{"id":188,"date":"2015-02-28T01:40:00","date_gmt":"2015-02-28T00:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2015\/02\/28\/zolnierze-wykleci-ostatnie-polskie-powstanie-czesc-1-2\/"},"modified":"2020-02-25T12:38:49","modified_gmt":"2020-02-25T11:38:49","slug":"zolnierze-wykleci-ostatnie-polskie-powstanie-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=188","title":{"rendered":"\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci. Ostatnie Polskie Powstanie – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/div>\n
\u017bO\u0141NIERZE WYKL\u0118CI<\/span><\/span><\/span>
\n<\/span><\/strong>Ostatnie Polskie Powstanie<\/span><\/span><\/div>\n
\n

\u017bycie po\u015bwi\u0119ci\u0107 warto jest tylko dla jednej idei, idei wolno\u015bci!
\nJe\u015bli walczymy i ponosimy ofiary to dlatego,
\n\u017ce chcemy w\u0142a\u015bnie  \u017cy\u0107, ale \u017cy\u0107 jako ludzie wolni,
\nw wolnej Ojczy\u017anie.<\/em><\/span>
\nKpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”<\/strong><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Co te\u017c s\u0105dzisz, co ja powinienem by\u0142 uczyni\u0107 wobec dw\u00f3ch nieprzyjaci\u00f3\u0142,
\nstokro\u0107 pot\u0119\u017cniejszych, przeciwko kt\u00f3rym obroni\u0107 tego kraju nie mog\u0142em?
\nZgin\u0105\u0107!<\/strong> – odpowiedzia\u0142 szorstko Kmicic.<\/em><\/span>
\nHenryk Sienkiewicz, „Potop”<\/strong><\/span><\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\"\"Zbrojny op\u00f3r przeciwko komunistycznemu zniewoleniu stawiany w latach 1944-1963 przez partyzantk\u0119 antykomunistyczn\u0105 ju\u017c od dawna przez wielu historyk\u00f3w nazywany jest ostatnim narodowym powstaniem. Przez szeregi powojennego podziemia dzia\u0142aj\u0105cego na ziemiach Polski (nie licz\u0105c walcz\u0105cych na wsch\u00f3d od linii Curzona<\/a> po lipcu 1944 r.) przewin\u0119\u0142o si\u0119 ok. 200 tys. ludzi, z czego w samym tylko 1945 r. ok. 20 tys. bi\u0142o si\u0119 broni\u0105 w r\u0119ku w oddzia\u0142ach partyzanckich. \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci stoczyli setki bitew i potyczek o znaczeniu lokalnym, bez front\u00f3w i armii, ale w szeregach wielu walcz\u0105cych w oderwaniu od siebie oddzia\u0142\u00f3w, przy ogromnej dysproporcji si\u0142 i oboj\u0119tno\u015bci \u201ewolnego \u015bwiata\u201d. Dok\u0142adnie tak, jak ich przodkowie w latach 1863-1864.<\/strong><\/span><\/span>
\n\"\"
\nPomnik Fundacji „Pami\u0119tamy”<\/a> w Soko\u0142owie Podlaskim, w ho\u0142dzie \u017co\u0142nierzom AK i struktur poakowskich Obwodu Soko\u0142\u00f3w Podlaski, 6. Brygady Wile\u0144skiej AK kpt. W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka „M\u0142ota” oraz cywilnym mieszka\u0144com powiatu soko\u0142owskiego poleg\u0142ym w walce z komunistycznym zniewoleniem w latach 1944-1953.<\/em><\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tek zbrojnego oporu przeciwko sowietyzacji Polski rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze w roku 1943 na Kresach Wschodnich RP, kiedy to oddzia\u0142y AK, szczeg\u00f3lnie w Okr\u0119gu Nowogr\u00f3dzkim, pr\u00f3cz dzia\u0142a\u0144 antyniemieckich, toczy\u0142y regularn\u0105 wojn\u0119 z sowieckimi oddzia\u0142ami partyzanckimi, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 od pocz\u0105tku by\u0142a przed\u0142u\u017ceniem polityki organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa ZSRS, przygotowuj\u0105cych te tereny do ponownej okupacji i w efekcie trwa\u0142ej ich aneksji. Mimo uzasadnionych obaw co do postawy \u201esojusznika naszych sojusznik\u00f3w\u201d, zgodnie z rozkazem Naczelnego Wodza, oddzia\u0142y AK w po\u0142owie 1944 r. przyst\u0105pi\u0142y do akcji \u201eBurza\u201d, wspieraj\u0105c w walce z Niemcami Armi\u0119 Czerwon\u0105. Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych na Kresach dla wszystkich sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce wkraczaj\u0105cy ponownie na nasze ziemie Sowieci nie nios\u0105 Polakom  wyzwolenia ani pokoju, lecz now\u0105 okupacj\u0119. Po pocz\u0105tkowym wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu z oddzia\u0142ami AK, bolszewicy rozp\u0119tali przeciwko jej \u017co\u0142nierzom orgi\u0119 prze\u015bladowa\u0144. Polskie formacje partyzanckie zosta\u0142y otoczone przez oddzia\u0142y NKWD,  rozbrojone, a tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy (ponad 6 tys. z samej tylko Wile\u0144szczyzny) zes\u0142ano do oboz\u00f3w w g\u0142\u0119bi ZSRS, skazano na wieloletnie wi\u0119zienie, a nawet rozstrzeliwano na miejscu. W tej sytuacji oddzia\u0142y, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 rozbrojenia b\u0105d\u017a rozbicia zosta\u0142y rozformowane, a ich \u017co\u0142nierze podj\u0119li pr\u00f3by przedarcia si\u0119 na tereny po\u0142o\u017cone w granicach dzisiejszej Polski. Cz\u0119\u015b\u0107 kresowych dow\u00f3dc\u00f3w i \u017co\u0142nierzy AK, w tym najs\u0142ynniejsi – mjr Maciej Kalenkiewicz \u201eKotwicz\u201d<\/a>, por. Jan Borysewicz \u201eKrysia\u201d<\/a>, ppor. Czes\u0142aw Zaj\u0105czkowski \u201eRagner\u201d<\/a> – postanowi\u0142a jednak pozosta\u0107 za kordonem i walczy\u0107 do ko\u0144ca o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 swoich rodzinnych stron. Ostatni z nich trwali z broni\u0105 w r\u0119ku jeszcze w po\u0142owie lat 50.
\n\"\"
\nPpor. Czes\u0142aw Zaj\u0105czkowski „Ragner”<\/strong><\/a>. Jesieni\u0105 1944 r. dowodzone przez ppor. \u201eRagnera\u201d si\u0142y partyzanckie i konspiracyjne Zgrupowania \u201ePo\u0142udnie\u201d AK by\u0142y najpowa\u017cniejszym przeciwnikiem Sowiet\u00f3w na Nowogr\u00f3dczy\u017anie. Wed\u0142ug raport\u00f3w sowieckich mia\u0142y one przeprowadzi\u0107 86 \u201eakt\u00f3w terrorystycznych\u201d, 6 dywersji i 24 \u201einne napady zbrojne\u201d. Ppor. Zaj\u0105czkowski nazywany by\u0142 przez Sowiet\u00f3w „cziort w oczkach” [\u0447\u0451\u0440\u0442 \u0432 \u043e\u0447\u043a\u0430\u0445 – diabe\u0142 w okularach]. 3 grudnia 1944 r. ko\u0142o chutoru Jeremicze<\/a> trzy pier\u015bcienie \u017co\u0142nierzy NKWD otoczy\u0142y jego niespe\u0142na 30-osobowy oddzia\u0142. Jednostki sowieckie uzbrojone by\u0142y w 3 czo\u0142gi, 8 ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych, 58 r\u0119cznych karabin\u00f3w maszynowych, 100 automat\u00f3w, 140 rewolwer\u00f3w i 1110 karabin\u00f3w. Transport zabezpiecza\u0142o 25 samochod\u00f3w. W walce zgin\u0119\u0142o 7 partyzant\u00f3w, w tym dow\u00f3dca.<\/span><\/span><\/p>\n

Po przekroczeniu Bugu i Sanu, dzia\u0142ania sowieckie by\u0142y analogiczne do tych na Kresach. Nast\u0105pi\u0142y masowe aresztowania dzia\u0142aczy politycznych i wy\u017cszych dow\u00f3dc\u00f3w AK oraz podst\u0119pnie rozbrajanych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych osadzano m.in. w by\u0142ym niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku<\/a>, przekszta\u0142conym w ob\u00f3z filtracyjny NKWD, sk\u0105d wywo\u017cono ich do oboz\u00f3w w g\u0142\u0119bi ZSRS lub wcielano, jako \u201emi\u0119so armatnie\u201d, do jednostek frontowych. Dzia\u0142ania te zosta\u0142y znacznie zaostrzone w pa\u017adzierniku 1944 r. Polscy komuni\u015bci, nie maj\u0105c \u017cadnej realnej w\u0142adzy i poparcia spo\u0142ecznego, zmuszeni byli do ca\u0142kowitego oparcia si\u0119 \u201ena bagnetach\u201d Armii Czerwonej, kt\u00f3rej liczebno\u015b\u0107 na terenie \u201ePolski Lubelskiej\u201d<\/a> wynosi\u0142a  w tym czasie ok. 2,5 mln \u017co\u0142nierzy. Na podstawie zawartego 26 lipca 1944 r. porozumienia, PKWN odda\u0142 obywateli polskich pod jurysdykcj\u0119 wojskowych w\u0142adz sowieckich. Bilans dzia\u0142a\u0144 samych tylko dywizji NKWD w 1944 r. na terenach po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od Wis\u0142y zamyka si\u0119 aresztowaniem 16 820 ludzi, w tym 2604 \u017co\u0142nierzy AK, 691 dezerter\u00f3w z armii Berlinga i 1083 uchylaj\u0105cych si\u0119 od s\u0142u\u017cby wojskowej.<\/strong><\/p>\n

Do walki z podziemiem skierowano r\u00f3wnie\u017c si\u0142y tworzonego w\u00f3wczas aparatu bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry w praktyce s\u0142u\u017cy\u0142 likwidacji wszelkich form oporu wobec w\u0142adzy komunistycznej w Polsce. Na obszarze \u201ePolski Lubelskiej\u201d si\u0142ami funkcjonariuszy Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa, NKWD, jednostek \u201eludowego\u201d WP i Armii Czerwonej prowadzone by\u0142y wielkie akcje pacyfikacyjne. W pa\u017adzierniku 1944 r. wydany zosta\u0142 dekret o ochronie pa\u0144stwa, na podstawie kt\u00f3rego grozi\u0142a kara \u015bmierci z wszystkich jedenastu artyku\u0142\u00f3w. Wyroki \u015bmierci zatwierdzali  komunistyczni genera\u0142owie: Karol \u015awierczewski i Micha\u0142 Rola-\u017bymierski.
\n14 pa\u017adziernika 1944 r. kierownik WUBP w Lublinie mjr Stanis\u0142aw Szot<\/a> wyda\u0142 \u015bci\u015ble tajny rozkaz skierowany do kierownik\u00f3w powiatowych UBP, w kt\u00f3rym obna\u017ca\u0142 g\u0142\u00f3wny cel komunist\u00f3w – bezpardonow\u0105 likwidacj\u0119 ca\u0142ego podziemia. Jako \u017ce rozkaz by\u0142 tajny, nie pr\u00f3bowano w nim zachowywa\u0107 pozor\u00f3w praworz\u0105dno\u015bci, a tym samym pokazywa\u0142 ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 metod jakimi si\u0119 miano w tej walce pos\u0142ugiwa\u0107 oraz skal\u0119 uzale\u017cnienia polskiego aparatu represji od sowieckich mocodawc\u00f3w. Major Szot rozkazywa\u0142:<\/p>\n

[\u2026] Aresztowanych cz\u0142onk\u00f3w AK, NSZ i OUN za dzia\u0142alno\u015b\u0107 przeciw PKWN i Armii Czerwonej, a kt\u00f3rzy z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie mog\u0105 by\u0107 s\u0105dzeni, nale\u017cy za okazaniem niniejszego rozkazu wyda\u0107 przedstawicielowi Armii Czerwonej. Ile i kogo konkretnie z aresztowanych wyda\u0107 nale\u017cy uzgodni\u0107 na miejscu z przedstawicielem Armii Czerwonej. Na wszystkich przekazanych nale\u017cy zachowa\u0107 u siebie akta sprawy \/odpisy\/, a dok\u0142adn\u0105 list\u0119 przekazanych przys\u0142a\u0107 do Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Lublinie.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Rozkaz ten by\u0142 jedynie formalnym usankcjonowaniem dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re praktycznie ju\u017c od kilku miesi\u0119cy prowadzone by\u0142y w terenie. Sytuacja ta zmusi\u0142a wielu \u017co\u0142nierzy podziemia do pozostania w konspiracji lub powrotu \u201edo lasu\u201d. W latach 1944-1945 niekt\u00f3re ca\u0142e okr\u0119gi AK (np. bia\u0142ostocki, lubelski, krakowski, pozna\u0144ski) pozosta\u0142y w konspiracji. Wiosn\u0105 i latem 1945 r. na obszarze dzisiejszej Polski w oddzia\u0142ach partyzanckich walczy\u0142o oko\u0142o 15-17 tys. \u017co\u0142nierzy. Wa\u017cnym sygna\u0142em, rozwiewaj\u0105cym ostatnie z\u0142udzenia, by\u0142o podst\u0119pne aresztowanie 27 marca 1945 r. szesnastu przyw\u00f3dc\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego.
\n\"\"
\nOpuszczony przez Niemc\u00f3w pod koniec lipca 1944 roku teren obozu KL Majdanek w przeci\u0105gu miesi\u0105ca zosta\u0142 w cz\u0119\u015bci przekszta\u0142cony w ob\u00f3z NKWD dla \u017co\u0142nierzy polskiego podziemia<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n

W sierpniu 1945 r. og\u0142oszono amnesti\u0119 dla pozostaj\u0105cych w konspiracji \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy politycznych. Niekt\u00f3rzy skorzystali z tej oferty, lecz nied\u0142ugo po tym stali si\u0119 ponownie ofiarami terroru komunistycznego. Do po\u0142owy pa\u017adziernika 1945 r. – wed\u0142ug oficjalnych danych – wysz\u0142o z konspiracji ok. 42 tys. os\u00f3b, z tego blisko 30 tys. z AK i organizacji poakowskich. Pozosta\u0142a, du\u017co mniejsza cz\u0119\u015b\u0107 ujawnionych, wywodzi\u0142a si\u0119 z podziemia narodowego – Narodowych Si\u0142 Zbrojnych (NSZ)<\/a> i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW)<\/a>, kt\u00f3re jednak nadal pozosta\u0142y w podziemiu i prowadzi\u0142y aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 bojow\u0105 przeciwko komunistom. Pozostali postanowili trwa\u0107 w lesie, uznaj\u0105c amnesti\u0119 za kolejny wybieg komunist\u00f3w, w czym niestety mieli racj\u0119.
\nWkr\u00f3tce po zako\u0144czeniu akcji amnestyjnej sowiecki i rodzimy aparat bezpiecze\u0144stwa rozpocz\u0105\u0142 fal\u0119 represji skierowanych przeciwko tym, kt\u00f3rzy si\u0119 ujawnili jak i tym, kt\u00f3rzy z amnestii nie skorzystali. W obliczu nadal du\u017cej si\u0142y podziemia uznano je za najwi\u0119ksze zagro\u017cenie i coraz zacieklej by\u0142o ono zwalczane. Mno\u017cy\u0142y si\u0119 dzia\u0142ania zbrojne, kt\u00f3re mia\u0142y na celu likwidacj\u0119 poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142\u00f3w. W rezultacie dochodzi\u0142o do zasadzek, ob\u0142aw, potyczek, a nawet bitew (cz\u0119sto zwyci\u0119skich dla podziemia), nie ulega jednak \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce konspiracja niepodleg\u0142o\u015bciowa, wbrew tezom komunistycznej propagandy, z racji dysproporcji si\u0142, nigdy nie by\u0142a stron\u0105 inicjatywn\u0105 w walce z polskimi komunistami i wspieraj\u0105cymi ich Sowietami. Je\u015bli \u017co\u0142nierze antykomunistycznego podziemia podejmowali operacje o pozornie ofensywnym charakterze, to w praktyce by\u0142y one kolejnymi przyk\u0142adami samoobrony, chodzi\u0142o bowiem w wi\u0119kszo\u015bci o odbijanie aresztowanych i wi\u0119zionych wsp\u00f3\u0142towarzyszy. Nawet  w szczytowym okresie aktywno\u015bci bojowej w 1945 r., si\u0142y podziemia dysponowa\u0142y wy\u0142\u0105cznie broni\u0105 lekk\u0105, a stawa\u0142y do walki przeciwko kilkusettysi\u0119cznej Armii Czerwonej, Wojskom Wewn\u0119trznym NKWD, \u201eludowemu\u201d WP, funkcjonariuszom KBW, UB i MO, kt\u00f3rzy dysponowali nieograniczonym arsena\u0142em broni ci\u0119\u017ckiej, w\u0142\u0105cznie z broni\u0105 pancern\u0105 i lotnictwem.
\n\"\"
\nZgrupowanie partyzanckie mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”<\/strong><\/a>, lato 1946 r.<\/span><\/em>
\n\"\"
\nOddzia\u0142 I rejonu WiN w obwodzie che\u0142mskim por. Henryka Lewczuka „M\u0142ota”<\/strong><\/a>, W\u0142adzin (gm. Uchanie, powiat hrubieszowski), 3 sierpnia 1946 r. przed spotkaniem z angielskim dziennikarzem W. D. Selby’m. Dow\u00f3dca oddzia\u0142u le\u017cy pierwszy z lewej.<\/span><\/p>\n

Op\u00f3r przeciwko sowieckiej dominacji od pocz\u0105tku przybra\u0142 form\u0119 zorganizowanej walki zbrojnej. W beznadziejnych warunkach, przy ca\u0142kowitej oboj\u0119tno\u015bci \u015bwiata, przez ponad 10 lat prowadzono walk\u0119 z drugim okupantem i rodzimymi kolaborantami. Pierwszy etap tej walki, prowadzonej w latach 1944-1945, charakteryzowa\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym nasileniem akcji zbrojnych przeciwko komunistom. Pomimo formalnego rozwi\u0105zania Armii Krajowej<\/a> 19 stycznia 1945 r., jej zadania przej\u0119\u0142a organizacja NIE<\/a>, przekszta\u0142cona w maju tego roku w Delegatur\u0119 Si\u0142 Zbrojnych na Kraj<\/a>. W konspiracji poakowskiej w tym okresie dzia\u0142a\u0142o blisko 200 tys. ludzi, z czego w samym tylko 1945 r. ok. 20 tys. bi\u0142o si\u0119 broni\u0105 w r\u0119ku w oddzia\u0142ach partyzanckich. Na Wile\u0144szczy\u017anie i Nowogr\u00f3dczy\u017anie w podziemiu pozosta\u0142o co najmniej 3 tysi\u0105ce. W wojew\u00f3dztwach wschodniej i centralnej Polski operowa\u0142o kilkadziesi\u0105t oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, za\u015b za lini\u0105 Curzona, na \u201estraconych posterunkach\u201d, walczy\u0142o ich przynajmniej 50, licz\u0105cych od kilkunastu do nawet 200 ludzi.
\n\"\"
\nMaj 1945 r. \u017bo\u0142nierze PAS NSZ Okr\u0119gu Lubelskiego z oddzia\u0142u kpt. Mieczys\u0142awa Pazderskiego „Szarego”<\/strong><\/a>.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nPartyzanci pu\u0142awskiego <\/span><\/span><\/span>Inspektoratu <\/span><\/span><\/span>WiN mjr. Mariana Brnaciaka „Orlika”<\/strong><\/a>, pluton Boles\u0142awa Mikusa „\u017bbika”, Lato 1946 r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Wyst\u0105pienia zbrojne przeciwko polskim komunistom i ich sowieckim mocodawcom w niekt\u00f3rych wojew\u00f3dztwach przybra\u0142y rozmiary lokalnej wojny – powstania antykomunistycznego. Na terenach Wile\u0144szczyzny i Nowogr\u00f3dczyzny wyst\u0105pienia te mia\u0142y nieco mniejszy rozmach, ze wzgl\u0119du na olbrzymie nasycenie terenu jednostkami NKWD i Armii Czerwonej, a tak\u017ce ze wzgl\u0119du na polityk\u0119 w\u0142adz podziemnych, staraj\u0105cych si\u0119 ograniczy\u0107 dzia\u0142ania zbrojne i – ratuj\u0105c najlepsz\u0105 substancj\u0119 narodu – przerzuci\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 ludzi w granice dzisiejszej Polski.
\nW wielu wojew\u00f3dztwach aparat partyjny i podleg\u0142e im si\u0142y zosta\u0142y po prostu \u201ezmiecione\u201d. Podziemie obsadzi\u0142o swoimi lud\u017ami lub zlikwidowa\u0142o administracj\u0119 komunistyczn\u0105 na szczeblu gminnym oraz terenowe posterunki milicji i referaty UB. Tak\u017ce za kordonem prowadzono tego typu akcje. Do ko\u0144ca 1944 r. na Kresach wykonano ich ponad 160 i cho\u0107 w roku nast\u0119pnym intensywno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 zbrojnych nieco spad\u0142a, przeprowadzono ich jeszcze ok. 200.
\n\"\"
\nPosterunek MO w Bo\u0107kach po akcji 1. szwadronu 5. Brygady Wile\u0144skiej AK po dow\u00f3dztwem por. Zygmunta B\u0142a\u017cejewicza \u201eZygmunta\u201d<\/strong><\/a>. 7 maja 1945 r. „Zygmunt” rozbi\u0142 posterunek MO w Bo\u0107kach, likwiduj\u0105c kilkunastu milicjant\u00f3w, oficera NKWD st. lejt. Iwana Czernowa i jednego szeregowego enkawudzist\u0119.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nZniszczona siedziba Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Hrubieszowie po ataku po\u0142\u0105czonych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich Zrzeszenia WiN i sotni UPA w nocy z 27 na 28 maja 1946 roku<\/strong><\/a>.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nPowiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego we W\u0142odawie po ataku oddzia\u0142u partyzanckiego Obwodu WiN W\u0142odawa por. Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” przeprowadzonym 22 pa\u017adziernika 1946 r.<\/strong><\/a>, podczas kt\u00f3rego uwolniono 76 wi\u0119\u017ani\u00f3w i zlikwidowano 4 funkcjonariuszy UB. Na zdj\u0119ciu wywa\u017cone g\u0142\u00f3wne drzwi wej\u015bciowe do PUBP i zawalona klatka schodowa po wybuchu miny zdetonowanej przez „<\/strong>Jastrz\u0119bia”<\/strong><\/a>. Po prawej stronie w g\u0142\u0119bi widoczne drzwi do piwnicy, gdzie przetrzymywano wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

W tym okresie komuni\u015bci mogli czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie jedynie w miastach wojew\u00f3dzkich i powiatowych, kt\u00f3re by\u0142y miejscem stacjonowania garnizon\u00f3w NKWD i wojska. Jednak nawet tam nie mogli ca\u0142kowicie unikn\u0105\u0107 atak\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, kt\u00f3re brawurowo rozbija\u0142y wi\u0119zienia i obozy, odbijaj\u0105c przetrzymywanych w nich wsp\u00f3\u0142towarzyszy. Jedn\u0105 z najbardziej spektakularnych tego typu akcji by\u0142o rozbicie wi\u0119zienia w Kielcach<\/a>, kiedy to z 4 na 5 sierpnia 1945 r. partyzanci z po\u0142\u0105czonych oddzia\u0142\u00f3w kpt. Antoniego Hedy \u201eSzarego\u201d<\/a> i por. Stefana Bembi\u0144skiego \u201eHarnasia\u201d<\/a> (ok. 200 os\u00f3b), po opanowaniu kluczowych punkt\u00f3w w mie\u015bcie i zablokowaniu wa\u017cniejszych siedzib si\u0142 represji, przeprowadzili udany szturm na budynki wi\u0119zienne i uwolnili 354 osoby. 9 wrze\u015bnia 1945 r. oddzia\u0142y partyzanckie AK, tak\u017ce  pod dow\u00f3dztwem Stefana Bembi\u0144skiego \u201eHarnasia”, na p\u00f3\u0142 godziny opanowa\u0142y Radom, zdoby\u0142y wi\u0119zienie i uwolni\u0142y ok. 300 aresztowanych<\/a>, w wi\u0119kszo\u015bci swoich organizacyjnych koleg\u00f3w. R\u00f3wnie spektakularny charakter mia\u0142y akcje na obozy, w kt\u00f3rych NKWD przetrzymywa\u0142o uwi\u0119zionych \u017co\u0142nierzy AK, jak np. w Rembertowie w nocy z 20 na 21 maja 1945 r.<\/a> wykonana przez oddzia\u0142 ppor. Edwarda Wasilewskiego \u201eWichury\u201d<\/a>, w kt\u00f3rej uwolniono blisko 500 os\u00f3b przeznaczonych do wywiezienia w g\u0142\u0105b ZSRS. Ponadto wykonano przesz\u0142o 20 akcji uwalniania wi\u0119\u017ani\u00f3w w miastach powiatowych, uderzaj\u0105c jednocze\u015bnie na kwateruj\u0105ce tam si\u0142y bezpiecze\u0144stwa. Jedna z takich akcji mia\u0142a wyj\u0105tkowo symboliczny wymiar. Gdy Europa hucznie \u015bwi\u0119towa\u0142a dzie\u0144 zwyci\u0119stwa nad Niemcami, w nocy 8 maja 1945 r. do Grajewa wkroczy\u0142o 200-osobowe zgrupowanie AK, dowodzone przez mjr. Jana Tabortowskiego \u201eBruzd\u0119\u201d<\/a>. Opanowano miasto, zdobyto silnie broniony PUBP, sk\u0105d uwolniono ok. 120 wi\u0119\u017ani\u00f3w.
\n\"\"
\nKpt. Antoni Heda „Szary”<\/strong><\/a> w marszu na koncentracj\u0119 przed akcj\u0105 na wi\u0119zienie w Kielcach, 1945 r.<\/span><\/span><\/p>\n

Oddzia\u0142y partyzanckie niepodzielnie panowa\u0142y w terenie, gdzie cz\u0119sto dochodzi\u0142o do zaci\u0119tych walk z grupami operacyjnymi NKWD, UB i KBW. By\u0142y to niekiedy regularne bitwy, jak ta pod Kury\u0142\u00f3wk\u0105 (pow. le\u017cajski) stoczona 7 maja 1945 r.<\/a> przez oddzia\u0142y Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW)<\/a> pod dow\u00f3dztwem mjr. Franciszka Przysi\u0119\u017cniaka \u201eOjca Jana\u201d<\/a>, w kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o ok. 57 enkawudzist\u00f3w. 24 maja 1945 r. w Lesie Stockim (pow. pu\u0142awski)<\/a> podobnie druzgoc\u0105ce straty zada\u0142o grupie operacyjnej NKWD-UB 180-osobowe zgrupowanie AK-DSZ pod dow\u00f3dztwem mjr. Mariana Bernaciaka \u201eOrlika\u201d<\/a>. Przeciwko partyzantom rzucono 680 funkcjonariuszy wspieranych pojazdami opancerzonymi. W trakcie walki zgin\u0119\u0142o 10 pracownik\u00f3w UBP i oko\u0142o 16 \u017co\u0142nierzy NKWD. Tak\u017ce na Podlasiu, w Miodusach Pokrzywnych, 18 sierpnia 1945 r.<\/a> 1. szwadron 5. Brygady Wile\u0144skiej AK mjr. Zygmunta Szendzielarza \u201e\u0141upaszki\u201d<\/a> doszcz\u0119tnie rozbi\u0142 grup\u0119 operacyjn\u0105 NKWD-UB-LWP (ok. 36 zabitych), pacyfikuj\u0105c\u0105 podlaskie wioski.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

5. Brygada Wile\u0144ska AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „\u0141upaszki”<\/strong><\/a>, Bia\u0142ostocczyzna 1945 r<\/span>.<\/span><\/span><\/p>\n

Zakres chronologiczny dzia\u0142alno\u015bci podziemia w kolejnym okresie, czyli w latach 1945-1947, wyznacza przede wszystkim moment powo\u0142ania 2 wrze\u015bnia 1945 r.  Zrzeszenia \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d<\/a>, a ko\u0144czy og\u0142oszenie przez komunist\u00f3w w lutym 1947 r. kolejnej amnestii. Zrzeszenie WiN by\u0142o bezpo\u015brednim spadkobierc\u0105 AK i DSZ. Mia\u0142a to by\u0107 konspiracyjna organizacja, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo chcia\u0142a drog\u0105 walki politycznej przeszkodzi\u0107 komunistom w zwyci\u0119stwie wyborczym. Dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Zrzeszenia kierowa\u0142 Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny z prezesem na czele. Cywilno-polityczny model konspiracji uda\u0142o si\u0119 wcieli\u0107 w \u017cycie jedynie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju. We wschodniej i centralnej Polsce, pomimo p\u0142yn\u0105cych z g\u00f3ry instrukcji, organizacja w dalszym ci\u0105gu mia\u0142a charakter wojskowy. Tam nadal operowa\u0142y silne oddzia\u0142y partyzanckie, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 jedynym schronieniem dla prze\u015bladowanych przez bezpiek\u0119 \u017co\u0142nierzy podziemia.<\/p>\n

W latach 1945\u20131947 najaktywniejsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zbrojn\u0105 prowadzono we wschodniej, po\u0142udniowej i centralnej cz\u0119\u015bci Polski. Na Kielecczy\u017anie, w Krakowskiem, cz\u0119\u015bci \u0141\u00f3dzkiego, na \u017bywiecczy\u017anie, Mazowszu, Bia\u0142ostocczy\u017anie, Lubelszczy\u017anie i Rzeszowszczy\u017anie komuni\u015bci kontrolowali miasta wojew\u00f3dzkie i powiatowe, boj\u0105c si\u0119 wypuszcza\u0107 poza ich granice. Podziemie zbrojne najwi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015b\u0107 przejawia\u0142o wiosn\u0105 i latem 1946 r., a silne zgrupowania partyzanckie dowodzone przez mjr. Zygmunta Szendzielarza \u201e\u0141upaszk\u0119\u201d<\/a>, mjr. Hieronima Dekutowskiego \u201eZapor\u0119\u201d<\/a>, mjr. Mariana Bernaciaka \u201eOrlika\u201d<\/a>, mjr. Franciszka Jaskulskiego \u201eZago\u0144czyka\u201d<\/a>, mjr. J\u00f3zefa Kurasia \u201eOgnia\u201d<\/a>, kpt. Stanis\u0142awa Sojczy\u0144skiego \u201eWarszyca\u201d<\/a>, kpt. J\u00f3zefa Zadzierskiego \u201eWo\u0142yniaka\u201d<\/a>, czy kpt. Henryka Flame \u201eBartka\u201d<\/a> i wielu innych legendarnych dow\u00f3dc\u00f3w, niepodzielnie panowa\u0142y w terenie.
\n\"\"
\nPododdzia\u0142 zgrupowania mjr. J\u00f3zefa Kurasia \u201eOgnia\u201d<\/strong><\/a>. Gorce, Kiczora, lato 1946 r.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nPrzed szeregiem oddzia\u0142\u00f3w Narodowego Zjednoczenia Wojskowego stoj\u0105 od lewej: J\u00f3zef Zadzierski \u201eWo\u0142yniak\u201d<\/strong><\/a>, Stanis\u0142aw Pelczar \u201eMajka\u201d i Bronis\u0142aw Gliniak \u201eRadwan\u201d,  Rzeszowszczyzna, 3 maja 1945 r.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nStycze\u0144 1946 r. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u partyzanckiego Obwodu WiN W\u0142odawa ppor. Leona Taraszkiewicza \u201eJastrz\u0119bia\u201d<\/strong><\/a>. Dow\u00f3dca siedzi przy rkm-ie.<\/em><\/span><\/p>\n

W po\u0142owie 1946 r., po sfa\u0142szowanym referendum ludowym, grupy operacyjne UB, KBW i NKWD wykona\u0142y kilka zako\u0144czonych sukcesem operacji, co powa\u017cnie os\u0142abi\u0142o potencja\u0142 zbrojny podziemia i morale ludzi
\npozostaj\u0105cych w konspiracji. 26 lipca 1946 r., po precyzyjnie zaplanowanej i przeprowadzonej akcji, aresztowany zosta\u0142 dow\u00f3dca dzia\u0142aj\u0105cego na Kielecczy\u017anie Zwi\u0105zku Zbrojnej Konspiracji mjr Franciszek Jaskulski \u201eZago\u0144czyk\u201d<\/a>.
\nW wyniku kolejnych dzia\u0142a\u0144 operacyjnych ca\u0142kowicie zlikwidowano t\u0119 organizacj\u0119. We wrze\u015bniu 1946 r., po przeprowadzonej prowokacji, UB doprowadzi\u0142 do fizycznej likwidacji cz\u0142onk\u00f3w zgrupowania partyzanckiego NSZ kpt. Henryka Flame \u201eBartka\u201d<\/a> na \u017bywiecczy\u017anie. W wyniku tej akcji zamordowano ok. 200 partyzant\u00f3w. Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ mjr. Antoniego \u017bubryda \u201eZucha\u201d<\/a> na skutek bezustannego n\u0119kania przez grupy operacyjne zosta\u0142 rozproszony, a dow\u00f3dc\u0119 i jego \u017con\u0119 zamordowa\u0142 wprowadzony do oddzia\u0142u agent. R\u00f3wnie\u017c straty poniesione w lutym 1947 r. przez zgrupowanie partyzanckie mjr. \u201eOgnia\u201d i \u015bmier\u0107 jego samego<\/a>, by\u0142y efektem po\u0142\u0105czenia intensywnych dzia\u0142a\u0144 po\u015bcigowych i agenturalnych.<\/p>\n

Dzi\u0119ki tego rodzaju operacjom powa\u017cnie os\u0142abiono si\u0142y partyzanckie operuj\u0105ce do tej pory z du\u017cym rozmachem. R\u00f3wnocze\u015bnie aparat bezpiecze\u0144stwa likwidowa\u0142 siatk\u0119 terenow\u0105 podziemia oraz sztaby dow\u00f3dcze wszystkich szczebli. W wyniku tych dzia\u0142a\u0144, na pocz\u0105tku 1947 r. podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe znalaz\u0142o si\u0119 w g\u0142\u0119bokim kryzysie. 19 stycznia 1947 r. odby\u0142y si\u0119 wybory parlamentarne, kt\u00f3rych wyniki zosta\u0142y sfa\u0142szowane.
\nKontynuowanie walki zbrojnej straci\u0142o sens. Og\u0142oszona 22 lutego 1947 r. amnestia obj\u0119\u0142a \u0142\u0105cznie 76 574 osoby, doprowadzaj\u0105c tym samym do tak g\u0142\u0119bokiej destrukcji podziemia, \u017ce przesta\u0142o ono by\u0107 rzeczywistym zagro\u017ceniem. Jednak mimo tego w lesie pozosta\u0142o nadal od 1100 do 1800
\nnajbardziej niez\u0142omnych.
\n\"\"
\n\u017bo\u0142nierze 2. szwadronu 6. Brygady Wile\u0144skiej AK kpt. W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka „M\u0142ota”<\/strong><\/a>, Podlasie, jesie\u0144 1947 r. <\/em><\/span>
\n\"\"
\n\u017bo\u0142nierze I Brygady Podlaskiej NZW dowodzonej przez por. Tadeusza Narkiewicza „Ciemnego” (stoi 6 od lewej), maj 1947 r.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nZgrupowanie partyzanckie (Dow\u00f3dztwo Oddzia\u0142\u00f3w Le\u015bnych KWP Teren 731) kpt. Jana Ma\u0142olepszego „Murata”<\/strong><\/a> (siedzi drugi od prawej), 30 sierpnia 1947 r. las klonowski.<\/em><\/span>
\n\"\"
\nKomendant po\u0142\u0105czonych powiat\u00f3w NZW \u0141om\u017ca, Wysokie Mazowieckie i Ostr\u00f3w Mazowiecka ppor. Kazimierz \u017bebrowski \u201eB\u0105k\u201d<\/strong><\/a> w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy (lato 1948 r.)<\/span><\/span><\/p>\n

\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci. Ostatnie Polskie Powstanie – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/strong><\/span><\/a><\/div>\n

Strona g\u0142\u00f3wna><\/a>
\nPrawa autorskie><\/a><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=188"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1322,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions\/1322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}