{"id":151,"date":"2016-01-18T11:40:00","date_gmt":"2016-01-18T10:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2016\/01\/18\/z-zeszytow-historycznych-win-u-11\/"},"modified":"2016-01-18T11:40:00","modified_gmt":"2016-01-18T10:40:00","slug":"z-zeszytow-historycznych-win-u-11","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=151","title":{"rendered":"Z Zeszyt\u00f3w Historycznych WiN-u… (11)"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a><\/p>\n
Wraz z ukazaniem si\u0119 kolejnego numeru periodyku "Zeszyty Historyczne WiN-u" nr 41<\/span>, rok XXIV, czerwiec 2015<\/a>, zapraszam do lektury fragmentu jednego z opublikowanych tam artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3rego autorem jest Wojciech Kujawa, pt. Patriotyczne wychowanie. Siostry Bo\u017cena, Hanna R\u00f3\u017ca, Irena, Kalina Che\u0142mickie<\/em>.<\/span><\/div>\n
\n
Zeszyty Historyczne WiN-u, nr 41 (2015)<\/span><\/span><\/a><\/p>\n<\/div>\n

Wojciech Kujawa
Patriotyczne wychowanie. Siostry Bo\u017cena, Hanna R\u00f3\u017ca, Irena, Kalina Che\u0142mickie<\/em><\/u><\/strong><\/span><\/p>\n

Histori\u0119 czterech ameryka\u0144skich braci Niland pozna\u0142y zapewne nawet osoby, kt\u00f3re powierzchownie interesuj\u0105 si\u0119 II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. To na podstawie ich los\u00f3w Steven Spielberg opar\u0142 scenariusz swojego g\u0142o\u015bnego filmu Szeregowiec Ryan. Bohaterska walka m\u0119\u017cczyzn na frontach drugiej wojny \u015bwiatowej niew\u0105tpliwie zas\u0142uguje na upami\u0119tnienie1<\/sup><\/span>. Szkoda tylko, \u017ce po\u015bwi\u0119cenie dla ojczyzny polskich rodzin wci\u0105\u017c tak ma\u0142o przebija si\u0119 do opinii publicznej. Niewiele si\u0119 dzisiaj m\u00f3wi o rodzinie Che\u0142mickich i zwi\u0105zanych z nimi Bukowskich, a przecie\u017c kilkana\u015bcioro bli\u017cszych lub dalszych krewnych zap\u0142aci\u0142o wysok\u0105 – nieraz najwy\u017csz\u0105 – cen\u0119 za zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u01052<\/sup><\/span>. W\u015br\u00f3d nich by\u0142y cztery siostry: Bo\u017cena, Hanna R\u00f3\u017ca, Irena i Kalina, kt\u00f3rych losy opisano poni\u017cej.<\/strong>
\"\"
Wakacje 1936 r. Siostry Che\u0142mickie, od lewej: Irena, Hanna, Bo\u017cena, Kalina.<\/i><\/font><\/p>\n

Antoni Che\u0142micki (1882–1953) i Maria Karolina z d. Gill (1885–1969) doczekali si\u0119 czterech c\u00f3rek: Bo\u017ceny, Hanny R\u00f3\u017cy, Ireny i Kaliny. Dziewcz\u0119ta dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142y w znacznej mierze na prowincji. Ojciec, absolwent nauk rolniczych na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, zarz\u0105dza\u0142 maj\u0105tkami ziemskimi albo pracowa\u0142 jako nauczyciel w szko\u0142ach rolniczych.
Na temat najstarszej siostry, Bo\u017ceny, wiadomo niewiele. Urodzi\u0142a si\u0119 w 1914 r. By\u0142a utalentowana sportowo, szczeg\u00f3lnie w lekkoatletyce. W latach trzydziestych zamieszka\u0142a w Warszawie i rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w Komunalnej Kasie Oszcz\u0119dno\u015bci3<\/strong><\/sup>. W czasie wojny zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. Wst\u0105pi\u0142a do Armii Krajowej i pod pseudonimem „Mira” wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w Powstaniu Warszawskim. 6 IX 1944 r. zgin\u0119\u0142a na ul. Czackiego, prawdopodobnie przysypana gruzami kamienicy. Pochowano j\u0105 po wojnie na Cmentarzu Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy na sto\u0142ecznej Woli4<\/sup><\/strong>.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie losy pozosta\u0142ych si\u00f3str nie s\u0105 skryte za tak ciemnym woalem. Drugim dzieckiem by\u0142a Hanna R\u00f3\u017ca. Urodzi\u0142a si\u0119 30 VIII 1918 r. we wsi \u0141azy, gm. Ci\u0105gowica. Antoni w tym czasie administrowa\u0142 maj\u0105tkami w Ma\u0142opolsce5<\/sup><\/strong>. Na pocz\u0105tku lat dwudziestych rodzina Che\u0142mickich mieszka\u0142a prawdopodobnie w Warszawie. W stolicy bowiem przysz\u0142y na \u015bwiat Irena Jadwiga – 15 I 1921 r. i Kalina – 1 VII 1922 r. Ojciec w tym czasie uczy\u0142 w szkole rolniczej w Kijanach w woj. lubelskim. Wkr\u00f3tce ca\u0142a rodzina przenios\u0142a si\u0119 do tej miejscowo\u015bci. Kolejne przeprowadzki spowodowane by\u0142y stosunkowo cz\u0119stymi zmianami miejsc pracy ojca. W drugiej po\u0142owie lat dwudziestych ca\u0142a rodzina przeprowadzi\u0142a si\u0119 do S\u0142onima, a w 1933 r. zamieszka\u0142a w Wilnie. Ojciec bowiem w okolicznych Bukiszkach otrzyma\u0142 posad\u0119 zarz\u0105dcy. Kalina i Irena podj\u0119\u0142y nauk\u0119 w III Pa\u0144stwowym Gimnazjum i Liceum im. Adama Jerzego Czartoryskiego w Wilnie, a Hanna R\u00f3\u017ca w 1937 r. uko\u0144czy\u0142a tam zasadnicz\u0105 szko\u0142\u0119 krawieck\u0105. W 1938 r. Irena zda\u0142a ma\u0142\u0105 matur\u0119 i kontynuowa\u0142a edukacj\u0119 w liceum6<\/strong><\/sup>. W pa\u017adzierniku 1939 r. po kilku tygodniach sowieckiej okupacji Wilno zosta\u0142o przekazane Litwinom. Nowe w\u0142adze zapowiedzia\u0142y „reform\u0119” szkolnictwa i zwolni\u0142y polsk\u0105 kadr\u0119 pedagogiczn\u0105. Represje te dotkn\u0119\u0142y tak\u017ce Antoniego Che\u0142mickiego. W zwi\u0105zku z tym razem z Hann\u0105 R\u00f3\u017c\u0105 wyjecha\u0142 do Felicjan\u00f3wki k. Wilna. Mama z Kalin\u0105 i Iren\u0105 pozosta\u0142y w Wilnie, by dziewcz\u0119ta kontynuowa\u0142y nauk\u0119. W czasie ponownej okupacji sowieckiej w latach 1940–1941 ojciec dosta\u0142 prac\u0119 jako dozorca nocny w sklepie i wr\u00f3ci\u0142 do Wilna7<\/strong><\/sup>. Hanna R\u00f3\u017ca pozosta\u0142a natomiast na gospodarstwie w Felicjan\u00f3wce, gdzie w 1943 r. wysz\u0142a za m\u0105\u017c za okolicznego gospodarza Piotra Pie\u015blaka, a w 1944 r. urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119 Ann\u01198<\/strong><\/sup>.<\/p>\n

W odpowiedzi na litewskie zmiany w szkolnictwie w grudniu 1939 r. uczniowie zorganizowali strajk, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142y Kalina i Irena. Po prote\u015bcie dziewcz\u0119ta nie powr\u00f3ci\u0142y do szko\u0142y i podj\u0119\u0142y nauk\u0119 na tajnych kompletach. Irena uczy\u0142a si\u0119 razem z kole\u017cankami: Iren\u0105 Monkiewicz\u00f3wn\u0105, Halin\u0105 Obrock\u0105, Iren\u0105 Wierzbick\u0105, Wilhelmin\u0105 Zag\u00f3rsk\u0105. Lekcje odbywa\u0142y si\u0119 w mieszkaniu pa\u0144stwa Wierzbickich przy ul. Rzecznej 12 i pa\u0144stwa Obrockich przy ul. Wile\u0144skiej 36. Lekcje religii natomiast mia\u0142y miejsce na plebanii ko\u015bcio\u0142a Bernardyn\u00f3w. Na prze\u0142omie kwietnia i maja 1940 r. Irena zda\u0142a egzamin dojrza\u0142o\u015bci9<\/strong><\/sup>. W tym samym roku Kalina zako\u0144czy\u0142a etap gimnazjalny edukacji i zda\u0142a ma\u0142\u0105 matur\u0119. Trudne warunki materialne zmusi\u0142y siostry do zaniechania nauki i podj\u0119cia pracy fizycznej. Do grudnia 1941 r. Irena pracowa\u0142a w gospodarstwie rolnym w maj\u0105tku Waka oraz jako robotnica w Wilnie, zajmowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce odszlamianiem staw\u00f3w w maj\u0105tku w Werkach10<\/strong><\/sup>. W nast\u0119pnym roku odby\u0142a sze\u015bciotygodniowy kurs epidemiologiczny. W 1943 r. zosta\u0142a robotnic\u0105 w magistracie w Wilnie oraz pracowa\u0142a przy rozbi\u00f3rce zniszczonych dom\u00f3w11<\/sup><\/strong>. Kalin\u0119 natomiast pocz\u0105tkowo zatrudniono w gospodarstwie w Jurkiszkach k. Wilna. W 1941 r. powr\u00f3ci\u0142a do miasta i od nast\u0119pnego roku uczy\u0142a si\u0119 w \u015bredniej szkole technicznej w Wilnie. Nauk\u0119 przerwa\u0142a po p\u00f3\u0142tora roku. W 1943 r. przez miesi\u0105c pracowa\u0142a w cegielni, po czym do 1945 r. by\u0142a szwaczk\u0105 w fabryce ko\u017cuch\u00f3w i futer12<\/sup><\/strong>. Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w warunkach zmieniaj\u0105cych si\u0119 okupacji: litewskiej, sowieckiej, niemieckiej i zn\u00f3w sowieckiej.<\/p>\n

W czasie wojny Irena i Kalina by\u0142y harcerkami w dru\u017cynie im. S. \u017b\u00f3\u0142kiewskiego. Nast\u0119pnie Irena (ps. „Irys”, „R\u00f3\u017ca”) zosta\u0142a \u0142\u0105czniczk\u0105 ZWZ–AK13<\/sup><\/strong>. Przysi\u0119g\u0119 sk\u0142ada\u0142a na r\u0119ce Zofii D\u0105b-Biernackiej „Jagienki”14<\/sup><\/strong> – p\u00f3\u017aniejszej (od 1943 r.) szefowej \u0142\u0105czno\u015bci konspiracyjnej w Oddziale V Sztabu Komendy Okr\u0119gu AK Wilno15<\/sup><\/strong>. Dokumenty przekazywa\u0142a m.in. kurierowi Oddzia\u0142u V Edmundowi Bukowskiemu „Antoniemu Sadowskiemu”, „Zbyszkowi”, swojemu p\u00f3\u017aniejszemu m\u0119\u017cowi. 17 VII 1944 r. w domu rodzic\u00f3w Ireny aresztowa\u0142o go NKWD. Podczas pr\u00f3by ucieczki zosta\u0142 ranny pod \u0142opatk\u0105 i ponownie schwytany. Z uwagi na mocno krwawi\u0105c\u0105 ran\u0119 umieszczono go w szpitalu, sk\u0105d podj\u0105\u0142 drug\u0105, tym razem udan\u0105, pr\u00f3b\u0119 ucieczki16<\/sup><\/strong>. Ze wzgl\u0119du na dekonspiracj\u0119 od komendanta okr\u0119gu pp\u0142k. Juliana Kulikowskiego „Ryngrafa”17<\/sup><\/strong> otrzyma\u0142 rozkaz wyjazdu do Warszawy z misj\u0105 kuriersk\u0105. We wrze\u015bniu tr. wsp\u00f3lnie z narzeczon\u0105 Iren\u0105 pod przybranym nazwiskiem Mareccy dotarli do stolicy, kt\u00f3ra w tym czasie ogarni\u0119ta ju\u017c by\u0142a powsta\u0144czymi walkami18<\/strong><\/sup>. […]
<\/strong><\/p>\n