskiego na Podlasiu, podj\u0119tych u schy\u0142ku roku 1946: <\/p>\n

"W dniach od 24-27 XII 1946 r. grupa nr 1 przeprowadzi\u0142a operacje we wsiach Dzierzby, Seweryn\u00f3wka, Buja\u0142y, Korczew, J\u00f3zefin, Ksi\u0119\u017copole-Budki, Paczuski-Du\u017ce, Tosie Krupy, Rytele \u015awieckie i Garnek. Grupa nr 2 we wsiach Obryte, Pe\u0142chy i Wojtkowice-Glinne. Przepuszczono przez „filtr” ponad 250 os\u00f3b, konfiskuj\u0105c jednocze\u015bnie inwentarz \u017cywy u rodzin bandyckich lub udzielaj\u0105cych pomocy bandyt\u00f3w. We wsi Wojtkowice-Glinne na 19 istniej\u0105cych gospodars
\ntw 14 gospodarstw okaza\u0142o si\u0119 bandyckich. U wszystkich 14-tu rodzin inwenta\u017c \u017cywy zosta\u0142 skonfiskowany, u 5-ciu rodzin niezwi\u0105zanych z bandami – pozostawiono (…) W dniu 24 XII 1946 r.\u00a0 we wsi Kamie\u0144czyk zosta\u0142 publicznie rozstrzelany Florczak Aleksander za systematyczne przetrzymywanie bandy „M\u0142ota” i udzielanie jej pomocy przez przeprowadzanie wywiadu na rzecz\u00a0 bandy (…) ludno\u015b\u0107 powiatu soko\u0142owskiego jest bardzo przestraszona, na widok i odg\u0142os samochodu wszyscy uciekaj\u0105 ze wsi (…) ludno\u015b\u0107 powiatu soko\u0142owskiego poczu\u0142a w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105 i zaczyna si\u0119 z ni\u0105 liczy\u0107".<\/font><\/p><\/blockquote>\n

Tak, tak, Szanowni Czytelnicy, to nie jest obraz z okresu okupacji niemieckiej, to s\u0105 realia z okresu \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia\u00a0 1946 r. w jednym z rejon\u00f3w Podlasia.<\/p>\n

Przypomnijmy, bo warto to uczyni\u0107 dla lepszego zrozumienia jakiej odwagi wymaga\u0142o niesienie pomocy \u017bo\u0142nierzom Wykl\u0119tym, \u017ce za niepoinformowanie w\u0142adzy ludowej o napotkaniu partyzant\u00f3w grozi\u0142a kara do pi\u0119ciu lat wi\u0119zienia (z tzw. paragrafu „wiedzia\u0142 nie powiedzia\u0142”),\u00a0 za podzielenie si\u0119 z „le\u015bnymi” misk\u0105 strawy czy za okazjonalne przyj\u0119cie ich pod dach grozi\u0142o do dziesi\u0119ciu lat wi\u0119zienia, za\u015b za sta\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z oddzia\u0142ami partyzanckimi, polegaj\u0105c\u0105 na systematycznym udzielaniu go\u015bciny \u017co\u0142nierzom podziemia lub informowaniu ich o ruchach komunistycznych grup operacyjnych czy w og\u00f3le o sytuacji w danym terenie, grozi\u0142a kara \u015bmierci b\u0105d\u017a do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Kary wymierzane wsp\u00f3\u0142pracownikom \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych przez s\u0105dy komunistyczne poprzedza\u0142o bardzo cz\u0119sto zniszczenie ca\u0142ego dobytku aresztowanych, a zawsze piek\u0142o nieludzkich przes\u0142ucha\u0144 w ubeckich katowniach.
\"\"
Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok" (IPN)<\/p>\n

<\/font>Tym, kt\u00f3rzy w\u0105tpi\u0105, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o, polecam zapoznanie si\u0119 z drobnym epizodem z tamtych czas\u00f3w odnotowanym przez kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka”<\/a>, od wrze\u015bnia 1947 r. dow\u00f3dc\u0119 podziemia antykomunistycznego z teren\u00f3w po\u0142udniowej Lubelszczyzny. „Uskok” zapisa\u0142 go w swych notatkach pod dat\u0105\u00a0 30 maja 1948 r., prawie r\u00f3wno rok przed swoj\u0105 \u015bmierci\u0105<\/a>:<\/p>\n

"Przed dom „faszystowski” zaje\u017cd\u017ca ci\u0119\u017car\u00f3wka z ubejcami [ubekami]. Dzieje si\u0119 to w bia\u0142y dzie\u0144, w ma\u0142ym miasteczku, w\u015br\u00f3d g\u0119sto kr\u0119c\u0105cej si\u0119 ludno\u015bci. By\u0142oby rzecz\u0105 \u015bmieszn\u0105 pozorowa\u0107 rewizj\u0119 za bandytami i broni\u0105, gdy\u017c taka rewizja mia\u0142a miejsce w tym domu ju\u017c kilkana\u015bcie razy, wi\u0119c „kominiarze” (od rozwalania komin\u00f3w) przyst\u0119puj\u0105 do dzie\u0142a bez ceregieli. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest porz\u0105dnie wstawiona, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c sprawuj\u0105cego komend\u0119 porucznika Gola z lubelskiego UB, notabene znanego z dawnych czas\u00f3w z\u0142odzieja (…) Ho\u0142ota opad\u0142a dom i wtargn\u0119\u0142a do \u015brodka. W domu znajdowa\u0142a si\u0119 tylko chora gospodyni w \u0142\u00f3\u017cku. Reszta domownik\u00f3w w por\u0119 si\u0119 ulotni\u0142a (…)
– Chora, stara, k…a! Ale jeszcze dzi\u015b by ta\u0144cowa\u0142a za zwyci\u0119stwo faszyst\u00f3w. Hej, ch\u0142opcy. W koz\u0142y bro\u0144 i przygotowa\u0107 si\u0119 do rewizji! – zawarcza\u0142 Gol.
Ubejcy od\u0142o\u017cyli bro\u0144, pocz\u0119li uzbraja\u0107 si\u0119 w siekiery, dr\u0105gi, haki, pi\u0142y itp. przybory znajduj\u0105ce si\u0119 pod r\u0119k\u0105. Najpierw napadni\u0119to na kaflowy piec, jeden z rycerzy ze s\u0142owami: „Wy\u0142a\u017a sku…synu z pieca!” – grzmotn\u0105\u0142 siekier\u0105 w kafle. Inni mu dopomogli i po chwili piec zdruzgotano, a mieszkanie wype\u0142ni\u0142o si\u0119 tumanami kurzu i sadzy. „Okna!” – rykn\u0105\u0142 kt\u00f3ry\u015b. Zabrz\u0119cza\u0142y szyby, zatrzeszcza\u0142y ramy i\u00a0 w miejscu okien pozosta\u0142y obskurne otwory, przez kt\u00f3re kurz wydobywa\u0142 si\u0119 na zewn\u0105trz. Kobieta patrzy\u0142a na to z \u0142\u00f3\u017cka szeroko rozwartymi z przera\u017cenia oczami. (…) Widzia\u0142a tylko, \u017ce na pod\u0142odze, z kt\u00f3rej te\u017c kilka desek wyr\u0105bano, ro\u015bnie jaki\u015b okropnie smutny w swoim widoku stos. Na stos ten bestialskie r\u0119ce zrzucaj\u0105 w stanie ju\u017c zniszczonym wszystko to, co prac\u0105 tylu d\u0142ugich lat uciu\u0142a\u0142o si\u0119 i nagromadzi\u0142o przy domowym ognisku. Z brz\u0119kiem padaj\u0105 naczynia i skorupy. Skorupy mieszaj\u0105 si\u0119 z porwanymi fotografiami rodzinnymi i strz\u0119pami portret\u00f3w jej m\u0119\u017ca i syna nieboszczyka….".
<\/font><\/p><\/blockquote>\n

"WIATR POPI\u00d3\u0141 ROZWIEJE, DESZCZ \u015aLADY WYMYJE"
<\/b><\/font><\/div>\n

Poruszaj\u0105cy jest ten opis wizyty przedstawicieli w\u0142adzy ludowej w domu zamieszka\u0142ym przez rodzin\u0119 sprzyjaj\u0105c\u0105 podziemiu, po kt\u00f3rej z nawiedzonego przez nich domostwa nie pozosta\u0142 przys\u0142owiowy kamie\u0144 na kamieniu. Z ryzykiem takich odwiedzin musia\u0142 liczy\u0107 si\u0119 ka\u017cdy, kto decydowa\u0142 si\u0119 na pomoc \u017bo\u0142nierzom Wykl\u0119tym. Pomimo tego, dziesi\u0105tki tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w takiego wyboru dokona\u0142o i w spos\u00f3b systematyczny wspiera\u0142o partyzantk\u0119 antykomunistyczn\u0105. Co najmniej kilkana\u015bcie tysi\u0119cy z nich zap\u0142aci\u0142o za to bardzo wysok\u0105 cen\u0119, niekt\u00f3rzy najwy\u017csz\u0105.
\"\"
Wie\u015b W\u0105wolnica<\/a> p<\/font><\/font>odpalona przez funkcjonariuszy UB <\/font><\/font>2 maja 1946 r. <\/font><\/font>(\u0179r\u00f3d\u0142o: Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 W\u0105wolnicy)<\/font><\/font><\/font>
Dnia 2 maja 1946 ok. godz. 13<\/i><\/font> [w odwecie za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z oddzia\u0142em mjr. Mariana Bernaciaka "Orlika"<\/a>]<\/b> do osady W\u0105wolnica pow. pu\u0142awskiego<\/a> przybyli samochodem funkcjonariusze PUBP z Pu\u0142aw w liczbie 25 os\u00f3b. Ludno\u015b\u0107, widz\u0105c uzbrojony tak liczny oddzia\u0142, zacz\u0119\u0142a ucieka\u0107 w stron\u0119 tzw. Zarzecza. Na terenie Zarzecza funkcjonariusze UB wbiegli na podw\u00f3rze Leszczy\u0144skiego Wac\u0142awa. Domownicy zostali sp\u0119dzeni do mieszkania z zakazem opuszczania go. Zamkni\u0119ci s\u0142yszeli strzelanin\u0119, wybuchy granat\u00f3w. Po chwili wyskoczyli przez okno z p\u0142on\u0105cego domu. Okoliczni mieszka\u0144cy spiesz\u0105cy do po\u017caru nie zostali dopuszczeni do akcji ratowniczej. W\u015br\u00f3d funkcjonariuszy UB rozpoznano por. Stefaniaka i ppor. Wargockiego z Pu\u0142aw. Po pewnym czasie ca\u0142y oddzia\u0142 wycofa\u0142 si\u0119 z miasteczka bez \u017cadnych przeszk\u00f3d ze strony mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi. Ok. godz. 15 tego samego dnia do W\u0105wolnicy przybyli ponownie funkcjonariusze UB i rozbieg\u0142szy si\u0119 po miasteczku palili zabudowania b\u0105d\u017a to przy pomocy pocisk\u00f3w zapalaj\u0105cych, b\u0105d\u017a te\u017c przy pomocy granat\u00f3w, albo te\u017c u\u017cywaj\u0105c do podpalenia zapa\u0142ek. Pastw\u0105 p\u0142omieni pad\u0142o: 101 dom\u00f3w mieszkalnych, 106 stod\u00f3\u0142, 121 ob\u00f3r, 120 chlew\u00f3w i innych budynk\u00f3w, 255 \u015bwi\u0144, 2 krowy, 5 k\u00f3z, 145 kur i 60 kr\u00f3lik\u00f3w. Straty te wed\u0142ug szacunku mieszka\u0144c\u00f3w wynosz\u0105 70 364 800 z\u0142. Ponadto spaleniu uleg\u0142y 2 osoby, a szereg innych odnios\u0142o ci\u0119\u017ckie lub l\u017cejsze oparzenia. Jedna osoba zmar\u0142a wskutek udaru serca, a jedna wskutek wstrz\u0105su nerwowego dosta\u0142a pomieszania zmys\u0142\u00f3w<\/i>.<\/font><\/p>\n

Za\u0142\u0105cznik nr 6 do protoko\u0142u z posiedzenia
Komisji Administracji i Bezpiecze\u0144stwa KRN
z dnia 24.05.1946 r.<\/font><\/b><\/div>\n

\"\"
Pogorzelcy i ich niewielki dobytek, jaki uda\u0142o si\u0119 im uratowa\u0107 z p\u0142on\u0105cej W\u0105wolnicy<\/a>. <\/i>(\u0179r\u00f3d\u0142o: Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 W\u0105wolnicy)<\/font><\/font>

Rozpacz ocala\u0142ej z po\u017cogi mieszkanki W\u0105wolnicy<\/a> <\/i>(\u0179r\u00f3d\u0142o: Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 W\u0105wolnicy)<\/font>
<\/i><\/font>
Niezale\u017cne jak potoczy\u0142y si\u0119 ich indywidualne dzieje, dostrzegam wsp\u00f3ln\u0105, wyrazist\u0105 cech\u0119 ich doli czy raczej niedoli. Z tych cichych bohater\u00f3w \u00f3wcze\u015bnie stoczonej i przegranej walki o wolno\u015b\u0107 \u017caden nie znalaz\u0142 nale\u017cnego miejsca w naszej pami\u0119ci spo\u0142ecznej, a dok\u0142adnie nie znalaz\u0142 w niej go w og\u00f3le. A przecie\u017c bez nich historii \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych po prostu by nie by\u0142o. Pewnie to normalne, \u017ce ci ludzie tak ca\u0142kowicie bezg\u0142o\u015bnie zgin\u0119li w otch\u0142ani czasu przesz\u0142ego dokonanego, pewnie nie mo\u017cna mie\u0107 o to do nikogo pretensji. Pami\u0119\u0107 zbiorowa jest przecie\u017c tylko malutk\u0105 wysepk\u0105 na ogromnym oceanie zbiorowego zapomnienia. Nie ma na niej miejsca dla aktor\u00f3w drugiego planu zdarze\u0144 przesz\u0142ych, mimo \u017ce przecie\u017c bez nich nie by\u0142oby g\u0142\u00f3wnych scen dramatu. Wobec nich znacznie szybciej i intensywnej, ni\u017c w stosunku do postaci wiod\u0105cych dla danego wycinka dziej\u00f3w, zachodzi proces, kt\u00f3rego istot\u0119 dobrze oddaje fraza „wiatr popi\u00f3\u0142 rozwieje, deszcz \u015blady wymyje”. Tak by\u0142o, jest i zapewne zawsze b\u0119dzie, nie tylko pod naszym niebem.<\/p>\n

Jako dobry przyk\u0142ad wspomnianego procesu, w kt\u00f3rym zakodowany jest zreszt\u0105 drobny wycinek smutnej paralelno\u015bci pomi\u0119dzy Powstaniem Styczniowym a epopej\u0105 \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych (wi\u0119cej na ten temat w tek\u015bcie: KR\u00d3TKA REFLEKSJA O PARALELNO\u015aCI NA MARGINESIE TEKSTU PROF. NOWAKA O POWSTANIU STYCZNIOWYM, CZYLI RZECZ O DW\u00d3CH „UZIEMIONYCH” POLITRUKACH I TYLU TE\u017b DZIELNYCH KOWALACH<\/a>)<\/b><\/font>, mo\u017cna przywo\u0142a\u0107 w\u0105tek dotycz\u0105cy pierwszej z wymienionych wy\u017cej batalii o wolno\u015b\u0107. Spo\u015br\u00f3d tych naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 wiedz\u0119, \u017ce elementem dziej\u00f3w naszego skrawka ziemi jest insurekcja styczniowa, pewnie wszyscy kojarz\u0105 posta\u0107 ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski<\/a> – dow\u00f3dcy oddzia\u0142u powsta\u0144czego na Podlasiu, a\u017c do kwietnia 1865 r. wymykaj\u0105cego si\u0119 \u015bcigaj\u0105cym go Moskalom. Niekt\u00f3rzy z tego grona s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadomi tego, \u017ce ksi\u0105dz Brz\u00f3ska zosta\u0142 pojmany i stracony ze swym adiutantem Franciszkiem Wilczy\u0144skim. Kto jednak, poza prawdziwymi znawcami tematu, wie pod czyim dachem ukrywali si\u0119 ci dwaj powsta\u0144cy w ostatnim okresie przed aresztowaniem i jakie by\u0142y losy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry by\u0142 a\u017c tak odwa\u017cny, \u017ce dawa\u0142 im schronienie? A dodajmy, \u017ce czyni\u0142 tak mimo, \u017ce ju\u017c dobrze od ponad roku wiadomo by\u0142o, \u017ce powstanie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105, \u017ce marzenia o niepodleg\u0142o\u015bci Ojczyzny nie ziszcz\u0105 si\u0119 szybko, wreszcie, \u017ce w razie wpadki przyjdzie mu drogo zap\u0142aci\u0107 za pomoc okazywan\u0105 dow\u00f3dcy szajki (Rosjanie, poluj\u0105c na szajk\u0119 ksi\u0119dza Brz\u00f3ski, og\u0142osili, \u017ce osoby ukrywaj\u0105ce bandyt\u00f3w b\u0119d\u0105 s\u0105dzone wed\u0142ug prawa wojennego przez s\u0105dy polowe a ich domy zostan\u0105 zniszczone). Wiedza, jak brzmi nazwisko tego cz\u0142owieka, jest udzia\u0142em wy\u0142\u0105cznie garstki ludzi i nie ma znaczenia dla pami\u0119ci zbiorowej. Niemniej skoro ju\u017c wywo\u0142a\u0142em ten w\u0105tek, to aby grono os\u00f3b znaj\u0105cych \u00f3w historyczny detal powi\u0119kszy\u0142o si\u0119 o kolejne jednostki dopowiem, \u017ce by\u0142 nim Ksawery Bieli\u0144ski. Za pomoc niesion\u0105 ksi\u0119dzu Brz\u00f3sce skazany zosta\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 carski namiestnik zamieni\u0142 nast\u0119pnie na kar\u0119 osiedlenia na Syberii. Nie zdo\u0142a\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do swoich, zmar\u0142 na zes\u0142aniu. Osieroci\u0142 c\u00f3rk\u0119 i syna. Tego ostatniego nie by\u0142o mu dane nigdy zobaczy\u0107; w chwili gdy zosta\u0142 aresztowany jego \u017cona, Julianna, by\u0142a w drugim miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy. Po\u015bwi\u0119ci\u0142 wszystko co by\u0142o mu drogie, nios\u0105c pomoc \u015bciganym przez w\u0142adze zaborcze uczestnikom przegranej batalii o \u015bwi\u0119t\u0105 spraw\u0119 wolno\u015bci. I stosunkowo szybko znikn\u0105\u0142 w mrokach wsp\u00f3lnotowej niepami\u0119ci. W tym miejscu jego dzieje s\u0105 ca\u0142kowicie zbie\u017cne z losem kilkorga ludzi, o kt\u00f3rych chcia\u0142bym w dalszej cz\u0119\u015bci niniejszego szkicu cokolwiek powiedzie\u0107. Zadanie to nie jest \u0142atwe, bo nie wiem o nich wiele. W zasadzie jedynie to, \u017ce w czasach dla wolno\u015bci najtrudniejszych dali z siebie wszystko i \u017ce zap\u0142acili za to strasznie wysok\u0105 cen\u0119. I jeszcze to, \u017ce jak wszyscy ci, kt\u00f3rych dotkn\u0119\u0142o nieszcz\u0119\u015bcie byli w swej niedoli samotni. Oto kr\u00f3tkie streszczenie\u00a0 ich\u00a0 los\u00f3w.<\/p>\n

ZARZYCCY<\/b><\/font><\/div>\n

W\u0142adys\u0142aw i Stefania Zarzyccy gospodarowali na ponad jedenastu hektarach ziemi, na kolonii \u0141uszcz\u00f3w<\/a>, po\u0142o\u017conej nieca\u0142e 30 km na zach\u00f3d od \u0141\u0119cznej. Mieli tr\u00f3jk\u0119 dzieci. W pocz\u0105tkach wiosny 1949 r. oczekiwali narodzin czwartego potomka, rozwi\u0105zanie mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 za kilka tygodni. Jak zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych przodk\u00f3w, byli przeciwnikami komunizmu, a „le\u015bnych” uwa\u017cali za swoich. Wielokrotnie go\u015bcili w swoim domu partyzant\u00f3w walcz\u0105cych pod komend\u0105 kpt. „Uskoka”.<\/p>\n

Ludzie nad wyraz poczciwi, uczciwi – oto najog\u00f3lniejsza charakterystyka rodziny pp. Zarzyckich<\/i> – tak wspomnia\u0142 ich w swoich zapiskach „Uskok”<\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Pierwszym ogniwem \u0142a\u0144cucha zdarze\u0144, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do tragedii tej rodziny by\u0142 donos z\u0142o\u017cony przez cz\u0142onka PPR i wsp\u00f3\u0142pracownika UB Franciszka Dryga\u0142\u0119. Za jego przyczyn\u0105 w dniu 31 marca 1949 r. funkcjonariusze UB pojmali dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w podleg\u0142ego „Uskokowi” patrolu Walentego Wa\u015bkowicza „Strza\u0142y”. Katowanie zatrzymanych partyzant\u00f3w zacz\u0119\u0142o si\u0119 natychmiast i od razu te\u017c da\u0142o efekty. W wyniku pozyskanych w ten spos\u00f3b informacji komuni\u015bci dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej zastrzelili „Strza\u0142\u0119”. Ustalili tak\u017ce miejsce i orientacyjny czas um\u00f3wionego spotkania dow\u00f3dc\u00f3w partyzantki z po\u0142udniowej Lubelszczyzny – „Uskoka”, „Strza\u0142y”, Edwarda Taraszkiewicza „\u017belaznego”<\/a>, Stanis\u0142awa Kuchciewicza „Wiktora”<\/a> i J\u00f3zefa Franczaka „Lalka”<\/a>. Tym miejscem by\u0142 w\u0142a\u015bnie dom pa\u0144stwa Zarzyckich.
\"\"
Kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”, ppor. Stanis\u0142aw Kuchciewicz „Wiktor” (IPN)<\/p>\n

<\/span><\/font>Na podstawie zapisk\u00f3w pozostawionych przez „Uskoka”<\/a> a tak\u017ce w oparciu o raporty wytworzone przez funkcjonariuszy si\u0142 komunistycznych mo\u017cemy odtworzy\u0107 przebieg zdarze\u0144 w zabudowaniach Zarzyckich. „Uskok” zanotowa\u0142:<\/p>\n

"Noc\u0105 z 2 na 3 kwietnia [1949 r.] zaszli\u015bmy tam [do domu pp. Zarzyckich] z „Wiktorem” i „\u017belaznym”. „Lalusia” jeszcze nie by\u0142o (…) Po omacku, aby nie pokazywa\u0107 \u015bwiat\u0142a o tak p\u00f3\u017anej porze, ulokowali\u015bmy si\u0119, jak komu przypad\u0142o i czekamy. Na zewn\u0105trz nie ubezpieczali\u015bmy si\u0119 , aby nie dra\u017cni\u0107 ps\u00f3w. W domu opr\u00f3cz nas\u00a0 znajdowa\u0142a si\u0119 pani Zarzycka i dwoje dzieci w szkolnym wieku. M\u0105\u017c z kilkuletni\u0105 c\u00f3reczk\u0105 spa\u0142 w obok po\u0142o\u017conym budynku inwentarskim, w kt\u00f3rym urz\u0105dzone by\u0142o\u00a0 mieszkanko. O naszym przybyciu Zarzycki zosta\u0142 powiadomiony, aby na wszelki wypadek zawczasu wiedzia\u0142, jakich go\u015bci ma u siebie. Oczekiwanie trwa\u0142o ponad cztery godziny. Aby nie zasn\u0105\u0107, gaw\u0119dzili\u015bmy z pani\u0105 Zarzyck\u0105, kt\u00f3ra te\u017c –
\njak m\u00f3wi\u0142a- wybi\u0142a si\u0119 ze snu. Przez okna zagl\u0105da\u0142a noc pogodna i rozgwie\u017cd\u017cona, cho\u0107 bezksi\u0119\u017cycowa. Psy szczeka\u0142y od czasu do czasu i za ka\u017cdym razem nas\u0142uchiwali\u015bmy, czy nie nadchodz\u0105 oczekiwani [„Lalek” i „Strza\u0142a”], ale cisza panowa\u0142a dalej, nikt w um\u00f3wiony spos\u00f3b nie stuka\u0142 w okna."
<\/font><\/p><\/blockquote>\n

Gdy partyzanci tak sobie gaw\u0119dzili z gospodyni\u0105, za oknami czai\u0142o si\u0119 \u015bmiertelne niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3re materializowa\u0142a przyby\u0142a z Lublina grupa operacyjna UB-KBW-MO. Pe\u0142n\u0105 i bolesn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 sytuacji, w dos\u0142ownym znaczeniu tego okre\u015blenia, mia\u0142 ju\u017c wtedy W\u0142adys\u0142aw Zarzycki. Z budynku, w kt\u00f3rym nocowa\u0142 zosta\u0142 wywabiony przez jednego ze schwytanych kilka dni wcze\u015bniej\u00a0 partyzant\u00f3w z patrolu „Strza\u0142y”, kt\u00f3remu towarzyszyli dwaj udaj\u0105cy „le\u015bnych” funkcjonariusze UB. Zarzycki by\u0142 nieco zdezorientowany sytuacj\u0105, bo o ile partyzanta zna\u0142 i kilka razy go\u015bci\u0142 pod swym dachem, to dw\u00f3ch pozosta\u0142ych widzia\u0142 pierwszy raz w \u017cyciu. Zapewne dlatego na zadane mu pytanie: czy jest kapitan<\/i> (?), czyli „Uskok”, odpowiedzia\u0142 ostro\u017cnie, \u017ce tego nie wie, za\u015b je\u017celi jest, to w budynku mieszkalnym. Zachowa\u0142 czujno\u015b\u0107 – wszak, jak wynika z notatek „Uskoka”, dobrze wiedzia\u0142, \u017ce partyzancki dow\u00f3dca\u00a0 przebywa w jego domu. W chwil\u0119 potem przekona\u0142 si\u0119, \u017ce ma do czynienia z si\u0142ami re\u017cimu, zobaczy\u0142 bowiem sylwetki kilku \u017co\u0142nierzy KBW, wys\u0142anych w \u015blad za udaj\u0105cymi partyzant\u00f3w funkcjonariuszami UB. Zaraz te\u017c odprowadzony zosta\u0142 na skraj nieodleg\u0142ego od jego zabudowa\u0144 lasu, gdzie znajdowa\u0142o si\u0119 stanowisko dow\u00f3dztwa ob\u0142awy. By\u0142 okrutnie bity, pomimo tego nie potwierdzi\u0142, \u017ce partyzanci s\u0105 w jego domu. Swoj\u0105 postaw\u0105 da\u0142 im cie\u0144 szansy na wyrwanie si\u0119 z matni. Gdyby wtedy przyzna\u0142, \u017ce „Uskok” jest w jego mieszkaniu, dow\u00f3dztwo ob\u0142awy zamkn\u0119\u0142oby szczelny pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia wok\u00f3\u0142 zabudowa\u0144, wstrzyma\u0142oby si\u0119\u00a0 z dzia\u0142aniami zaczepnymi do rana,\u00a0 \u015bci\u0105gaj\u0105c w tym czasie na miejsce du\u017ce posi\u0142ki, i epopeja partyzancka „Uskoka”, „\u017belaznego” oraz „Wiktora” sko\u0144czy\u0142aby si\u0119 ich \u015bmierci\u0105 albo aresztowaniem w obr\u0119bie zabudowa\u0144 Zarzyckich. Ale W\u0142adys\u0142aw Zarzycki tego nie zrobi\u0142, mimo \u017ce przecie\u017c musia\u0142 mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce takim zachowaniem pogarsza, ju\u017c i tak dostatecznie dramatyczne, po\u0142o\u017cenie swoje i os\u00f3b mu najbli\u017cszych; przypomnijmy: \u017cony b\u0119d\u0105cej w ostatnich tygodniach ci\u0105\u017cy i tr\u00f3jki ma\u0142oletnich dzieci. Dzi\u0119ki jego postawie, dow\u00f3dztwo ob\u0142awy nadal nie mia\u0142o pewno\u015bci czy partyzanci s\u0105 w zabudowaniach.
\"\"
Ppor. Edward Taraszkiewicz "\u017belazny", Zdzis\u0142aw Kogut "Ry\u015b". Zima 1946 r. (IPN)<\/i><\/font><\/p>\n

Do \u015bwitu pozostawa\u0142o w\u00f3wczas oko\u0142o godziny. Wtedy postanowiono wys\u0142a\u0107 pi\u0119ciu milicjant\u00f3w, aby zaj\u0119li stanowiska w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci domu mieszkalnego Zarzyckich, w miejscach niewidocznych z okien czy drzwi budynku. Podczas podchodzenia do zabudowa\u0144 zostali zauwa\u017ceni przez partyzant\u00f3w. Nie wiedz\u0105c o tym dw\u00f3ch milicjant\u00f3w podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 wej\u015bcia do mieszkania, zaraz te\u017c zostali \u015bmiertelnie ranni od kul wystrzelonych przez „Uskoka” i „Wiktora”. Chwil\u0119 potem partyzanci rzucili na podw\u00f3rze kilka granat\u00f3w, pod ich os\u0142on\u0105\u00a0 wybiegli z zabudowa\u0144 i przez ogr\u00f3d ruszyli w stron\u0119 lasu. Nast\u0119pnie, przy do\u015b\u0107 biernej postawie \u017co\u0142nierzy KBW, przedarli si\u0119 przez lini\u0119 ob\u0142awy i znikn\u0119li w zbawiennym lesie. Tam byli bezpieczni. Zanim wybiegli z domu\u00a0 Zarzyckich „Uskok”, jak zapisa\u0142 w swych notatkach, us\u0142ysza\u0142 jeszcze od Stefanii Zarzyckiej: „Nie dacie rady? Mo\u017ce na strych? O Bo\u017ce! Ratujcie si\u0119!”.<\/p>\n

Postacie drugiego planu… refleksja w kontek\u015bcie Dnia Pami\u0119ci \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/b><\/font><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/font><\/a><\/font>
Prawa autorskie><\/a><\/font><\/b><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"