{"id":219,"date":"2014-06-01T18:04:07","date_gmt":"2014-06-01T16:04:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2014\/06\/01\/odsloniecie-tablicy-w-rocznice-komunistycznej-zbrodni-na-zolnierzach-nsz\/"},"modified":"2014-06-01T18:04:07","modified_gmt":"2014-06-01T16:04:07","slug":"odsloniecie-tablicy-w-rocznice-komunistycznej-zbrodni-na-zolnierzach-nsz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=219","title":{"rendered":"Ods\u0142oni\u0119cie tablicy w rocznic\u0119 komunistycznej zbrodni na \u017co\u0142nierzach NSZ"},"content":{"rendered":"
Ods\u0142oni\u0119cie pami\u0105tkowej tablicy w 68. rocznic\u0119 powieszenia partyzant\u00f3w kpt. Antoniego \u017bubryda – Sanok, 4 czerwca 2014 r.<\/font><\/u><\/p>\n

<\/b><\/font><\/p>\n

\"\"<\/font><\/div>\n


<\/font><\/p>\n

W 68. ROCZNIC\u0118 KOMUNISTYCZNEJ ZBRODNI<\/b><\/u><\/font><\/div>\n


W tych dniach mija 68. rocznica komunistycznej zbrodni dokonanej w majestacie obowi\u0105zuj\u0105cego w\u00f3wczas prawa – publicznej egzekucji przez powieszenie trzech partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u kpt. Antoniego \u017bubryda: W\u0142adys\u0142awa Kudlika<\/a>, W\u0142adys\u0142awa Skwarca<\/a> i chor. Henryka Ksi\u0105\u017cka<\/a>. Egzekucji dw\u00f3ch pierwszych dokonano na p\u0142ycie sanockiego stadionu w obecno\u015bci licznie zgromadzonej publiczno\u015bci, w tym m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Egzekucja ta mia\u0142a by\u0107 pokazem si\u0142y i bezwzgl\u0119dno\u015bci w\u0142adzy ludowej w walce z tzw. reakcyjnym podziemiem. Jednak g\u0142\u00f3wnym jej celem mia\u0142o by\u0107 zastraszenie spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/b><\/p>\n

Wiosn\u0105 1946 r. g\u0142\u00f3wnym problemem dla sanockiego UB by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 oddzia\u0142u Antoniego \u017bubryda<\/a>, do kt\u00f3rego nap\u0142ywa\u0142o coraz wi\u0119cej ochotnik\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich byli W\u0142adys\u0142aw Kudlik (ur. w 1922 r.) i W\u0142adys\u0142aw Skwarc (ur. w 1926 r.). Pierwszy pochodzi\u0142 z Tarnawy Dolnej, a drugi z Zag\u00f3rza. Znali si\u0119\u00a0 jeszcze z czas\u00f3w swojej konspiracyjnej dzia\u0142alno\u015bci w AK, a po tzw. wyzwoleniu, czuj\u0105c zagro\u017cenie ze strony boj\u00f3wek UPA, wst\u0105pili do oddzia\u0142u \u017bubryda.
Po wst\u0105pieniu do oddzia\u0142u znale\u017ali si\u0119 oni w grupie ppor. Kazimierza\u00a0 Kocy\u0142owskiego, ps. „Wichura”<\/a>. Przez ca\u0142y marzec i pierwsze dni kwietnia oddzia\u0142 kwaterowa\u0142 w Niebieszczanach, robi\u0105c tylko wypady po \u017cywno\u015b\u0107 do okolicznych miejscowo\u015bci. W tym czasie\u00a0 dzia\u0142aniem\u00a0 grupy obj\u0119ty by\u0142 rejon wsi Niebieszczany, Pora\u017c, Pielnia, Dudy\u0144ce, Wola Dydnia\u0144ska, Grab\u00f3wka i Lalin. Z akcji, w kt\u00f3rych nowoprzybyli brali udzia\u0142, a\u00a0 kt\u00f3re zyska\u0142y szerszy rozg\u0142os trzeba wspomnie\u0107 o rozbrojeniu posterunku MO w Niebieszczanach, posterunku S\u0142u\u017cby Ochrony Kolei w Nowym Zag\u00f3rzu oraz opanowaniu browaru i sp\u00f3\u0142dzielni w Zarszynie, gdzie zarekwirowano piwo i r\u00f3\u017cne towary. Z Zarszyna grupa Kocy\u0142owskiego uda\u0142a si\u0119 w kierunku Dudyniec, staczaj\u0105c po drodze, w okolicach Pielni, potyczk\u0119 z boj\u00f3wk\u0105 UPA. W Dudy\u0144cach, gdy partyzanci zaj\u0119li swoje kwatery, niespodziewanie pojawi\u0142o si\u0119 wojsko (KBW). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 partyzant\u00f3w zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 wycofa\u0107, niestety Kudlik i Skwarc zostali otoczeni i zmuszeni do poddania si\u0119. Natychmiast zostali odstawieni do Rymanowa, a po paru dniach do Sanoka.
\"\"
W\u0142adys\u0142aw Kudlik<\/b><\/font><\/a><\/p>\n

W czasie gdy dzia\u0142y si\u0119 omawiane wydarzenia, w Polsce zaczyna\u0142 si\u0119 ju\u017c czas terroru, czas obowi\u0105zywania pseudoprawa. Jednym z narz\u0119dzi wprowadzania go w \u017cycie by\u0142y dwa dekrety z 16 listopada 1945 r.: „Dekret o przest\u0119pstwach szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Pa\u0144stwa” i „Dekret o post\u0119powaniu dora\u017anym”. Wszystkie nakazy i postanowienia\u00a0 w nich zawarte z wielk\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 wprowadza\u0142y w \u017cycie s\u0105dy dora\u017ane, kt\u00f3re swoimi wyrokami mia\u0142y zasia\u0107 strach i przera\u017cenie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci. W du\u017cym stopniu to im si\u0119 uda\u0142o. W swoim dzia\u0142aniu s\u0105dy te nie bra\u0142y pod uwag\u0119 okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105cych i opiera\u0142y si\u0119 na sporz\u0105dzonym pospiesznie akcie oskar\u017cenia (ju\u017c sam fakt aresztowania \u015bwiadczy\u0142 o winie). Nie mia\u0142y one nic wsp\u00f3lnego ze sprawiedliwo\u015bci\u0105, bowiem w my\u015bl zalece\u0144, s\u0105dy dora\u017ane mia\u0142y zasadniczo stosowa\u0107 kary \u015bmierci i jedynie w przypadkach wyj\u0105tkowych, kary pozbawienia wolno\u015bci. S\u0105d dora\u017any tworzyli zwykle s\u0119dzia wojskowy i prokurator wojskowy. Urz\u0119dowali oni w ubraniach cywilnych, by stworzy\u0107 pozory, \u017ce jest to s\u0105d powszechny o kompetencjach s\u0105du okr\u0119gowego.<\/p>\n

W wojew\u00f3dztwie rzeszowskim szczeg\u00f3lnie krwawo zapisa\u0142 si\u0119 duet w sk\u0142adzie: s\u0119dzia – ppor. Norbert O\u0142y\u0144ski i prokurator – ppor. Marian Stok\u0142osa. To w\u0142a\u015bnie oni skazali na \u015bmier\u0107 W\u0142adys\u0142awa Skwarca i W\u0142adys\u0142awa Kudlika. Ich rozprawa odby\u0142a si\u0119 w Sanoku 22 V 1946 r. w gmachu Towarzystwa Gimnastycznego „Sok\u00f3\u0142” przy ul. Mickiewicza, gdzie mia\u0142 tymczasow\u0105 siedzib\u0119 „Dom \u017bo\u0142nierza”. W\u0142adys\u0142aw Skwarc by\u0142 s\u0105dzony pod przybranym nazwiskiem Ryniak. Skazani na \u015bmier\u0107 wnie\u015bli do prezydenta KRN pro\u015bb\u0119 o u\u0142askawienie. Dzi\u015b wiemy na pewno, \u017ce by\u0142o to bezcelowe, bowiem, w trybie pilnym, nadesz\u0142a z Warszawy odpowied\u017a, \u017ce Prezydent Krajowej Rady Narodowej Boles\u0142aw Bierut nie skorzysta\u0142 z przys\u0142uguj\u0105cego mu prawa \u0142aski. Los skazanych by\u0142 przes\u0105dzony. Aby wyrok odni\u00f3s\u0142 zamierzony, odstraszaj\u0105cy skutek powinien zosta\u0107 wykonany publicznie i tak si\u0119 mia\u0142o sta\u0107. Ostatnim, kt\u00f3ry rozmawia\u0142 ze skazanymi, by\u0142 ich spowiednik – ks. J\u00f3zef Jakie\u0142a, wtedy m\u0142ody wikary w sanockiej Farze. By\u0142a to dla niego ci\u0119\u017cka misja i, jak wspomina\u0142, ze \u015bci\u015bni\u0119tym sercem uda\u0142 si\u0119 do siedziby sanockiego UB, gdzie zasta\u0142 ju\u017c ogolonych i czysto ubranych skaza\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy zachowywali si\u0119 z nienaturaln\u0105 dla ich wieku powag\u0105. Ksi\u0105dz by\u0142 dla nich nie tylko spowiednikiem, ale ostatni\u0105 osob\u0105 z „tamtej strony”. Po szybkiej spowiedzi, ponaglany przez „ubowca”, ks. Jakie\u0142a musia\u0142 ich opu\u015bci\u0107, lecz tamto wspomnienie zachowa\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia. Wyrok przez powieszenie wykonano 24 V 1946 r. na stadionie miejskim w Sanoku. By\u0142o to wydarzenie, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142o mieszka\u0144cami miasta i wywo\u0142a\u0142o wielkie oburzenie i niedowierzanie, \u017ce mog\u0142o doj\u015b\u0107 do takiej zbrodni w majestacie prawa, na dodatek w obecno\u015bci przymusowo przyprowadzonej m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Oto jak to wydarzenie zapami\u0119ta\u0142 jego \u015bwiadek – sanoczanin, dzi\u015b ju\u017c nie\u017cyj\u0105cy – Roman Ba\u0144kowski, wtedy 14 – letni ch\u0142opak:
<\/font><\/p>\n

„Mieszka\u0142em w tym czasie na ul. Kr\u00f3lewskiej (obecnie Traugutta). Dowiedzia\u0142em si\u0119 od s\u0105siad\u00f3w, \u017ce b\u0119dzie dokonana egzekucja na stadionie przy ul. Kr\u00f3lewskie, jak wtedy m\u00f3wiono, bandyt\u00f3w \u017bubryda. Jako m\u0142ody cz\u0142owiek pobieg\u0142em na stadion i czeka\u0142em przy stadionie, przy g\u0142\u00f3wnym wje\u017adzie. Zobaczy\u0142em za jakie\u015b 20 min., \u017ce wje\u017cd\u017ca gazik, chyba ameryka\u0144ski, bo szeroki. Po obu stronach mia\u0142 \u0142awki, na \u0142awkach siedzieli umundurowani funkcjonariusze na pewno UB […]. A na pace, na pod\u0142odze siedzieli tak\u017ce jacy\u015b dwaj umundurowani osobnicy, w czapkach oczywi\u015bcie, tych polowych rogatywkach, g\u0142owy mieli spuszczone. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce r\u0119ce mieli do ty\u0142u, a na \u0142awkach siedzia\u0142o od 5 do 10 funkcjonariuszy, nie licz\u0105c kierowcy i obok niego, kto wie czy nie prokuratora. Gazik zatoczy\u0142 p\u00f3\u0142kole, zajecha\u0142 pod ustawion\u0105 szubienic\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a ustawiona na \u015brodku, na osi po\u0142udnie – p\u00f3\u0142noc. Funkcjonariusze zeskoczyli z samochodu, wysiad\u0142 chyba prokurator, jeszcze jaki\u015b drugi osobnik po cywilnemu no i przem\u00f3wi\u0142 kilka s\u0142\u00f3w, lecz trudno mi ju\u017c powiedzie\u0107 co. Potem by\u0142o odczytanie wyroku z uzasadnieniem, w kt\u00f3rym by\u0142a mowa o bandach, bandytach itp. […]. Za kierownic\u0119 gazika wskoczy\u0142 jaki\u015b cywil, ruszy\u0142. Wcze\u015bniej skazanych podniesiono z pod\u0142ogi, postawiono na \u0142awk\u0119, za\u0142o\u017cono im przygotowane p\u0119tle na szyj\u0119. Ci ch\u0142opcy, jak widzia\u0142em, byli zbici i zmaltretowani tak, \u017ce na nogach si\u0119 zachwiali, nie mogli usta\u0107 na tych \u0142awkach i by\u0107 mo\u017ce ju\u017c si\u0119 zacisn\u0119\u0142y p\u0119tle na ich szyjach. Po chwili gazik ruszy\u0142, zawi\u015bli na szubienicy, okr\u0119caj\u0105c si\u0119 kilka razy wok\u00f3\u0142 swojej osi. Trwa\u0142o
\n to chyba z 20 minut; nie odchodzi\u0142 tam jaki\u015b osobnik w bia\u0142ym fartuchu, kto wie, czy to nie by\u0142 jaki\u015b lekarz, kt\u00f3ry musia\u0142 stwierdzi\u0107 zgon. Potem usun\u0119li si\u0119 ci funkcjonariusze, opustosza\u0142o boisko. Po chwili zajecha\u0142a furmanka magistracka i dw\u00f3ch furman\u00f3w. Jeden z nich stan\u0105\u0142 na \u0142awk\u0119 i podtrzymywa\u0142 skazanych, a drugi odci\u0105\u0142 stryczki. Cia\u0142a tych dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w po\u0142o\u017cono na dnie tej paki no i furmanka ruszy\u0142a ul. Granowskiej [obecnie ul. 2 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Podhala\u0144skich] w stron\u0119 cmentarza przy ul. Matejki. Ja by\u0142em przera\u017cony ale szed\u0142em za furmank\u0105 […] furmanka zajecha\u0142a na cmentarz od strony po\u0142udniowej, gdzie ju\u017c by\u0142 wykopany d\u00f3\u0142 i tych dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy Antoniego, bez trumien, wrzucono do grobu. Wraca\u0142em\u00a0 stamt\u0105d ze \u015bci\u015bni\u0119tym gard\u0142em.”<\/font><\/p><\/blockquote>\n

Tyle naoczny \u015bwiadek. Dzi\u015b dla wi\u0119kszo\u015bci z nas co\u015b takiego jest nie do poj\u0119cia, a trzeba doda\u0107, \u017ce dzia\u0142o si\u0119 to w po\u0142. XX w., w kraju tzw. „demokracji ludowej”. W\u0142adys\u0142awa Kudlika i W\u0142adys\u0142awa Skwarca pochowano we wsp\u00f3lnej mogile. Mieli oni by\u0107 skazani na zapomnienie. Nawet w ksi\u0119gach cmentarnych ich nazwiska nie figuruj\u0105. Przez wiele lat ich rodziny nie mog\u0142y postawi\u0107 krzy\u017ca ani z\u0142o\u017cy\u0107 kwiat\u00f3w, gdy\u017c by\u0142y z miejsca wyrzucane. Ale sanoczanie wiedzieli, kto spoczywa w mogile na cmentarzu przy ul. Matejki.
\"\"
W\u0142adys\u0142aw Skwarc<\/b><\/font><\/a><\/p>\n

Egzekucja na stadionie nie by\u0142a ostatni\u0105, jak\u0105 mia\u0142 ogl\u0105da\u0107 Sanok. Do kolejnej dosz\u0142o dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej. Tym razem jej miejscem by\u0142 sanocki Rynek. Gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 sanoczan jeszcze nie otrz\u0105sn\u0119\u0142a si\u0119 po szoku wywo\u0142anym publiczn\u0105 egzekucj\u0105 na sanockim stadionie dw\u00f3ch partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u Antoniego \u017bubryda, „w\u0142adza ludowa” postanowi\u0142a po raz kolejny pokaza\u0107 swoj\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 w rozprawianiu si\u0119 z „bandytami spod znaku NSZ”. Tym razem miejscem przera\u017caj\u0105cego spektaklu sta\u0142 si\u0119 sanocki Rynek, a widowni\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci stanowili uczniowie starszych klas sanockich szk\u00f3\u0142. 4 czerwca 1946 r. na sanockim Rynku wykonano publiczn\u0105 egzekucj\u0119 przez powieszenie chor. Henryka Ksi\u0105\u017cka – „\u017cubrydowca”, a wcze\u015bniej oficera w 34. pu\u0142ku piechoty „ludowego” Wojska Polskiego. Pu\u0142k ten, wchodz\u0105cy w sk\u0142ad 8. dywizji piechoty, przyby\u0142 do Sanoka latem 1945 r. Zosta\u0142 on skierowany na ten teren przede wszystkim z zadaniem walki z UPA i chronienia polskiej ludno\u015bci przed jej atakami. Poniewa\u017c oddzia\u0142 A. \u017bubryda pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnie\u017c m.in. funkcj\u0119 oddzia\u0142u samoobrony przed UPA, z tego wzgl\u0119du cz\u0119sto dochodzi\u0142o do nieformalnych kontakt\u00f3w niekt\u00f3rych oficer\u00f3w z 34. pp z „\u017cubrydowcami”. Dzi\u0119ki takim kontaktom do partyzant\u00f3w dociera\u0142a bro\u0144 i amunicja z wojskowych magazyn\u00f3w, a pu\u0142kowa rusznikarnia remontowa\u0142a partyzanck\u0105 bro\u0144. Ponadto istnia\u0142a niepisana umowa, \u017ce „\u017cubrydowcy” nie walcz\u0105 z wojskiem (z wy\u0142\u0105czeniem KBW), a \u017co\u0142nierze WP nie kwapili si\u0119 do walki z „\u017cubrydowcami”. Znane s\u0105 te\u017c przypadki wsp\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144 przeciwko Ukrai\u0144com jak np. w trakcie wysiedlania Morochowa. Nie jest te\u017c prawd\u0105, \u017ce \u017co\u0142nierze WP rami\u0119 w rami\u0119 z funkcjonariuszami UB walczyli o „utrwalanie w\u0142adzy ludowej”. By\u0142o wr\u0119cz odwrotnie – stosunki miedzy tymi formacjami by\u0142y bardzo napi\u0119te, a nawet wrogie. Z czasem szeregi oddzia\u0142u A. \u017bubryda zacz\u0119li zasila\u0107 dezerterzy z 34 pp., a w\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 chor. Henryk Ksi\u0105\u017cek. Niestety niewiele o nim wiadomo. Urodzi\u0142 si\u0119 8 pa\u017adziernika 1923 r. w Kosumce pow. Otwock. 10 wrze\u015bnia 1944 r. wst\u0105pi\u0142 do WP i wraz ze swoim 34. pu\u0142kiem przeszed\u0142 ca\u0142y szlak bojowy. W pu\u0142ku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy plutonu chemicznego w 1. kompanii 1. batalionu. 21 kwietnia 1946 r. po jednej ze wsp\u00f3lnych akcji przeciw Ukrai\u0144com chor. Ksi\u0105\u017cek wraz z ppor. Tadeuszem Puchaczem vel Lipskim, z tego samego batalionu, zdecydowali si\u0119 na dezercj\u0119 i wst\u0105pienie do „\u017cubrydowc\u00f3w”. Sta\u0142o si\u0119 to w Niebieszczanach. Chor. Henryk Ksi\u0105\u017cek ju\u017c wcze\u015bniej znalaz\u0142 si\u0119 w kr\u0119gu zainteresowania organ\u00f3w Informacji Wojskowej i, wiedz\u0105c o tym, zdecydowa\u0142 si\u0119 na dezercj\u0119. Jego partyzancka dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a kr\u00f3tka, bo trwa\u0142a zaledwie miesi\u0105c. Mimo tego to w\u0142a\u015bnie on, wraz z ppor. Puchaczem, zastrzeli\u0142 kpt. Abrahama Premingera – funkcjonariusza NKWD i r\u00f3wnocze\u015bnie zast\u0119pc\u0119 szefa wydzia\u0142u polityczno-wychowawczego 8. dywizji piechoty. Sta\u0142o si\u0119 to 30 kwietnia 1946 r. w okolicach P\u0142owiec. Kpt. Preminger, by\u0142 cz\u0142onkiem grupy po\u015bcigowej wys\u0142anej z Sanoka przeciwko „\u017cubrydowcom”. Wracaj\u0105c z akcji, kpt. Preminger zosta\u0142 zatrzymany przez swoich niedawnych „koleg\u00f3w” i zastrzelony.<\/p>\n

<\/font>Kilka dni p\u00f3\u017aniej grupa „\u017cubrydowc\u00f3w”, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 te\u017c chor. Ksi\u0105\u017cek, przyby\u0142a na „Bia\u0142\u0105 G\u00f3r\u0119” i tam, obok „kr\u00f3lewskiej studni”, jeden z partyzant\u00f3w – ppor. Puchacz, wyg\u0142osi\u0142 do napotkanych harcerzy pogadank\u0119, w kt\u00f3rej t\u0142umaczy\u0142 powody, dla kt\u00f3rych „\u017cubrydowcy” walcz\u0105 z „w\u0142adz\u0105 ludow\u0105”. By\u0142y to ju\u017c ostatnie dni \u017cycia chor. Henryka Ksi\u0105\u017cka. 18 maja 1946 r. grupa pod dow\u00f3dztwem \u017bubryda uda\u0142a si\u0119 do Mrzyg\u0142odu, gdzie towarzysko spotka\u0142a si\u0119 z \u017co\u0142nierzami WP oraz rozbroi\u0142a posterunek MO. W drodze\u00a0 powrotnej, w okolicach H\u0142omczy, „\u017cubrydowcy” zarekwirowali samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy, na kt\u00f3rym wjechali do Sanoka, gdzie zachowywali si\u0119 bardzo swobodnie, w\u0142\u0105cznie z wizyt\u0105 w restauracji i legitymowaniem oficer\u00f3w WP. Z Sanoka „\u017cubrydowcy” wyjechali w kierunku Zag\u00f3rza. W tym czasie funkcjonariusze sanockiego PUBP ju\u017c wiedzieli o wizycie w mie\u015bcie „ch\u0142opc\u00f3w z lasu”.\u00a0 W trybie alarmowym z sanockiego PUBP wyjecha\u0142o 10 funkcjonariuszy i w okolicach wspomnianej fabryki samoch\u00f3d z „ubowcami” natkn\u0105\u0142 si\u0119 na „\u017cubrydowc\u00f3w”.\u00a0 Pocz\u0105tkowo funkcjonariusze UB wzi\u0119li partyzant\u00f3w za oddzia\u0142 WP. Dosz\u0142o nawet do rozm\u00f3w, jednak po wyja\u015bnieniu nieporozumienia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 walka. Od pierwszych serii pad\u0142 milicjant Stanis\u0142aw Kara\u015b. W trakcie wymiany ognia od strony Zag\u00f3rza nadjecha\u0142 samoch\u00f3d osobowy, kt\u00f3ry zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c ostrzelany. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w samochodzie jecha\u0142 szef sztabu 8. dywizji piechoty pp\u0142k Teodor Rajewski oraz przedstawiciel pe\u0142nomocnika Komisji Przesiedle\u0144czej st. lejtnant Piwowarow. W wyniku ostrza\u0142u na miejscu zgin\u0105\u0142 pp\u0142k. Rajewski oraz \u017co\u0142nierz radziecki, a pozosta\u0142ych dw\u00f3ch zosta\u0142o rannych. Ze strony „\u017cubrydowc\u00f3w” ci\u0119\u017cko ranny zosta\u0142 Adam P\u0142aza (zmar\u0142 w szpitalu) oraz Henryk Ksi\u0105\u017cek. Mimo, \u017ce zdo\u0142a\u0142 si\u0119 ukry\u0107, zosta\u0142 odnaleziony i aresztowany. Z miejsca przekazano go do dyspozycji Informacji Wojskowej 8. dywizji i umieszczono w areszcie w koszarach przy ul. Mickiewicza.
\"\"
Chor. Henryk Ksi\u0105\u017cek<\/b><\/font><\/a><\/p>\n

W archiwach nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne materia\u0142y procesowe chor. Ksi\u0105\u017cka, poza jedn\u0105 informacj\u0105, \u017ce 4 czerwca 1946 r. zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci przez S\u0105d Okr\u0119gowy w Rzeszowie. Jest wielce prawdopodobne, \u017ce by\u0142 to s\u0105d dora\u017any i tak jak w przypadku W\u0142adys\u0142awa Kudlika i W\u0142adys\u0142awa Skwarca jego wyjazdowa sesja odby\u0142a si\u0119 w Sanoku, a chor. Ksi\u0105\u017cek zosta\u0142 skazany przez s\u0119dziego ppor. Norberta O\u0142y\u0144skiego, a oskar\u017cony przez ppor. Mariana Stok\u0142os\u0119. Rankiem tego samego dnia PUBP w Sanoku poleci\u0142 Zarz\u0105dowi Miejskiemu wystawienie szubienicy na rynku. Wobec tego, \u017ce nie wykonano tego polecenia, bo wszyscy odm\u00f3wili, funkcjonariusze UB zmusili przewodnicz\u0105cego Miejskiej Rady Narodowej, pe\u0142ni\u0105cego obowi\u0105zki burmistrza – Micha\u0142a Hipnera do osobistego nadzorowania wykonania szubienicy. Stosunek funkcjo
\nnariuszy UB do samorz\u0105dowych w\u0142adz Sanoka wywo\u0142a\u0142 szok i oburzenie w\u015br\u00f3d radnych. W ko\u0144cu przygotowania do egzekucji dobieg\u0142y ko\u0144ca. Oto jak ten dzie\u0144 zapami\u0119ta\u0142a sanoczanka Barbara Winiecka – w\u00f3wczas mimowolny \u015bwiadek tej egzekucji:
<\/font><\/p>\n

„By\u0142 nakaz UB, \u017ce m\u0142odzie\u017c szk\u00f3\u0142 \u015brednich z Sanoka mia\u0142a wzi\u0105\u0107 bezwarunkowy udzia\u0142 w tej egzekucji, pod gro\u017ab\u0105 wyrzucenia z gimnazjum. Poniewa\u017c ta wiadomo\u015b\u0107 zosta\u0142a przekazana pod rygorem naszym wychowawcom, wi\u0119c grono pedagogiczne przekaza\u0142o nam, \u017ce powinni\u015bmy wzi\u0105\u0107 udzia\u0142, aby p\u00f3\u017aniej nie nast\u0105pi\u0142y jakie\u015b represje – nie tylko w stosunku do nas, m\u0142odych ludzi, ale w stosunku do rodzin, \u017ce nie mo\u017cemy si\u0119 od tego uchyli\u0107. W dniu tej egzekucji, wcze\u015bniej, by\u0142y przygotowania; na rynku sanockim UB montowa\u0142o… to nie by\u0142a szubienica, tylko szafot. Tak jak w dawnych czasach to wygl\u0105da\u0142o – stopnie, podest i szubienica, kt\u00f3ra zosta\u0142a tam wmontowana.[…]. Nas, pod eskort\u0105 UB, wyprowadzono z budynku\u00a0 gimnazjum przy ul. Sobieskiego. Przyprowadzono nas tam, a poniewa\u017c ten plac na og\u00f3\u0142 by\u0142 zamkni\u0119ty wi\u0119c ustawili nas wzd\u0142u\u017c ulicy w kierunku ko\u015bcio\u0142a Franciszkan\u00f3w – jest tam taka uliczka boczna, ale ona by\u0142a pilnowana. Zasadniczo nie by\u0142o tam jakiego\u015b zau\u0142ku, gdzie by si\u0119 mo\u017cna ukry\u0107, \u017ceby po prostu nie patrze\u0107 i nie uczestniczy\u0107 w tym. By\u0142o to straszne prze\u017cycie. W mi\u0119dzyczasie przyjecha\u0142 samoch\u00f3d i wywlekli chor\u0105\u017cego Ksi\u0105\u017cka… Noga w gipsie, cz\u0142owiek zmaltretowany. Wyst\u0105pienie „ubeka” z przem\u00f3wieniem do nas. Pami\u0119tam przede wszystkim ton, jakim to przekazywa\u0142. To by\u0142 ton rygorystyczny, gdyby m\u00f3g\u0142 to by jeszcze ch\u0142osta\u0142 nas tam jakim\u015b batem, \u017ceby nam to bardziej jeszcze upami\u0119tni\u0107. Tylko fragment tego przem\u00f3wienia pami\u0119tam, bo tam jeden szloch by\u0142 na tej ulicy. W pami\u0119ci zosta\u0142y mi s\u0142owa „ktokolwiek podniesie r\u0119k\u0119 na w\u0142adz\u0119 ludow\u0105, sko\u0144czy tak, jak sko\u0144czy ten bandyta”, dok\u0142adnie – miano bandyta. Wywlekli go na t\u0105 szubienic\u0119, poniewa\u017c tam by\u0142y te schodki, wi\u0119c go tam podtrzymywali, popychali, postawili na tym pode\u015bcie, no i ten przemawiaj\u0105cy ubek wyda\u0142 rozkaz. I teraz nie mog\u0119 sobie przypomnie\u0107, czy tam by\u0142 jaki\u015b sto\u0142ek, czy to by\u0142a zapadnia, w ka\u017cdym razie dokonali egzekucji. Wygl\u0105da\u0142o to tak, jakby chor. Ksi\u0105\u017cek mia\u0142 czym\u015b zawi\u0105zane usta. By\u0142 w mundurze, r\u0119ce by\u0142y czynne, natomiast od pasa by\u0142 ca\u0142kowicie w gipsie; pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 tylko jedn\u0105 nog\u0105, pokonuj\u0105c te stopnie. Nie by\u0142o wida\u0107 \u017cadnej mimiki twarzy, niczego, tak jakby mia\u0142 na twarzy jaki\u015b banda\u017c czy przepask\u0119. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby nie m\u00f3g\u0142 otworzy\u0107 ust. Wojska wtedy absolutnie nie by\u0142o, wojsko w tym czasie nie bra\u0142o \u017cadnego udzia\u0142u w akcjach UB. Wtedy miasto by\u0142o miastem wymar\u0142ym, nikogo ze spo\u0142ecze\u0144stwa starszego nie by\u0142o wida\u0107 na ulicy, ulice by\u0142y puste. Ul. 3 Maja kompletnie wymar\u0142a, ul. Ko\u015bciuszki wymar\u0142a, w okolicy ko\u015bcio\u0142a parafialnego zupe\u0142nie nie by\u0142o ludzi. Bezpo\u015brednio po egzekucji nie \u015bci\u0105gni\u0119to cia\u0142a, tak jak to si\u0119 sta\u0142o z powieszonymi na stadionie. Natomiast Ksi\u0105\u017cka zostawiono, Ksi\u0105\u017cek jeszcze wisia\u0142 na tej szubienicy bodaj\u017ce do ko\u0144ca dnia.\u00a0 By\u0142o to straszne prze\u017cycie[…]. By\u0142 to terror, ca\u0142kowity terror spo\u0142ecze\u0144stwa. I w tych ludziach, Ksi\u0105\u017cku, \u017bubrydzie my\u015bmy mieli obro\u0144c\u00f3w. Dla nas to by\u0142a jaka\u015b \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jest odwet za ten straszny terror”.<\/font><\/p><\/blockquote>\n

Publiczna egzekucja na sanockim Rynku by\u0142a r\u00f3wnie wstrz\u0105saj\u0105ca i odra\u017caj\u0105ca jak ta na stadionie, tym bardziej, \u017ce chor. Ksi\u0105\u017cek by\u0142 ci\u0119\u017cko ranny podczas swojej ostatniej potyczki z funkcjonariuszami UB na Posadzie. Sanoczanie byli przera\u017ceni. W\u015br\u00f3d wi\u0119kszo\u015bci z nich panowa\u0142o przekonanie, \u017ce chor. Ksi\u0105\u017cek by\u0142 patriot\u0105 i prawdziwym Polakiem. Pod wp\u0142ywem tych tragicznych prze\u017cy\u0107 – jedna z sanoczanek – krawcowa Maria Michalska – wykona\u0142a w\u0142asnor\u0119cznie ulotki i rozkleja\u0142a je na murach miasta. W trakcie tej czynno\u015bci zosta\u0142a aresztowana, jednak post\u0119powanie przeciwko niej po paru miesi\u0105cach zosta\u0142o umorzone.
Chor\u0105\u017cy Henryk Ksi\u0105\u017cek spocz\u0105\u0142 na cmentarzu przy ul. Matejki obok swoich koleg\u00f3w z oddzia\u0142u – W\u0142adys\u0142awa Skwarca i W\u0142adys\u0142awa Kudlika. R\u00f3wnie\u017c jego mogi\u0142a przez dziesi\u0105tki lat pozostawa\u0142a bezimienna.<\/p>\n

Dzi\u015b, spaceruj\u0105c po odnowionym sanockim Rynku, pami\u0119tajmy o tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 tu w czerwcowy poranek 1946 r.<\/b>
\u00a0
<\/font><\/p>\n

Andrzej Romaniak<\/font><\/b><\/i><\/p>\n<\/div>\n

Wi\u0119cej na temat mjr. Antoniego \u017bubryda "Zucha" i jego \u017co\u0142nierzy czytaj:<\/span><\/font>
<\/b><\/p>\n