{"id":205,"date":"2014-10-14T11:28:32","date_gmt":"2014-10-14T09:28:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2014\/10\/14\/z-zeszytow-historycznych-win-u-9\/"},"modified":"2014-10-14T11:28:32","modified_gmt":"2014-10-14T09:28:32","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=205","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (9)"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a><\/div>\n

Wraz z ukazaniem si\u0119 kolejnego numeru periodyku "Zeszyty Historyczne WiN-u" nr 39, rok XXIII, czerwiec 2014<\/a>,
\n zapraszam do lektury fragmentu jednego z opublikowanych tam artyku\u0142\u00f3w
\nautorstwa historyka, autora strony "\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci – Zapomniani Bohaterowie"<\/a> – Grzegorza Makusa, Atak oddzia\u0142u Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” na Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego we W\u0142odawie 22 pa\u017adziernika 1946 roku<\/i>.<\/font>
Artyku\u0142 (str. 5-73<\/b>) jest szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 rekonstrukcj\u0105 tej operacji, widzianej oczami atakuj\u0105cych partyzant\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c funkcjonariuszy UB, MO i \u017co\u0142nierzy WP. W oparciu o wcze\u015bniej niepublikowane \u017ar\u00f3d\u0142a archiwalne wytworzone przez resort bezpiecze\u0144stwa, struktury Obwodu WiN W\u0142odawa, jak r\u00f3wnie\u017c relacje uczestnik\u00f3w wydarze\u0144, drobiazgowo opisano akcj\u0119 tak pod wzgl\u0119dem taktycznym, jak i strategicznym, pocz\u0105wszy od etapu przygotowa\u0144, nast\u0119pnie dzia\u0142a\u0144 pozorowanych, maj\u0105cych zmyli\u0107 czujno\u015b\u0107 i os\u0142abi\u0107 potencja\u0142 obronny przeciwnika, przez samo opanowanie W\u0142odawy i rozbicie PUBP, sko\u0144czywszy na uporz\u0105dkowanym odwrocie z miasta. Podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3b\u0119 dok\u0142adniejszego przyjrzenia si\u0119 tajemniczej hipotezie rzekomego udzia\u0142u w ataku na PUBP czterech partyzant\u00f3w ukrai\u0144skich z Nadrejonu „\u0141ewada” Okr\u0119gu III OUN, staraj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie wyja\u015bni\u0107, co mog\u0142o le\u017ce\u0107 u podstaw nawi\u0105zania tego dora\u017anego porozumienia z polskim podziemiem. Tekst artyku\u0142u opatrzono wieloma unikalnymi fotografiami, aneksami jak r\u00f3wnie\u017c bogatym aparatem naukowym, zawieraj\u0105cym m.in. noty biograficzne wi\u0119kszo\u015bci uczestnik\u00f3w wydarze\u0144 i uwolnionych wi\u0119\u017ani\u00f3w.
<\/font><\/p>\n

\n
Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 39\/2014<\/span><\/a>
<\/font><\/div>\n


Grzegorz Makus<\/font><\/font>
Atak oddzia\u0142u Leona Taraszkiewicza "Jastrz\u0119bia" na Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego we W\u0142odawie 22 pa\u017adziernika 1946 roku<\/i>.<\/u><\/b><\/font><\/p>\n

Oddzia\u0142 partyzancki w\u0142odawskiego Obwodu Zrzeszenia „Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107”, dowodzony przez pochodz\u0105cych z W\u0142odawy braci – ppor. Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia”1<\/sup><\/font>, a nast\u0119pnie ppor. Edwarda Taraszkiewicza „\u017belaznego”2<\/sup><\/font>, powsta\u0142 wiosn\u0105 1945 r. w oparciu o \u017co\u0142nierzy i struktury konspiracyjne 7. pp Legion\u00f3w Armii Krajowej, walcz\u0105cego w powiecie w\u0142odawskim podczas okupacji niemieckiej3<\/sup><\/font>.<\/b><\/p>\n

Pocz\u0105wszy od czerwca 1945 r., w ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku miesi\u0119cy oddzia\u0142 rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 do stanu kilkudziesi\u0119ciu doskonale uzbrojonych \u017co\u0142nierzy, jednak w razie dora\u017anej potrzeby m\u00f3g\u0142 by\u0107 bardzo szybko uzupe\u0142niony lud\u017ami z plac\u00f3wek terenowych, osi\u0105gaj\u0105c liczebno\u015b\u0107 rz\u0119du 60-80 partyzant\u00f3w. Dzia\u0142ania podejmowane przez nich w powiatach w\u0142odawskim, che\u0142mskim i \u00f3wczesnym lubartowskim skupia\u0142y si\u0119 przede wszystkim na walce\u00a0 z grupami UB, WP i KBW, rozbijaniu uci\u0105\u017cliwych posterunk\u00f3w MO, likwidacji konfident\u00f3w i obronie spo\u0142ecze\u0144stwa przed plag\u0105 pospolitego bandytyzmu. Pod komend\u0105 „Jastrz\u0119bia”, od czerwca 1945 r. do stycznia 1947 r., oddzia\u0142 ws\u0142awi\u0142 si\u0119 wieloma spektakularnymi akcjami przeciwko zbrojnym organom represji re\u017cimu komunistycznego oraz ich wsp\u00f3\u0142pracownikom i aktywistom, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsze to opanowanie 5 lutego 1946 r. Parczewa,a w nast\u0119pnych kilku dniach trzy zwyci\u0119skie starcia z 70-osobow\u0105 grup\u0105 po\u015bcigow\u0105 UB, WP\u00a0 i WOP, zaj\u0119cie 12 kwietnia 1946 r. lotniska Armii Czerwonej w Lubowierzu [gm. Wo\u0142oskowola], rozbicie 12 maja 1946 r. w Gr\u00f3dku [gm. Siemie\u0144] plutonu NKWD, zatrzymanie i internowanie 18 lipca 1946 r. siostry Boles\u0142awa Bieruta Zofii Malewskiej z rodzin\u0105 (po 2 dniach zostali zwolnieni), czy\u00a0 udzia\u0142 w ataku po\u0142\u0105czonych oddzia\u0142\u00f3w obwod\u00f3w radzy\u0144skiego i w\u0142odawskiego WiN (ok. 350 partyzant\u00f3w) na Radzy\u0144 Podlaski 31 grudnia 1946 r.
Jednak do najbardziej spektakularnej akcji dosz\u0142o 22 pa\u017adziernika 1946 r., kiedy to oddzia\u0142 Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia”, przy wsparciu J\u00f3zefa Struga „Ordona”4<\/sup><\/b><\/font> i jego \u017co\u0142nierzy, na 1,5 godziny opanowa\u0142 W\u0142odaw\u0119, zaj\u0105\u0142 Komend\u0119 Powiatow\u0105 MO i zaatakowa\u0142 Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, uwalniaj\u0105c kilkudziesi\u0119ciu przetrzymywanych tam wi\u0119\u017ani\u00f3w.
\"\"
Stycze\u0144 1946 r. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u por. Leona Taraszkiewicza Jastrz\u0119bia". Dow\u00f3dca siedzi przy RKM-ie<\/span><\/font>.<\/p>\n

<\/span><\/font>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u0142odawskiego PUBP od wielu ju\u017c miesi\u0119cy przykuwa\u0142a uwag\u0119 „Jastrz\u0119bia”, jako ognisko ci\u0105g\u0142ego zagro\u017cenia dla jego oddzia\u0142u i setek mieszka\u0144c\u00f3w powiatu w\u0142odawskiego, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nim i jego plac\u00f3wkami. Tu mie\u015bci\u0142 si\u0119 o\u015brodek dyspozycyjny operacji przeciwpartyzanckich, wypraw pacyfikacyjnych i centrum informacyjne agentury, gdzie nad ca\u0142o\u015bci\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 niepodzieln\u0105 w\u0142adz\u0119 sprawowa\u0142 sowiecki „doradca” z ramienia NKWD mjr Piotr Aleksiejew5<\/sup><\/b><\/font>. Tam r\u00f3wnie\u017c znajdowa\u0142 si\u0119 areszt, w kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 wst\u0119pne, cz\u0119sto bestialskie, przes\u0142uchania aresztowanych, kt\u00f3rych nast\u0119pnie odsy\u0142ano do WUBP w Lublinie. Konto funkcjonariuszy w\u0142odawskiego UB obci\u0105\u017ca\u0142o dodatkowo kilkudziesi\u0119ciu zabitych podczas pacyfikacji i ob\u0142aw, a tak\u017ce kilkuset aresztowanych wcze\u015bniej cz\u0142onk\u00f3w konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej6<\/sup><\/b><\/font>. R\u00f3wnie\u017c niespotykane do tej pory nat\u0119\u017cenie fali ob\u0142aw jednostek „ludowego” WP, KBW, UB i MO, jakie przetoczy\u0142y si\u0119 po terenie powiatu w\u0142odawskiego w okresie od lipca do pa\u017adziernika 1946 r., po zatrzymaniu rodziny Boles\u0142awa Bieruta, doprowadzi\u0142o do tego, \u017ce lochy w\u0142odawskiego PUBP zape\u0142ni\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tkami aresztowanych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znale\u017ali si\u0119 tak\u017ce wa\u017cni cz\u0142onkowie Obwodu WiN W\u0142odawa (m.in. aresztowano prawie ca\u0142\u0105 w\u0142odawsk\u0105 plac\u00f3wk\u0119 wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad rejonu I krypt. „W\u0142adys\u0142aw”, na czele z jego komendantem ppor. Janem Mazurkiem „Wrzosem”7<\/sup><\/b><\/font>) i wielu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w oddzia\u0142u8<\/sup><\/b><\/font>.<\/p>\n

„Jastrz\u0105b” ju\u017c wiosn\u0105 1946 r. podsuwa\u0142 plan ataku na PUBP zar\u00f3wno kpt. Zygmuntowi Szumowskiemu „Komarowi”9<\/sup><\/b><\/font>, komendantowi Obwodu WiN W\u0142odawa, jak i jego zast\u0119pcy por. Klemensowi Panasiukowi „Orlisowi”10<\/sup><\/b><\/font>, ci jednak konsekwentnie wstrzymywali si\u0119 od wydania zgody na t\u0119 akcj\u0119. Odmow\u0119 motywowali ryzykowno\u015bci\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119cia, jako \u017ce we W\u0142odawie, w przedwojennych koszarach 9. Pu\u0142ku Artylerii Ci\u0119\u017ckiej WP, stacjonowa\u0142 53. pp „ludowego” WP,\u00a0 a od po\u0142owy lipca 1946 r., przerzucony z Bia\u0142ostocczyzny, 49. pp WP11<\/sup><\/b><\/font>. W zaistnia\u0142ej sytuacji d\u0142u\u017cej nie mo\u017cna by\u0142o czeka\u0107, wi\u0119c „Jastrz\u0105b” decyzj\u0119 o ataku na w\u0142odawsk\u0105 „bezpiek\u0119” podj\u0105\u0142 w porozumieniu jedynie ze swoim zast\u0119pc\u0105 i bratem, Edwardem Taraszkiewiczem „\u017belaznym”, kt\u00f3ry napisa\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce ze wzgl\u0119du na \u015bcis\u0142\u0105 tajemnic\u0119 o planie tym nie wiedzia\u0142 nikt opr\u00f3cz mnie<\/i>, nawet dow\u00f3dca innego lokalnego oddzia\u0142u WiN, J\u00f3zef Strug „Ordon”, kt\u00f3ry wprawdzie obieca\u0142 braciom wsparcie dla wi\u0119kszej akcji, jednak o szczeg\u00f3\u0142ach dowiedzia\u0142 si\u0119 dopiero w ostatniej chwili12<\/sup><\/b><\/font>.
\"\"
Budynek,
\n w kt\u00f3rym od sierpnia 1944 r. mie\u015bci\u0142 si\u0119 PUBP we W\u0142odawie. Zdj\u0119cie pochodzi z lat 80-tych, gdy mia\u0142y tam
\nsiedzib\u0119 S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa i\u00a0 Komenda Powiatowa Milicji
\nObywatelskiej.<\/span><\/font><\/p>\n

Analiza dokument\u00f3w archiwalnych pozwala przypuszcza\u0107, \u017ce mimo niech\u0119tnej postawy dow\u00f3dztwa Obwodu, „Jastrz\u0105b” na d\u0142ugo przed ostatecznym terminem operacji rozpocz\u0105\u0142 do niej przygotowania, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z dok\u0142adnym wywiadowczym rozpracowaniem si\u0142 w\u0142odawskiego resortu i wojska. Jeszcze w pierwszej po\u0142owie roku wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z oddzia\u0142em funkcjonariusz PUBP Feliks Matejczuk13<\/sup><\/b><\/font> dostarczy\u0142 partyzantom m.in. informacje o stanie liczebnym PUBP W\u0142odawa oraz imienny wykaz funkcjonariuszy wraz z ich charakterystyk\u0105 i pe\u0142nion\u0105 funkcj\u010514<\/sup><\/b><\/font>. Ponadto mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce bardzo dobrze dzia\u0142aj\u0105cy wywiad rejonu I pod komend\u0105 Jana Mazurka „Wrzosa”, kt\u00f3ry w maju 1946 r. dostarczy\u0142 do komendy Obwodu szczeg\u00f3\u0142owe informacje o liczebno\u015bci, uzbrojeniu, zadaniach i nastrojach w stacjonuj\u0105cym w\u00f3wczas we W\u0142odawie 53. pp WP15<\/sup><\/b><\/font>, podobne informacje zdoby\u0142 r\u00f3wnie\u017c na temat 49. pp 14. DP, co pozwoli\u0142o zorientowa\u0107 si\u0119 „Jastrz\u0119biowi”, \u017ce stan osobowy, poziom wyszkolenia, jak i morale \u017co\u0142nierzy stacjonuj\u0105cego we W\u0142odawie pu\u0142ku, przy dobrze opracowanym planie akcji, nie b\u0119d\u0105 stanowi\u0142y powa\u017cnego zagro\u017cenia dla atakuj\u0105cych PUBP partyzant\u00f3w16<\/sup><\/b><\/font>.
Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wykluczy\u0107, \u017ce do\u015b\u0107 powa\u017cnego wsparcia w przygotowaniach planu ataku udzieli\u0142 „Jastrz\u0119biowi” wywiad ukrai\u0144skiego podziemia Nadrejonu „\u0141ewada” (odpowiednik Obwodu WiN W\u0142odawa) Okr\u0119gu III OUN, kt\u00f3remu r\u00f3wnie\u017c do\u015b\u0107 mocno mog\u0142o zale\u017ce\u0107 na przeprowadzeniu tej akcji (o czym szerzej w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu).<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c termin ataku na PUBP, jak si\u0119 okaza\u0142o, nie zosta\u0142 przez „Jastrz\u0119bia” wybrany przypadkowo. Zeznaj\u0105cy przed Wojskowym Prokuratorem 14. Dywizji Piechoty kpt. Chaszesmanem, p.o. szefa sztabu 49. pp kpt. Wiktor Wersocki, stwierdzi\u0142 dwa dni po akcji, \u017ce celem bandy by\u0142o zwolnienie aresztowanych, wywo\u017cenie kt\u00f3rych zacz\u0119\u0142o si\u0119 22. X przez U.B. do Lublina. Zdo\u0142ano wywie\u017a\u0107 oko\u0142o 20 ludzi.<\/i>[…]. W swoich zeznaniach potwierdzi\u0142 ten fakt r\u00f3wnie\u017c p.o. dow\u00f3dcy pu\u0142ku pp\u0142k. Karol Stasiak, kt\u00f3ry poinformowa\u0142 przes\u0142uchuj\u0105cego go szefa sekretariatu Oddzia\u0142u Informacji Okr\u0119gu Wojskowego VII por. Tyszkiewicza, \u017ce jako eskort\u0119 dla aresztowanych odwo\u017conych z PUBP W\u0142odawa do WUBP w Lublinie w dniu 22 pa\u017adziernika 1946 r. wys\u0142ano 20 \u017co\u0142nierzy 49. pp17<\/sup><\/b><\/font>.
\"\"
Adam Tylimoniuk, od 16 I 1946 r. do 30 VII 1947 r. z-ca kierownika PUBP W\u0142odawa<\/font><\/i>.<\/p>\n

Ponadto mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wywiadowi WIN nie nastr\u0119czy\u0142o zbyt wielu problem\u00f3w zdobycie informacji, \u017ce w koszarach 49. pp przebywa\u0142o 143 zdemobilizowanych \u017co\u0142nierzy starszych rocznik\u00f3w, w cywilnych ubraniach i bez broni, kt\u00f3rzy mieli opu\u015bci\u0107 pu\u0142k 23 pa\u017adziernika 1946 r., co w dniu ataku musia\u0142o znacznie os\u0142abi\u0107 potencja\u0142 obronny i mo\u017cliwo\u015bci operacyjne przeciwnika18<\/sup><\/b><\/font>.[…].<\/p>\n