{"id":169,"date":"2015-08-10T01:52:36","date_gmt":"2015-08-09T23:52:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2015\/08\/10\/w-obronie-dobrego-imienia-majora-lupaszki\/"},"modified":"2015-08-10T01:52:36","modified_gmt":"2015-08-09T23:52:36","slug":"w-obronie-dobrego-imienia-majora-lupaszki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=169","title":{"rendered":"W obronie dobrego imienia majora "\u0141upaszki""},"content":{"rendered":"

dr Kazimierz Krajewski, Grzegorz W\u0105sowski<\/b><\/font><\/p>\n

W obronie dobrego imienia majora "\u0141upaszki"
<\/b><\/u><\/font>\"\"<\/span>
Major Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka"<\/p>\n

<\/font>Instytut Pami\u0119ci Narodowej wsp\u00f3lnie z Instytutem Studi\u00f3w Politycznych Polskiej Akademii Nauk opublikowa\u0142 prac\u0119 Glinciszki i Dubinki. Zbrodnie wojenne na Wile\u0144szczy\u017anie w po\u0142owie 1944 roku i ich konsekwencje we wsp\u00f3\u0142czesnych relacjach polsko-litewskich<\/i><\/a>, autorstwa dr. hab. Paw\u0142a Rokickiego. Jej lektur\u0119 ko\u0144czy si\u0119 z g\u0142\u0119bokim przekonaniem o s\u0142uszno\u015bci tezy autora, \u017ce mjr Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszka” [a nie „\u0141upaszko” jak u Rokickiego – przyp. KK i GW] jest zbrodniarzem wojennym, obci\u0105\u017conym rozkazem nakazuj\u0105cym zabijanie, w ramach polskiej akcji odwetowej wymierzonej przeciwko Litwinom, kobiet i dzieci.<\/b><\/p>\n

Czytelnikowi towarzyszy te\u017c poczucie, \u017ce wskutek dotychczasowych zaniedba\u0144 b\u0119d\u0105cych udzia\u0142em badaczy dziej\u00f3w polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, kt\u00f3rym to zaniedbaniom kres po\u0142o\u017cy\u0142 dopiero Rokicki, przywr\u00f3cenie postaci mjra „\u0141upaszki” narodowej pami\u0119ci, maj\u0105ce miejsce po upadku komunizmu w Polsce, odby\u0142o si\u0119 w spos\u00f3b niepe\u0142ny i niew\u0142a\u015bciwy. Jak pisze Rokicki:<\/p>\n

wynikiem tego<\/i> [zaniedbania] jest obecnie szeroka popularyzacja u\u0142omnego – gdy\u017c niepe\u0142nego – wizerunku wojennego bohatera. Tymczasem losy mjr. „\u0141upaszki” powinny nie\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c przestrog\u0119 i inspirowa\u0107 do rozwa\u017ca\u0144 nad etycznym wymiarem metod prowadzenia walki<\/i> (str. 221).<\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/p>\n

T\u0142em faktograficznym dla sformu\u0142owania przez Rokickiego pogl\u0105du, zgodnie z kt\u00f3rym mjr „\u0141upaszka” jest zbrodniarzem wojennym, pogl\u0105du usankcjonowanego piecz\u0119ci\u0105 Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, sta\u0142y si\u0119 mord pope\u0142niony 20 czerwca 1944 r. przez litewsk\u0105 policj\u0119 na ludno\u015bci polskiej w Glinciszkach<\/a> (gdzie kompania 258 batalionu policji litewskiej rozstrzela\u0142a 39 Polak\u00f3w, w tym kobiety, starc\u00f3w i jedena\u015bcioro dzieci; zamordowany zosta\u0142 tak\u017ce administrator maj\u0105tk\u00f3w ziemskich W\u0142adys\u0142aw Komar, polski dzia\u0142acz na Wile\u0144szczy\u017anie) i b\u0119d\u0105cy jego konsekwencj\u0105 odwet przeprowadzony przez oddzia\u0142y AK na przedwojennym terytorium pa\u0144stwowym Litwy.
G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 podczas dzia\u0142a\u0144 odwetowych odegra\u0142y dwa pododdzia\u0142y 5 Brygady Wile\u0144skiej AK (dalej: 5 BW). Jednym z nich dowodzi\u0142\u00a0 wachm. Antoni Rymsza „Maks”, drugim por. cc Wac\u0142aw Wi\u0105cek „Rakoczy”, pe\u0142ni\u0105cy w\u00f3wczas funkcj\u0119 zast\u0119pcy dow\u00f3dcy 5 BW. S\u0105 one odpowiedzialne m.in. za \u015bmier\u0107 27 os\u00f3b narodowo\u015bci litewskiej w miejscowo\u015bci Dubinki, w tym, niestety, tak\u017ce kobiet i dzieci. \u0141\u0105cznie w dniach 22- 30 czerwca 1944 r. w wyniku dzia\u0142a\u0144 AK zgin\u0119\u0142o nie mniej ni\u017c 81 os\u00f3b narodowo\u015bci litewskiej, z czego ponad 60 od kul \u017co\u0142nierzy 5 BW.
\"\"
Wile\u0144szczyzna, 1944 r. Wachm. Antoni Rymsza "Maks", dow\u00f3dca 3. Szwadronu 5. Brygady Wile\u0144skiej AK, wraz z zast\u0119pc\u0105 Janem Kursewiczem "Akacj\u0105" id\u0105 obok maszeruj\u0105cych \u017co\u0142nierzy 5. Brygady.
<\/font><\/i>
Dla porz\u0105dku nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce Rokicki nie dokona\u0142 \u017cadnego odkrycia w badaniach nad relacjami polsko-litewskimi w latach II wojny \u015bwiatowej. Polskie dzia\u0142ania odwetowe podj\u0119te w reakcji na mord w Glinciszkach<\/a> opisane bowiem zosta\u0142y, cho\u0107 nigdy nie tak szczeg\u00f3\u0142owo jak uczyni\u0142 to Rokicki, zar\u00f3wno przez \u017co\u0142nierzy AK, uczestnik\u00f3w tych dzia\u0142a\u0144, jak i przez historyk\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 wojennymi dziejami Wile\u0144szczyzny. Fakt, \u017ce ofiar\u0105 polskiego odwetu pad\u0142y w\u00f3wczas osoby cywilne jest znany ka\u017cdemu, kto cho\u0107 troch\u0119 interesuje si\u0119 histori\u0105 AK na Kresach. Rokicki, korzystaj\u0105c z szerokiej bazy \u017ar\u00f3d\u0142owej, osi\u0105gn\u0105\u0142 natomiast niespotykany dot\u0105d stopie\u0144 szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci opisu tych wydarze\u0144, a zw\u0142aszcza obrazu polskiego odwetu. W efekcie jego ksi\u0105\u017cka, pe\u0142na okropno\u015bci zawartych w relacjach odnosz\u0105cych si\u0119 do \u015bmierci litewskich cywil\u00f3w, w tym kolejnych kobiet i dzieci, poniesionej z r\u0105k \u017co\u0142nierzy AK, mocno oddzia\u0142uje na emocje polskiego czytelnika, czym\u00a0 dodatkowo wzmacnia efekt dyskredytacji postaci „\u0141upaszki”.
\"\"
Krzy\u017c i tablica pami\u0105tkowa w miejscu poch\u00f3wku mieszka\u0144c\u00f3w Glinciszek zamordowanych 20 czerwca 1944 r.<\/i><\/font>
\"\"<\/p>\n

Z faktami nie nale\u017cy polemizowa\u0107, ludzie ci rzeczywi\u015bcie zgin\u0119li, a opisane zdarzenia istotnie mia\u0142y miejsce i nie mog\u0105 by\u0107 dla strony polskiej powodem do dumy. Mo\u017cna jednak zastanawia\u0107 si\u0119, czy r\u00f3wnie du\u017c\u0105 staranno\u015b\u0107 badawcz\u0105, jak przy odmalowaniu obrazu okropie\u0144stwa polskich dzia\u0142a\u0144 odwetowych, zachowa\u0142 Rokicki wskazuj\u0105c mjra „\u0141upaszk\u0119” jako osob\u0119 winn\u0105 temu, \u017ce odwet ten zosta\u0142 skierowany tak\u017ce wobec litewskich kobiet i dzieci.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie zasadnicze pytanie brzmi: czy Rokickiemu rzeczywi\u015bcie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 kto po stronie polskiej by\u0142 w\u00f3wczas rozkazodawc\u0105 dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re przynios\u0142y \u015bmier\u0107 kobiet i dzieci? W ocenie ni\u017cej podpisanych prawid\u0142owa odpowied\u017a na to pytanie jest niekorzystna dla autora ksi\u0105\u017cki. Uwa\u017cna analiza pracy Rokickiego uzasadnia bowiem tez\u0119, \u017ce z g\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 on win\u0119 dow\u00f3dcy 5 BW, por.\/mjr. Zygmunta Szendzielarza „\u0141upaszki”, cho\u0107 nie potrafi\u0142 tego w przekonywuj\u0105cy spos\u00f3b dowie\u015b\u0107. Jego tok rozumowania opiera\u0142 si\u0119 w tej kwestii, podobnie jak w wielu innych, na przypuszczeniach i spekulacjach. Tymczasem ustalenie dok\u0142adnej tre\u015bci wydanego przez „\u0141upaszk\u0119” rozkazu podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 odwetowych wobec Litwin\u00f3w jest spraw\u0105 maj\u0105c\u0105 absolutnie zasadnicze znaczenie dla przes\u0105dzenia o jego winie. Dokument ten nie zachowa\u0142 si\u0119, podobnie jak raport z odwetowego wypadu pododdzia\u0142\u00f3w 5 BW na Litw\u0119, cho\u0107 jest wielce prawdopodobne, \u017ce takowy zosta\u0142 sporz\u0105dzony. Zapisy na temat owego rozkazu s\u0105 w polskich relacjach i wspomnieniach bardzo og\u00f3lnikowe i wnosz\u0105 niewiele informacji. Z relacji „Rakoczego” wynika, \u017ce rozkaz istotnie wyda\u0142 „\u0141upaszka” i by\u0142a w nim mowa o egzekucji jako represji na ludno\u015bci litewskiej<\/i>. Kogo jednak taka represja mia\u0142a dotyczy\u0107, „Rakoczy” ju\u017c nie precyzowa\u0142. Jest wielce w\u0105tpliwe, \u017ce „\u0141upaszka” nakaza\u0142 zabijanie kobiet i dzieci, ale dla Rokickiego wina dow\u00f3dcy 5 BW jest oczywista. Dodajmy, \u017ce nigdy – ani wcze\u015bniej, ani p\u00f3\u017aniej – rozkaz\u00f3w tego rodzaju „\u0141upaszka” nie wyda\u0142. Mo\u017cemy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 analiz\u0105 por\u00f3wnawcz\u0105 z dzia\u0142aniami o charakterze odwetowym podejmowanymi przez odtworzon\u0105 w 1945 r. na Podlasiu 5 BW; w czasie kampanii wiosenno – letniej 1945 r. tej jednostki mia\u0142y miejsce trzy tego rodzaju akcje, przy tym w \u017cadnej nie wydano rozkazu represjonowania kobiet lub dzieci.
\"\"
1944,
\n Wile\u0144szczyzna. Dow\u00f3dztwo 5 Brygady Wile\u0144skiej AK w marszu. Od lewej:
\nrtm Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka" [dow\u00f3dca 5 Brygady], NN, NN, NN, NN,
\n ks. Aleksander Grabowski "Ignacy" [kapelan], ppor. Wiktor Wi\u0105cek
\n"Rakoczy" [dow\u00f3dca 1 komp. 5 Brygady], NN, NN, por. Grabowski
\n"Pancerny", ppor. Sergiusz Sprudin [fotoreporter z Komendy Okr\u0119gu]. <\/font>Fot. Miko\u0142aj Sprudin \/ zbiory O\u015brodka KARTA<\/font><\/i>.<\/p>\n

Rokicki, nie znaj\u0105c tre\u015bci rozkazu „\u0141upaszki” dotycz\u0105cego odwetowego wypadu na Litw\u0119, swoje przekonanie o odpowiedzialno\u015bci dow\u00f3dcy 5 BW za \u015bmier\u0107 kobiet i dzieci, opiera wy\u0142\u0105cznie na przypuszczeniach, pisz\u0105c m.in.<\/p>\n

Z praktyki dowodzenia oddzia\u0142ami partyzanckimi AK wynika\u0142oby, \u017ce decyzj\u0119 o sposobie przeprowadzenia akcji odwetowej podj\u0105\u0142 dow\u00f3dca 5. Brygady AK rtm. Zygmunt Szendzielarz „\u0141upaszka”. Jak mo\u017cna wnioskowa\u0107 ze skutk\u00f3w akcji, za jej cel uzna\u0142 on najwyra\u017aniej zniszczenie w ca\u0142o\u015bci wybranych rodzin. Tak bowiem zamordowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar – w grupach rodzinnych. Za wyj\u0105tek mo\u017cna uzna\u0107 cztery przypadki rozstrzelania wy\u0142\u0105cznie m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, czemu nie towarzyszy\u0142y represje wobec ich rodzin. Wspominan\u0105 w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach przygotowan\u0105 przed akcj\u0105 list\u0119 os\u00f3b do zg\u0142adzenia powinno si\u0119 zatem interpretowa\u0107 jako list\u0119 rodzin <\/i>(str. 61).<\/p><\/blockquote>\n

Dalej pisze Rokicki:<\/p>\n

Jednocze\u015bnie od partyzant\u00f3w <\/i>[5 Brygady] wymagano \u015bcis\u0142ego wykonywania otrzymanych rozkaz\u00f3w, w tym tak\u017ce egzekucji, nie pozostawiaj\u0105c miejsca na ocen\u0119 ich s\u0142uszno\u015bci.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Na poparcie tej ostatniej tezy, uznawanej przez autor\u00f3w niniejszego tekstu za zasadn\u0105, przywo\u0142uje przyk\u0142ad \u017co\u0142nierza 5 BW Zygmunta Mineyki „Lina”, kt\u00f3ry zim\u0105 1944 r. za niewykonanie rozkazu likwidacji sowieckiego konfidenta zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci,\u00a0 od wykonania kt\u00f3rej uratowa\u0142 go kapelan oddzia\u0142u, wstawiaj\u0105c si\u0119 za „Linem” u „\u0141upaszki”. W efekcie partyzantowi darowano \u017cycie, wydalaj\u0105c go jednak z szereg\u00f3w 5 BW.<\/p>\n

Kolejny element rozumowania Rokickiego sprowadza si\u0119 do spekulatywnego wykluczenia mo\u017cliwo\u015bci podj\u0119cia podczas akcji odwetowej dzia\u0142a\u0144 naruszaj\u0105cych rozkaz „\u0141upaszki”. Przebieg wydarze\u0144 podczas wypadu pododdzia\u0142\u00f3w 5 BW na Litw\u0119 jednoznacznie jednak pokazuje, czego Rokicki nie dostrzega b\u0105d\u017a dostrzec nie chce, \u017ce w trakcie realizacji dzia\u0142a\u0144 odwetowych dosz\u0142o do zmiany ich pierwotnych za\u0142o\u017ce\u0144. Bo albo rozkaz „\u0141upaszki” nakazywa\u0142 zabijanie ca\u0142ych rodzin, albo zabijanie wy\u0142\u0105cznie osadnik\u00f3w wojskowych, szaulis\u00f3w, policjant\u00f3w i boj\u00f3wkarzy. Pododdzia\u0142y 5 BW nie zrealizowa\u0142y konsekwentnie \u017cadnego z tych za\u0142o\u017ce\u0144.<\/p>\n

Przyjmuj\u0105c na chwil\u0119 tez\u0119 Rokickiego, \u017ce „\u0141upaszka” wyda\u0142 rozkaz zabicia ludzi z listy z ich rodzinami, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce w czterech przypadkach dopuszczono si\u0119 ewidentnej niesubordynacji, kt\u00f3ra powinna skutkowa\u0107 surowymi konsekwencjami wobec os\u00f3b winnych niewykonania rozkazu (analogicznie jak w sprawie „Lina”) – nic o tym jednak nie wiadomo. Dwie pierwsze egzekucje odby\u0142y si\u0119 bowiem wed\u0142ug schematu, \u017ce gin\u0105\u0142 tylko m\u0119\u017cczyzna wytypowany do likwidacji, a jego rodzin\u0119 oszcz\u0119dzono. W takich samych okoliczno\u015bciach zgin\u0119\u0142y tak\u017ce dwie ostatnie ofiary analizowanych dzia\u0142a\u0144 5 BW. Czyli zar\u00f3wno na pocz\u0105tku akcji odwetowej pododdzia\u0142\u00f3w 5 BW, jak i w jej ko\u0144cowym etapie zastosowano ten sam model post\u0119powania, istotnie odmienny od pozosta\u0142ych w\u00f3wczas dokonanych egzekucji. Dlaczego zatem tego modelu dzia\u0142ania Rokicki nie uznaje za odpowiadaj\u0105cy ramom rozkazu \u0141upaszki ani takiej mo\u017cliwo\u015bci nie dopuszcza, forsuj\u0105c wy\u0142\u0105cznie tez\u0119 przeciwn\u0105?<\/p>\n

Trzeba te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Pawe\u0142 Rokicki stosuje niejednakowe kryteria przy ocenie odpowiedzialno\u015bci oficer\u00f3w AK za przelew krwi podczas odwetowego wypadu na Litw\u0119. Pisze m.in., \u017ce:<\/p>\n

W odr\u0119bny spos\u00f3b <\/i>[od akcji odwetowej 5 BW]\u00a0 rozpatrywa\u0107 nale\u017cy sprawstwo zab\u00f3jstw dokonanych w trakcie ekspedycji karnej 2. Zgrupowania AK. Przeprowadzona ona zosta\u0142a na rozkaz komendanta okr\u0119gu pp\u0142k. Aleksandra Krzy\u017canowskiego „ Wilka”, wi\u0119c przede wszystkim on ponosi za ni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Nie spos\u00f3b tego potwierdzi\u0107 bez znajomo\u015bci tre\u015bci rozkazu pp\u0142k „Wilka”<\/i> […] Mo\u017cna jednak mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, czy podczas realizacji zadania nie dosz\u0142o do przekroczenia ram rozkazu przez jego wykonawc\u00f3w<\/i> (str. 193).<\/p><\/blockquote>\n

Mamy zatem u Rokickiego dwie r\u00f3\u017cne miary w stawianiu hipotez badawczych. Nie jest znana ani tre\u015b\u0107 rozkazu „\u0141upaszki”, ani tre\u015b\u0107 rozkazu „Wilka”, lecz w pierwszym przypadku Rokicki praktycznie wyklucza, \u017ce ramy rozkazu „\u0141upaszki” zosta\u0142y przekroczone, natomiast w drugim tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dopuszcza.<\/p>\n

W swej ksi\u0105\u017cce Rokicki cytuje fragment artyku\u0142u pt. „Jak prawy \u017co\u0142nierz polski”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 25 czerwca 1944 r. w organie prasowym BIP Komendy Okr\u0119gu Wilno „Pobudce”, napisany zapewne przez redaktora tego pisma – ppor. Lecha Beynara vel Paw\u0142a Jasienic\u0119 „Nowin\u0119”. Jednoznacznie okre\u015blono tam zasady moralne, jakimi powinni kierowa\u0107 si\u0119 \u017co\u0142nierze AK (stanowczo odrzucono mo\u017cliwo\u015b\u0107 represjonowania os\u00f3b cywilnych, kobiet i dzieci, uznaj\u0105c takie dzia\u0142ania za haniebne). Nawet je\u015bli nie Jasienica by\u0142 autorem wzmiankowanego tekstu, to bez w\u0105tpienia, jako g\u0142\u00f3wny redaktor „Pobudki”, z przes\u0142aniem\u00a0 artyku\u0142u\u00a0 w pe\u0142ni si\u0119 uto\u017csamia\u0142. W tym kontek\u015bcie bardzo wymowny jest fakt, \u017ce oficer ten ju\u017c we wrze\u015bniu 1944 r. odda\u0142 si\u0119 pod rozkazy „\u0141upaszki” i zosta\u0142 jego zast\u0119pc\u0105, walcz\u0105c u boku dow\u00f3dcy 5 BW do po\u0142owy sierpnia 1945 r.
\"\"
Od lewej: ppor. Lech Leon Beynar "Nowina" (Pawe\u0142 Jasienica), mjr. Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka".<\/p>\n

<\/span><\/font>Okoliczno\u015b\u0107 ta nie sk\u0142oni\u0142a jednak Rokickiego do rozwa\u017ca\u0144, czy Pawe\u0142 Jasienica by\u0142 a\u017c takim hipokryt\u0105, \u017ce w trzy miesi\u0105ce po ukazaniu si\u0119 rzeczonego artyku\u0142u w „Pobudce” zosta\u0142 podkomendnym cz\u0142owieka, kt\u00f3ry, jak twierdzi Rokicki, wyda\u0142 rozkaz zabijania litewskich kobiet i dzieci, czy te\u017c jednak przeciwnie –\u00a0 Jasienica podj\u0105\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119, bo o tre\u015bci rozkazu „\u0141upaszki” nakazuj\u0105cego podj\u0119cie akcji odwetowej za zbrodni\u0119 pope\u0142nion\u0105 na Polakach w Glinciszkach mia\u0142 wiedz\u0119 odmienn\u0105 od przemy\u015ble\u0144, kt\u00f3re w ksi\u0105\u017cce firmowanej przez IPN upowszechnia Rokicki. Dodajmy, \u017ce z relacji podkomendnych i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w „\u0141upaszki” wynika, \u017ce stosunki pomi\u0119dzy nim i Paw\u0142em Jasienic\u0105 charakteryzowa\u0142y si\u0119 wzajemnym szacunkiem, zaufaniem i przyja\u017ani\u0105. Czy mo\u017cna uwierzy\u0107, \u017ce intelektualista jakim by\u0142 Pawe\u0142 Jasienica pozostawa\u0142by w takich relacjach z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry rozkaza\u0142 zabija\u0107 kobiety i dzieci? Czy przyj\u0105\u0142by funkcj\u0119 jego zast\u0119pcy?<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Maj
\n 1944, Pun\u017canki, woj. wile\u0144skie. Rtm Zygmunt Szendzielarz "\u0141upaszka"
\n(d-ca 5 Brygady Wile\u0144skiej AK) z c\u00f3rk\u0105 Barbar\u0105. Fot. Sergiusz Sprudin.<\/span><\/font><\/p>\n

\"\"
<\/span><\/font><\/font><\/span><\/font>\"\"<\/p>\n

<\/span><\/font><\/span><\/font><\/div>\n

Zdaniem autor\u00f3w niniejszego tekstu, „\u0141upaszka”, wydaj\u0105c rozkaz o zastosowaniu odwetu na Litwinach, nie nakazywa\u0142 zabijania kobiet i dzieci, za\u015b ramy jego rozkazu zosta\u0142y przekroczone przez „Rakoczego” i „Maksa” – dow\u00f3dc\u00f3w pododdzia\u0142\u00f3w 5 BW skierowanych w\u00f3wczas przez „\u0141upaszk\u0119” na przedwojenne terytorium pa\u0144stwowym Litwy w celu wykonania dzia\u0142a\u0144 odwetowych (sam „\u0141upaszka” nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w tych dzia\u0142aniach, pozostaj\u0105c z reszt\u0105 si\u0142 5 BW po polskiej stronie starej granicy pa\u0144stwowej). W pierwszej i ostatniej fazie akcji odwetowej, a zatem bezpo\u015brednio po odebraniu rozkazu „\u0141upaszki” i gdy bliski by\u0142 powr\u00f3t do miejsca postoju dow\u00f3dcy 5 BW, zastosowano si\u0119 \u015bci\u015ble do tre\u015bci rozkazu „\u0141upaszki”, pozbawiaj\u0105c \u017cycia wy\u0142\u0105cznie osoby wytypowane do likwidacji. W innych momentach dzia\u0142a\u0144 odwetowych rozkaz ten przekroczono, wybijaj\u0105c ca\u0142e rodziny.<\/p>\n

Kolejna istotn\u0105 kwesti\u0105 jest odpowied\u017a na pytanie czy odwet polski mia\u0142 by\u0107 rzeczywi\u015bcie z za\u0142o\u017cenia \u015blepy? Na li\u015bcie os\u00f3b wytypowanych do egzekucji znale\u017ali si\u0119 osadnicy wojskowi, aktywni szaulisi, uczestnicy litewskiego ruchu powsta\u0144czego w czerwcu 1941 r., a tak\u017ce policjanci w s\u0142u\u017cbie niemieckiej. Nie byli to ludzie bezbronni. Zaatakowane gospodarstwa zosta\u0142y wskazane partyzantom 5 BW przez przewodnik\u00f3w z siatki terenowej AK, kt\u00f3rzy byli doskonale zorientowani, jak poszczeg\u00f3lni Litwini zachowywali si\u0119 w stosunku do Polak\u00f3w. \u017be swej broni nie zd\u0105\u017cyli oni u\u017cy\u0107, to ju\u017c zupe\u0142nie inna kwestia. Co oczywi\u015bcie nie usprawiedliwia w najmniejszym stopniu tych partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy dopu\u015bcili si\u0119 zab\u00f3jstw kobiet lub dzieci.<\/p>\n

Konkluzje poczynione przez Rokickiego odno\u015bnie osoby majora „\u0141upaszki” wpisuj\u0105 si\u0119 w donios\u0142y spos\u00f3b w dyskusj\u0119 na temat „Panteonu \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych”. Nasuwaj\u0105 oczywiste pytanie, czy mjr „\u0141upaszka”, przedstawiony przez Rokickiego jako zbrodniarz wojenny, powinien tam si\u0119 znale\u017a\u0107. Problem polega na tym, \u017ce przekaz sformu\u0142owany przez Rokickiego jest u\u0142omny. Autor nie zdo\u0142a\u0142 ustali\u0107 okoliczno\u015bci zupe\u0142nie zasadniczych dla przes\u0105dzenia o winie dow\u00f3dcy 5 BW. Przyjmuje jednak za bezsporne, \u017ce „\u0141upaszka” wyda\u0142 rozkaz zabijania litewskich kobiet i dzieci, czym skazuje go na infami\u0119 w oczach czytelnik\u00f3w i szerszej opinii publicznej. Prawi przy tym mora\u0142y o prawdzie i „w\u0142a\u015bciwej ocenie” wydarze\u0144 i postaci. C\u00f3\u017c, mo\u017ce jednak zda\u0142oby si\u0119 wi\u0119cej rozwagi i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w formu\u0142owaniu tego rodzaju os\u0105d\u00f3w? Tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy cen\u0105 za to m\u00f3g\u0142by by\u0107 mniejszy rozg\u0142os nazwiska autora ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n
dr Kazimierz Krajewski<\/b><\/font>
historyk, badacz dziej\u00f3w polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego,
kierownik Referatu Bada\u0144 Naukowych OBEP
Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Warszawie,
prezes Nowogr\u00f3dzkiego Okr\u0119gu \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy AK<\/font><\/p>\n
\"\"<\/div>\n

Grzegorz W\u0105sowski<\/font><\/span><\/span><\/font>
<\/span>adwokat, wsp\u00f3\u0142kieruje pracami Fundacji "Pami\u0119tamy"<\/a><\/b>, zajmuj\u0105cej si\u0119 przywracaniem pami\u0119ci o \u017co\u0142nierzach polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego <\/span><\/font>
z lat 1944-1954<\/p>\n

<\/span><\/font><\/p>\n

Strona g\u0142\u00f3wna><\/a>
Prawa autorskie><\/a><\/strong><\/span>
<\/span><\/font><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

dr …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/169"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=169"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}