{"id":21,"date":"2018-10-01T11:13:10","date_gmt":"2018-10-01T09:13:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2018\/10\/01\/z-zeszytow-historycznych-win-u-14\/"},"modified":"2018-10-01T11:13:10","modified_gmt":"2018-10-01T09:13:10","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=21","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (14)"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a><\/div>\n
Wraz z ukazaniem si\u0119 kolejnego numeru periodyku "Zeszyty Historyczne WiN-u" nr 46<\/span>, rok XXVI, grudzie\u0144 2017<\/a>,
\n zapraszam do lektury fragmentu jednego z opublikowanych tam artyku\u0142\u00f3w, opracowanych przez Jaros\u0142awa\u00a0 Piotra Ptaka, <\/em>pt. "Boruta". \u015alady agenturalnej przesz\u0142o\u015bci.<\/em>
<\/span><\/div>\n
\n
Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 46 (2017)<\/span><\/span><\/a><\/div>\n
<\/div>\n
"Boruta". \u015alady agenturalnej przesz\u0142o\u015bci<\/i><\/u><\/font>
(opracowa\u0142 Jaros\u0142aw Piotr Ptak)<\/font><\/b><\/div>\n
<\/font><\/b>
\"\"<\/div>\n
Kpt. Franciszek Abraszewski "Boruta", inspektor Inspektoratu Lublin WiN, zdj\u0119cie sygnalityczne wykonane przez UB w 1946 r.<\/i><\/font><\/div>\n
Od lat w \u015brodowisku kombatant\u00f3w i historyk\u00f3w lubelskiej konspiracji antykomunistycznej toczy si\u0119 sp\u00f3r o to, kto wyda\u0142 w r\u0119ce UB mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapor\u0119”. W 2001 r. na \u0142amach 15 numeru „Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u” Leszek Pietrzak postawi\u0142 tez\u0119, \u017ce za zdrad\u0105 sta\u0107 mogli informatorzy\/agenci „Iskra” vel „\u017bmudzki” oraz „Lena” vel „Maria”1<\/sup><\/b>. Haniebna dzia\u0142alno\u015b\u0107 obojga – Stanis\u0142awa Wnuka i Heleny Natalii Moor – jako agent\u00f3w bezpieki nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Czy jednak w sprawie fikcyjnego „przerzutu za granic\u0119” mjr. „Zapory” rzeczywi\u015bcie odegrali oni przypisywan\u0105 im rol\u0119?<\/div>\n
<\/div>\n
Jaros\u0142aw Kopi\u0144ski w swym tek\u015bcie przywo\u0142uje zeznania Miko\u0142aja Malinowskiego „Miko\u0142aja”, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce Dekutowski mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jego by\u0142y zast\u0119pca (czyli S. Wnuk „Opal”) wsp\u00f3\u0142pracuje z aparatem represji2<\/sup><\/b>. Z teczki pracy „Leny” wiadomo, \u017ce podejrzenia takie \u017cywi\u0142 najp\u00f3\u017aniej od wiosny 1947 r. \u015awiadczy o tym donos sporz\u0105dzony przez Hel\u0119 (najprawdopodobniej H. Moor podpisa\u0142a si\u0119 w\u0142asnym imieniem) 31 III 1947 r., w kt\u00f3rym czytamy: „Lis” rozmawia\u0142 z Zapor\u0105 o Opalu. – Zapora kategorycznie powiedzia\u0142 \u017ce wi\u0119cej „Opala” widzie\u0107 u siebie nie chce, \u017be wyda\u0142 ju\u017c odpowiedni rozkaz, doszed\u0142 bowiem do wniosku, \u017ce Opal idzie na pasku U.B.<\/i>3<\/sup><\/b>. Ostatnie spotkanie „Opala” z „Zapor\u0105” mia\u0142o miejsce w dniu wesela sanitariuszki Leokadii Szymczyk, najp\u00f3\u017aniej na pocz\u0105tku sierpnia 1947 r. (S. Wnuk datowa\u0142 je na koniec lipca lub pocz\u0105tek sierpnia, natomiast M. Malinowski na lipiec). 8 III 1951 r. S. Wnuk zeznawa\u0142 na ten temat: Jad\u0105c z nimi <\/i>[„Zapor\u0105” i W\u0142adys\u0142awem Si\u0142\u0105-Nowickim „Stefanem” – przyp. J.P.P.] […] dowiedzia\u0142em si\u0119 od „Zapory”, \u017ce on wyje\u017cd\u017ca razem z nieujawnionymi za granic\u0119 a wszelkie sprawy organizacyjne zwi\u0105zane z jego wyjazdem <\/i>[skre\u015blono s\u0142owo: b\u0119dzie – J.P.P.] za\u0142atwia inspektor „Boruta” i „Stefan”. O powy\u017cszym zameldowa\u0142em dnia nast\u0119pnego \u00f3wczesnemu Kierownikowi P.U.B.P. w Lublinie <\/i>[Miko\u0142ajowi] Joszczukowi, a za kilka dni b\u0119d\u0105c w Lublinie opowiedzia\u0142em o tym kpt. <\/i>[Miko\u0142ajowi] Lachowskiemu <\/i>[naczelnikowi Wydzia\u0142u III WUBP w Lublinie – J.P.P.]. O zdobyciu podobnych danych od „Zapory” mia\u0142em nastawienie od mjr.<\/i> [Wincentego] Wojciusza <\/i>[\u00f3wcze\u015bnie naczelnika Wydzia\u0142u IV WUBP w Lublinie, kt\u00f3ry wcze\u015bniej pracowa\u0142 operacyjnie z „Opalem” – J.P.P.] i kpt. Lachowskiego<\/i>4<\/sup><\/b>. Tak wi\u0119c „Opal” doni\u00f3s\u0142 na UB o planowanym wyje\u017adzie. Nale\u017ca\u0142oby oczekiwa\u0107, \u017ce w tej sytuacji winien otrzyma\u0107 nastawienie, by zdoby\u0107 wi\u0119cej informacji na ten temat – planowany termin, spos\u00f3b i trasa wyjazdu, sprawa pozyskania fa\u0142szywych dokument\u00f3w itp. Uzyskanie takich informacji wymaga\u0142oby dalszych spotka\u0144 – dlaczego ich nie by\u0142o? A mo\u017ce jego rola w tej sprawie si\u0119 ju\u017c zako\u0144czy\u0142a? Przecie\u017c bezpieka wiedzia\u0142a, \u017ce „Zapora” podejrzewa\u0142 swojego by\u0142ego zast\u0119pc\u0119 o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 agenturaln\u0105. Mo\u017ce pos\u0142u\u017cono si\u0119 nim tylko po to, by skontrolowa\u0107 za jego pomoc\u0105 lojalno\u015b\u0107 innego agenta, jeszcze niesprawdzonego? Pomys\u0142 wykorzystania przerzutu za granic\u0119 do aresztowania Dekutowskiego nie by\u0142 niczym nowym – pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w 1946 r. (zob. ni\u017cej). Czy w sytuacji, gdy ponownie pojawi\u0142a si\u0119 szansa na jego realizacj\u0119, wyznaczenie dalszych lub bardziej istotnych zada\u0144 agentowi ju\u017c zdekonspirowanemu nie narazi\u0142oby na szwank powodzenia ca\u0142ej kombinacji operacyjnej?<\/div>\n
<\/div>\n
Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce „Lena” by\u0142a zdekonspirowana. Przyczyni\u0142 si\u0119 do tego po swej udanej ucieczce ks. Aleksander Iwanicki „Achilles”. O swej dekonspiracji agentka sama poinformowa\u0142a bezpiek\u0119, m.in. prowadz\u0105cego j\u0105 zast\u0119pc\u0119 kierownika WUBP w Lublinie mjr. Bronis\u0142awa Wr\u00f3blewskiego w dniu 26 IV 1946 r.: Zaraz po wyj\u015bciu z Zamku <\/i>[mowa o zwolnieniu z wi\u0119zienia na Zamku Lubelskim – J.P.P.] „Orlik” <\/i>[Robert Bijasiewicz – J.P.P.] odwiedzi\u0142 mnie, zaznaczaj\u0105c \u017ce przyszed\u0142 do mnie mimo ostrze\u017cenia, \u017ce ja pracuje w R.B.<\/i> [Resorcie Bezpiecze\u0144stwa – J.P.P.] – zaznaczy\u0142 \u017ce w to nie wierzy, \u017ce b\u0119dzie ze mn\u0105 szczery i.t.d.<\/i> Inaczej t\u0119 spraw\u0119 przedstawi\u0142a w donosie z 1 kwietnia, jednak\u017ce tak\u017ce ten dokument potwierdza jej dekonspiracj\u0119 (zwa\u017cywszy, \u017ce „Orlik” kontaktowa\u0142 si\u0119 z „Len\u0105” r\u00f3wnie\u017c w p\u00f3\u017aniejszym okresie, za bli\u017csz\u0105 prawdy mo\u017cna uzna\u0107 wersj\u0119 z 26 kwietnia): […] \u017cona Pawlika powiedzia\u0142a \u017ce \u017cekomo ja wspo\u0142pracuje z Bezpiecze\u0144stwem, to Orlik powiedzia\u0142 domnie \u017ce ja jestem ju\u017c nie pewna<\/i>5<\/sup><\/b>. Sam Pietrzak przyzna\u0142 (pisz\u0105c o prze\u0142omie 1946\/1947 r.), \u017ce prawdopodobnie w czasie spotka\u0144 „Leny” z Dekutowskim oraz jego lud\u017ami dosz\u0142o do kolejnej dekonspiracji „Leny” – tym razem w oczach „Zapory”<\/i>6<\/sup><\/b>. Stwierdzenie to jest mocno pow\u015bci\u0105gliwe, bior\u0105c pod uwag\u0119 informacje zawarte w teczce pracy „Leny”. Kierownik Sekcji 3 Wydzia\u0142u III WUBP w Lublinie ppor. Jan Haponiuk 26 I 1954 r. pisa\u0142 w planie pracy: W 1946 r. prowadzono z nia kombinacje do grasujacej bandy „Zapory” instalujac rzekomo osrodek dywersyjny ktory mia\u0142 zamiar przerzucic ps. „Zapore” za granice. W tym celu nawiaza\u0142a ju\u017c „L” z „Zapora” kontakt bezposredni, lecz materia\u0142y podane przez nia chciano zdublowac w tym celu po jej materia\u0142ach zosta\u0142 zawerbowany Z-ca „Zapory”, po werbunku gdy doszed\u0142 do „Zapory” zdekonspirowa\u0142 „Lene” przed „Zapora” ze pracuje z U.B. podajac argumenty ze sledztwa o czym wiedzia\u0142a tylko „Lena” „Zapora” i jego Zastepca, w zwiazku z czym „Zapora” wyda\u0142 na „L” wyrok z tego wzgl\u0119du ze „L” mieszka\u0142a w Lublinie i do niego wiecej nie by\u0142a wysy\u0142ana wyrok nie zosta\u0142 dokonany<\/i>7<\/sup><\/b>. Nie ma powodu, dla kt\u00f3rego po blisko siedmiu latach w wewn\u0119trznym \u015bci\u015ble tajnym dokumencie bezpieka mia\u0142aby zmy\u015bla\u0107 ca\u0142\u0105 t\u0119 histori\u0119. Tym bardziej, \u017ce wiadomo z innych \u017ar\u00f3de\u0142, \u017ce rzeczywi\u015bcie wiosn\u0105 1946 r. Bijasiewicz przekona\u0142 Dekutowskiego do wyjazdu do Anglii. Bezpieka od pocz\u0105tku wiedzia\u0142a o tych zamierzeniach, gdy\u017c „Orlik” poinformowa\u0142 o nich „Len\u0119”, a ta o tym donios\u0142a. UB planowa\u0142 wykorzysta\u0107 przerzut do aresztowania „Zapory”. W tym celu polecono Moor ustali\u0107, kiedy Dekutowski wyjedzie do Warszawy. Plany te pokrzy\u017cowa\u0142 w\u00f3wczas inspektor lubelski WiN Franciszek Abraszewski „Boruta”, zakazuj\u0105c „Zaporze” wyjazdu8<\/sup><\/b>. W teczce pracy „Leny” znajduj\u0105 si\u0119 donosy dotycz\u0105ce trzech osobistych spotka\u0144 agentki z „Zapor\u0105” &#821
\n1; nie wykraczaj\u0105 one poza wiosn\u0119 1946 r.9<\/sup><\/b> Ponadto wbrew twierdzeniom Pietrzaka luka w doniesieniach „Leny” zachowanych w jej teczce pracy obejmuje nie tylko sierpie\u0144 i wrzesie\u0144 1947 r. – ostatnie donosy z tego roku pochodz\u0105 z drugiej po\u0142owy marca. Co wi\u0119cej – nic w jej teczkach personalnej i pracy nie wskazuje, by wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z bezpiek\u0105 od tamtej pory a\u017c do chwili podj\u0119cia jej ponownie na kontakt w 1951 r. Mo\u017cna wi\u0119c postawi\u0107 tez\u0119, \u017ce donos\u00f3w z sierpnia i wrze\u015bnia 1947 r. nie ma dlatego, \u017ce ich po prostu nie by\u0142o10<\/sup><\/b>. […]<\/div>\n
\n