{"id":204,"date":"2014-10-21T00:11:34","date_gmt":"2014-10-20T22:11:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2014\/10\/21\/51-rocznica-smierci-sierz-lalka\/"},"modified":"2014-10-21T00:11:34","modified_gmt":"2014-10-20T22:11:34","slug":"51-rocznica-smierci-sierz-lalka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=204","title":{"rendered":"51. rocznica \u015bmierci sier\u017c. "Lalka""},"content":{"rendered":"
\n
51. rocznica \u015bmierci sier\u017c. J\u00f3zefa Franczaka "Lalka" – <\/font>ostatniego \u017co\u0142nierza niepodleg\u0142ej Polski <\/font><\/b><\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

\n
…Nie dajmy zgin\u0105\u0107 poleg\u0142ym.<\/font>
Zbigniew Herbert<\/font><\/div>\n

\"\"\"\"<\/div>\n

J\u00f3zef Franczak "Lalek"<\/font> (1918-1963)<\/font><\/a><\/p>\n

51 lat temu, 21 pa\u017adziernika 1963 roku, w ob\u0142awie funkcjonariuszy SB (S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa)<\/a> i ZOMO (Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej)<\/a> we wsi Majdan Kozic G\u00f3rnych<\/a> na Lubelszczy\u017anie zgin\u0105\u0142 J\u00f3zef Franczak "Lalek", ostatni \u017co\u0142nierz niepodleg\u0142ej II Rzeczypospolitej.<\/b><\/font> Jego siostry, dopiero 20 lat p\u00f3\u017aniej mog\u0142y z\u0142o\u017cy\u0107 cia\u0142o [pozbawione przez komunist\u00f3w g\u0142owy] w rodzinnym grobowcu.<\/b><\/font>
\"\"
Siostra
\n J\u00f3zefa Franczaka – Celina Mazur i jego syn Marek Franczak przy grobowcu
\n "Lalka" na cmentarzu w Piaskach (fot. Mariusz Kami\u0144ski, 2008).<\/i><\/font><\/p>\n

Przez
\n lata utrzymywa\u0142a si\u0119 wersja, \u017ce "Lalka" zadenuncjowa\u0142 s\u0105siad – Wac\u0142aw
\nBe\u0107, u kt\u00f3rego ukrywa\u0142 si\u0119 feralnego dnia. Tak my\u015bla\u0142a rodzina i
\nokoliczna ludno\u015b\u0107. To oskar\u017cenie powieli\u0142 i utrwali\u0142 na wiele lat Henryk
\n Paj\u0105k, m.in. w ksi\u0105\u017cce "Uskok kontra UB". Tymczasem obci\u0105\u017cony zosta\u0142
\nniewinny cz\u0142owiek!
Jak wynika z akt znajduj\u0105cych si\u0119 w IPN SB wyda\u0142
\nbezpiece TW "Micha\u0142" – Stanis\u0142aw Mazur – stryjeczny brat Danuty Mazur
\n(narzeczonej "Lalka" i matki jego syna). Pozostawa\u0142 poza podejrzeniami
\nw\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki opinii mieszka\u0144c\u00f3w podlubelskich miejscowo\u015bci, dla
\nkt\u00f3rych zdrajc\u0105 by\u0142 Wac\u0142aw Be\u0107. Nie zmieni\u0142 tego fakt, \u017ce 12 czerwca
\n1964 r. S\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie skaza\u0142 Becia na 5 lat wi\u0119zienia za
\nwsp\u00f3\u0142prac\u0119 z "Lalkiem".
Z bezpiek\u0105 Stanis\u0142aw Mazur wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142
\njeszcze d\u0142ugo po \u015bmierci "Lalka". Trwa\u0142a ona od prze\u0142omu 1962\/63 r. do
\n11 maja 1967 r. TW "Micha\u0142" przekazywa\u0142 m.in. informacje o nastrojach
\nludno\u015bci wsi, w kt\u00f3rych wcze\u015bniej ukrywa\u0142 si\u0119 Franczak i rozpracowywa\u0142
\njego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. To prawdopodobnie na podstawie
\ndonos\u00f3w Mazura aresztowano i os\u0105dzono Wac\u0142awa Becia. Za kapowanie dosta\u0142
\n w sumie 12.050 z\u0142, z tego prawie po\u0142ow\u0119 – ok. 5000 z\u0142 za ustalenie
\nmiejsca pobytu "Lalka"<\/font><\/b> w 1963 roku.<\/font><\/b>
<\/font>\"\"
Odnowiony nagrobek sier\u017c. J\u00f3zefa Franczaka ps. "Lalek" na cmentarzu w Piaskach.<\/font><\/i><\/p>\n

1963…
\n to by\u0142 niesamowity rok. W Dallas ginie John F. Kennedy. Walentina
\nTiereszkowa macha ludzko\u015bci z orbity oko\u0142oziemskiej. Na os\u0142od\u0119
\nimperialistom – The Beatles nagrywaj\u0105 singiel "She Loves You"<\/a>. A w
\nPolsce…? Na ca\u0142ego trwa nasza ma\u0142a stabilizacja. Rewelacyjny Zbigniew
\nPietrzykowski<\/a> po raz czwarty zostaje mistrzem Europy w boksie, a Roman
\nZambrowski wylatuje z KC, co jest wyra\u017anym sygna\u0142em, \u017ce okres b\u0142\u0119d\u00f3w i
\nwypacze\u0144 jest ju\u017c za nami. Prawdziwe rewelacje jednak czekaj\u0105 rodak\u00f3w na
\n odcinku kultury. Przy salwach spontanicznego \u015bmiechu odbywa si\u0119 w
\nWarszawie premiera "Jak by\u0107 kochan\u0105" Wojciecha Hasa, Bohdan \u0141azuka
\nbierze udzia\u0142 w zdj\u0119ciach do filmu "Beata", za\u015b rewelacyjny Zbigniew
\nMaklakiewicz wyst\u0119puje w a\u017c czterech filmach.<\/span><\/font>
No
\n i jeszcze jedno. W ma\u0142ej wsi ko\u0142o Piask<\/a> w wojew\u00f3dztwie lubelskim ginie
\npodczas ob\u0142awy 45-letni J\u00f3zef Franczak, poszukiwany listem go\u0144czym by\u0142y
\nAK-owiec. Ten ostatni polski partyzant z broni\u0105 w r\u0119ku przeciwstawia\u0142
\nsi\u0119 komunistycznemu zniewoleniu dok\u0142adnie 24 lata.<\/span><\/font>
<\/font><\/i>
Sier\u017c. J\u00f3zef Franczak "Lalu\u015b", "Lalek"<\/b> by\u0142 ostatnim partyzantem polskiego podziemia
\nniepodleg\u0142o\u015bciowego. Jego \u017cyciorys jest typowy dla wielu z pokolenia
\nKolumb\u00f3w. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1918 roku w ma\u0142ej podlubelskiej wiosce Majdan
\nKozic G\u00f3rnych<\/a>. Nie maj\u0105c \u015brodk\u00f3w na dalsze kszta\u0142cenie zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do
\nSzko\u0142y Podoficerskiej \u017bandarmerii w Grudzi\u0105dzu, a nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142 w
\nR\u00f3wnem na Wo\u0142yniu. We wrze\u015bniu 1939 roku walczy\u0142 z Sowietami, uda\u0142o mu
\nsi\u0119 zbiec z niewoli i powr\u00f3ci\u0107 w rodzinne strony. W czasie okupacji
\nniemieckiej by\u0142 \u017co\u0142nierzem ZWZ i AK, dowodzi\u0142 dru\u017cyn\u0105, a nast\u0119pnie
\nplutonem. Prowadzi\u0142 te\u017c zaj\u0119cia w konspiracyjnej szkole podoficerskiej.
\nPo wkroczeniu Armii Czerwonej znalaz\u0142 si\u0119 w szeregach organizowanego
\nprzez komunist\u00f3w "ludowego" WP. Stacjonowa\u0142 w K\u0105kolewnicy, gdzie S\u0105d
\nPolowy II Armii WP skazywa\u0142 na kary \u015bmierci by\u0142ych \u017co\u0142nierzy
\nAK. Prawdopodobnie w pierwszych miesi\u0105cach 1945 roku zdezerterowa\u0142.
\nPocz\u0105tkowo ukrywa\u0142 si\u0119 w okolicach \u0141odzi, a nast\u0119pnie na Pomorzu.<\/font><\/div>\n

\"\"
"Lalu\u015b" jako \u017co\u0142nierz \u017candarmerii Wojska Polskiego. Zdj\u0119cie z czerwca 1939 r.<\/span><\/font><\/p>\n

Rozpoznany,
\n powr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony, ale tutaj ju\u017c w czerwcu 1946 roku wpad\u0142 w
\nob\u0142aw\u0119 grupy operacyjnej wojew\u00f3dzkiego UB w Lublinie. Podczas transportu
\n uciek\u0142 wraz z dziewi\u0119cioma innymi aresztantami, zabijaj\u0105c m.in. trzech
\nfunkcjonariuszy bezpieki. Na kr\u00f3tko do\u0142\u0105czy\u0142 do jednego z pododdzia\u0142\u00f3w
\nzgrupowania mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory"<\/a>. Na pocz\u0105tku 1947 roku zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do oddzia\u0142u kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego "Uskoka"<\/a>.
\n Po akcji ujawnieniowej z wiosny 1947 roku zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 jednego z
\npododdzia\u0142\u00f3w. Wraz ze swoimi partyzantami (by\u0142o ich zazwyczaj od
\nczterech do sze\u015bciu) patrolowa\u0142 podleg\u0142y mu teren na pograniczu powiat\u00f3w
\n lubelskiego i krasnostawskiego; zbierali informacje dotycz\u0105ce
\naresztowa\u0144 i operacji przeprowadzanych przez aparat represji, a tak\u017ce na
\n temat os\u00f3b wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z UB oraz najbardziej gorliwych
\nfunkcjonariuszy UB i MO. Z powodu ma\u0142ej liczebno\u015bci patroli dzia\u0142alno\u015b\u0107
\nzbrojna w owym czasie by\u0142a znacznie ograniczona. Sprowadza\u0142a si\u0119 do
\nzasadzek na ma\u0142e patrole milicyjne, akcji ekspropriacyjnych oraz
\nwykonywania kar ch\u0142osty lub \u015bmierci na konfidentach i aktywistach
\nkomunistycznych. Patrole musia\u0142y ci\u0105gle uchodzi\u0107 przed \u015bcigaj\u0105cymi je
\ngrupami operacyjnymi UB–KBW. Po stratach w zasadzce z maja 1948 roku
\njego pododdzia\u0142 przesta\u0142 istnie\u0107. Z pi\u0119ciu partyzant\u00f3w poleg\u0142o dw\u00f3ch, a
\ndw\u00f3ch zosta\u0142o rannych (z kt\u00f3rych jeden zmar\u0142). Bez szwanku wyszed\u0142
\njedynie "Lalu\u015b". W kolejn\u0105 zasadzk\u0119 wpad\u0142 sam w Wigili\u0119 1948 roku. W
\nczasie walki rani\u0142 jednego z milicjant\u00f3w, sam te\u017c zosta\u0142 ranny w brzuch.
\n Od tego czasu nie posiada\u0142 ju\u017c zorganizowanego pododdzia\u0142u zbrojnego,
\nale utrzymywa\u0142 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z kontynuuj\u0105cymi walk\u0119 zbrojn\u0105. Jego towarzysze
\ngin\u0119li w walce lub wpadali w r\u0119ce UB w wyniku kombinacji operacyjnych.
\nJemu nadal udawa\u0142o si\u0119 umyka\u0107 przed tropi\u0105cymi go funkcjonariuszami UB,
\nniejednokrotnie dopisywa\u0142o mu niesamowite szcz\u0119\u015bcie. <\/font>

1947
\n rok. Od lewej: Stanis\u0142aw Kuchciewicz "Wiktor",
\nkpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok", J\u00f3zef Franczak "Lalek", Walenty
\nWa\u015bkowicz "Strza\u0142a".<\/span><\/font>
<\/div>\n

<\/p>\n

"Lalek"
\n nie budowa\u0142 \u015bwietnie zamaskowanych bunkr\u00f3w, aby przebywa\u0107 w nich przez
\nwiele miesi\u0119cy. By\u0142 w ci\u0105g\u0142ym ruchu, cz\u0119sto zmieniaj\u0105c kwatery. Jak
\nszacowali funkcjonariusze UB\/SB, jego siatka wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w liczy\u0142a
\noko\u0142o dwustu os\u00f3b, co jest liczb\u0105 imponuj\u0105c\u0105, tym bardziej \u017ce za
\nudzielanie pomocy tak "niebezpiecznemu bandycie" grozi\u0142 kilkuletni wyrok
\n wi\u0119zienia. Franczak powa\u017cnie zastanawia\u0142 si\u0119 nad skorzystaniem z
\nuchwalonej 27 kwietnia 1956 roku amnestii i powrotem do normalnego
\n\u017cycia. W rozmowie z jednym ze swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w mia\u0142 powiedzie\u0107,
\n\u017ce gdyby mia\u0142 gwarancj\u0119, \u017ce otrzyma\u0142by wyrok mniejszy ni\u017c 15 lat
\nwi\u0119zienia, to zdecydowa\u0142by si\u0119 na ujawnienie. Jednak po konsultacjach z
\njednym z lubelskich adwokat\u00f3w zrezygnowa\u0142, bo ten mia\u0142 mu wyja\u015bni\u0107, \u017ce
\nza pope\u0142nione przez niego przest\u0119pstwa grozi\u0142a mu kara do\u017cywotniego
\nwi\u0119zienia. <\/font><\/p>\n

W rozmowach ze swoimi wsp\u00f3\u0142pracownikami m\u00f3wi\u0142, \u017ce w
\nnajbli\u017cszym czasie w Polsce musi doj\u015b\u0107 do zmiany ustroju, a on zrobi
\nwszystko, aby do tego dotrwa\u0107. Pragnienie powrotu do normalnego \u017cycia
\npowodowa\u0142 zwi\u0105zek z Danut\u0105 Mazur z Wygnanowic, z kt\u00f3rego 11 stycznia
\n1958 roku urodzi\u0142 si\u0119 syn Marek. Oboje podejmowali pr\u00f3by sformalizowania
\n swojego zwi\u0105zku. Ko\u0144czy\u0142y si\u0119 one niepowodzeniem, gdy\u017c ksi\u0119\u017ca,
\nobawiaj\u0105c si\u0119 prowokacji SB, odmawiali udzielenia \u015blubu. Funkcjonariusze
\n UB\/SB u\u017cywali przer\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w, aby go wytropi\u0107. Pozyskiwano
\nkonfident\u00f3w, kt\u00f3rzy z jednej strony mieli penetrowa\u0107 jego rodzin\u0119 i
\n\u015brodowisko pomocnik\u00f3w, z drugiej pr\u00f3bowali ustali\u0107 jego kryj\u00f3wk\u0119. W
\ndomach cz\u0142onk\u00f3w najbli\u017cszej rodziny "Lalusia" oraz jego najbli\u017cszych
\nwsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w instalowano aparatur\u0119 pods\u0142uchow\u0105; w zabudowaniach
\ns\u0105siaduj\u0105cych organizowane by\u0142y tzw. zakryte punkty obserwacyjne, w
\nkt\u00f3rych dw\u00f3ch – trzech funkcjonariuszy sp\u0119dza\u0142o po kilka tygodni w
\noczekiwaniu na pojawienie si\u0119 "Lalusia". Bezskutecznie.<\/font><\/p>\n

Na
\npocz\u0105tku 1963 roku funkcjonariuszom Wydzia\u0142u III SB KW MO w Lublinie
\nuda\u0142o si\u0119 wyselekcjonowa\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 przyczyni\u0107 si\u0119 do uj\u0119cia
\n lub likwidacji "Lalusia". By\u0142 to Stanis\u0142aw Mazur – bratanek ojca Danuty
\n Mazur, mieszkaj\u0105cy wtedy w Lublinie. Na podstawie "materia\u0142\u00f3w
\nkompromituj\u0105cych" oficerom\u00a0 SB uda\u0142o si\u0119 go zwerbowa\u0107 jako tajnego
\nwsp\u00f3\u0142pracownika; nadano mu ps. "Micha\u0142". Przez kolejne miesi\u0105ce
\ndoje\u017cd\u017ca\u0142 do Wygnanowic, spotyka\u0142 si\u0119 ze swoimi krewnymi, a jednocze\u015bnie
\n wsp\u00f3\u0142pracownikami "Lalusia". Jako bliski krewny darzony by\u0142 przez nich
\nzaufaniem. W sierpniu 1963 roku uda\u0142o mu si\u0119 spotka\u0107 z "Lalusiem". Przez
\n nast\u0119pne trzy miesi\u0105ce SB przy pomocy TW "Micha\u0142a" coraz bardziej
\nosacza\u0142a "Lalusia". 20 pa\u017adziernika 1963 roku agent wyposa\u017cony w
\naparatur\u0119 pods\u0142uchow\u0105 spotka\u0142 si\u0119 z J\u00f3zefem Franczakiem. W okolicy oczekiwa\u0142a
\ngrupa likwidacyjna z\u0142o\u017cona z dziesi\u0119ciu oficer\u00f3w operacyjnych SB i 60
\nfunkcjonariuszy ZOMO<\/a>.
\n Akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem z powodu awarii
\n\u015brodk\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bci posiadanych przez agenta, trudnych warunk\u00f3w terenowych
\n oraz wyznaczenia spotkania na wiecz\u00f3r. Nast\u0119pnego dnia rano TW "Micha\u0142"
\n przekaza\u0142 swojemu oficerowi prowadz\u0105cemu, \u017ce poprzedniego dnia uda\u0142o mu
\n si\u0119 ustali\u0107 mark\u0119 i numer rejestracyjny motocykla, kt\u00f3rym "Lalu\u015b"
\nzosta\u0142 przywieziony na spotkanie.<\/font><\/p>\n

21 pa\u017adziernika 1963 roku
\nzorganizowano grup\u0119 operacyjn\u0105 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch oficer\u00f3w SB i 35
\nfunkcjonariuszy ZOMO, kt\u00f3r\u0105 dowieziono w okolice wsi Majdan Kozic G\u00f3rnych.
\n O godz. 15.45 zabudowania Wac\u0142awa Becia – w\u0142a\u015bciciela motocykla –
\nzosta\u0142y okr\u0105\u017cone. "Lalu\u015b" zauwa\u017cywszy zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 ob\u0142aw\u0119, pr\u00f3bowa\u0142 –
\nudaj\u0105c gospodarza – przej\u015b\u0107 przez lini\u0119 obstawy. Gdy zosta\u0142 wezwany do
\nzatrzymania si\u0119, wydoby\u0142 pistolet, odda\u0142 kilka strza\u0142\u00f3w i zacz\u0105\u0142
\nucieka\u0107. Przebieg\u0142 ok. 300 metr\u00f3w, po czym zosta\u0142 \u015bmiertelnie ranny i po
\n kilku minutach zmar\u0142. W prosektorium Zak\u0142adu Medycyny S\u0105dowej w
\nLublinie przeprowadzono sekcj\u0119 zw\u0142ok i pozbawiono je g\u0142owy, a nast\u0119pnie
\nz\u0142o\u017cono w bezimiennym grobie na cmentarzu komunalnym przy ul. Unickiej w Lublinie.
\nDzi\u0119ki pomocy pracownika cmentarza rodzinie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 miejsce
\npoch\u00f3wku. Dopiero w 1983 roku siostry "Lalusia" przenios\u0142y prochy do
\nrodzinnego grobowca, na cmentarzu parafialnym w Piaskach<\/a>.<\/font><\/div>\n

\"\"<\/p>\n

21
\n pa\u017adziernika 1963 rok. Po\u015bmiertne zdj\u0119cie J\u00f3zefa Franczaka, wykonane
\nprzez SB po zastrzeleniu "Lalka" w Majdanie Kozic G\u00f3rnych.<\/span><\/font>

Wykonane przez SB po\u015bmiertne zdj\u0119cie J\u00f3zefa Franczaka ps. "Lalek". Jak wida\u0107, cia\u0142o jeszcze w ca\u0142o\u015bci…<\/span><\/font><\/p>\n

11
\n maja 2007 r. z inicjatywy Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 Obszaru
\nWschodniego w Lublinie oraz Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa
\nods\u0142oni\u0119to w Piaskach<\/a> pomnik Ostatniego Partyzanta RP – sier\u017c. J\u00f3zefa Franczaka ps. "Lalek". <\/font>
\"\"
Ods\u0142oni\u0119ty 11 maja 2007 r.<\/a> w Piaskach<\/a> pomnik w ho\u0142dzie ostatniemu \u017co\u0142nierzowi Rzeczypospolitej Polskiej, sier\u017c. J\u00f3zefowi Franczakowi ps. "Lalek".<\/font>
\"\"
21 pa\u017adziernika 2008 roku. Marek Franczak, syn „Lalusia”, przy pomniku ojca na cmentarzu w Piaskach.<\/p>\n

<\/span><\/font>17 marca 2008 r. Prezydent
\n Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczy\u0144ski nada\u0142 Krzy\u017c Komandorski z
\nGwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski, po\u015bmiertnie, ostatniemu \u017co\u0142nierzowi
\nwykl\u0119temu J\u00f3zefowi Franczakowi ps. "Lalek"<\/a>.
J\u00f3zef Franczak
\nodznaczony zosta\u0142 za wybitne zas\u0142ugi dla niepodleg\u0142o\u015bci Rzeczypospolitej
\n Polskiej w 90. rocznic\u0119 swoich urodzin. Odznaczenie odebra\u0142 syn Marek
\nFranczak.<\/font><\/b>
\"\"<\/div>\n

GLORIA VICTIS !!!<\/span><\/font><\/p>\n

Wi\u0119cej na temat \u017cycia i walki sier\u017c. J\u00f3zefa Franczaka "Lalka" czytaj:<\/span><\/font><\/p>\n