{"id":142,"date":"2016-03-04T00:02:14","date_gmt":"2016-03-03T23:02:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2016\/03\/04\/ppor-ryba-ostatni-partyzant-bialostocczyzny-8224-1957\/"},"modified":"2016-03-04T00:02:14","modified_gmt":"2016-03-03T23:02:14","slug":"ppor-ryba-ostatni-partyzant-bialostocczyzny-8224-1957","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=142","title":{"rendered":"Ppor. "Ryba" – Ostatni Partyzant Bia\u0142ostocczyzny († 1957)"},"content":{"rendered":"
\n
\n
59. rocznica \u015bmierci ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby"
<\/u><\/b><\/font><\/p>\n
…Nie dajmy zgin\u0105\u0107 poleg\u0142ym.<\/font><\/b>
Zbigniew Herbert<\/font><\/div>\n

\"\"\"\"
Ppor. Stanis\u0142aw Marchewka "Ryba"<\/i><\/font><\/b><\/a><\/p>\n

59 lat temu, noc\u0105 z 3 na 4 marca 1957 r., otoczony\u00a0 przez grup\u0119 operacyjn\u0105 SB–KBW w schronie ulokowanym w zabudowaniach Apolinarego Grabowskiego w Jeziorku (pow. \u0141om\u017ca)<\/a>, zgin\u0105\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku ostatni partyzant Bia\u0142ostocczyzny, ppor. Stanis\u0142aw Marchewka "Ryba"<\/a>.<\/b><\/font>
\"\"
Zabudowania gospodarcze Apolinarego Grabowskiego. W g\u0142\u0119bi stodo\u0142a, z lewej widoczny dach chlewu, pod\u00a0 kt\u00f3rym znajdowa\u0142 si\u0119 schron ppor. "Ryby".<\/font><\/i>
\"\"
Zabudowania gospodarcze Apolinarego Grabowskiego. Z lewej chlew, pod kt\u00f3rym znajdowa\u0142 si\u0119 schron ppor. "Ryby".
<\/i><\/font>
Funkcjonariusze komunistycznej bezpieki<\/i> znale\u017ali mo\u017cliwo\u015b\u0107 dotarcia do dw\u00f3ch
\n\u017co\u0142nierzy mjr. Jana Tabortowskiego "Bruzdy"<\/a>,
\n kt\u00f3rzy po \u015bmierci dow\u00f3dcy w 1954 roku, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali z "Ryb\u0105" –
\nTadeusza Wysockiego "Zegara" i Wac\u0142awa D\u0105browskiego "Tygrysa". Obaj
\nzgodzili si\u0119 wyj\u015b\u0107 z podziemia i skorzysta\u0107 z amnestii, ale nie chcieli
\nujawni\u0107 miejsca, gdzie ukrywa\u0142 si\u0119 "Ryba". Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 pod koniec
\nlutego 1957 roku. Poprzez "Zdzis\u0142aw\u0119" – tajnego wsp\u00f3\u0142pracownik SB –
\nuda\u0142o si\u0119 w przybli\u017ceniu ustali\u0107 miejsce pobytu grupy, a Tadeusz Wysocki
\n "Zegar"<\/b> dokona\u0142 reszty, wskazuj\u0105c funkcjonariuszom SB (kpt.
\nSzkudelskiemu i kpt. Czaplejewiczowi) lokalizacj\u0119 schronu. Zdecydowa\u0142
\nsi\u0119 te\u017c na udzielenie pomocy przy likwidacji "Ryby".
\"\"
Grupa operacyjna SB–KBW przed wyjazdem na akcj\u0119. Na pierwszym planie (od lewej) pp\u0142k Stanis\u0142aw Wa\u0142ach oraz pp\u0142k Edmund Krzemi\u0144ski.*
\"\"
<\/b>Pp\u0142k Edmund Krzemi\u0144ski, w 1957 r. dow\u00f3dca 2. Brygady KBW <\/i>(Archiwum IPN)
<\/b><\/i><\/font>\"\"
Funkcjonariusz SB por. W\u0142odzimierz Stefa\u0144ski pozuj\u0105cy po zako\u0144czeniu akcji w miejscu sk\u0105d otworzy\u0142 ogie\u0144 do ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby".*<\/b><\/i><\/font>
\"\"
Cz\u0142onkowie grupy operacyjnej SB–KBW po zako\u0144czeniu akcji. Od lewej stoj\u0105 m.in.: 5 – pp\u0142k Edmund Krzemi\u0144ski, 6 – kpt. Aleksy Jarocki, 7 – por. W\u0142odzimierz Stefa\u0144ski, 8 – pp\u0142k Stanis\u0142aw Wa\u0142ach, 10 – kpt. J\u00f3zef Szkudelski, 11 – kpt. Feliks Czaplejewicz.*<\/b><\/i><\/font>
*<\/b><\/font> Powy\u017csze zdj\u0119cia pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki Stanis\u0142awa Wa\u0142acha pt. "\u015awiadectwo tamtym dniom…". Oryginalne odbitki, pierwotnie znajduj\u0105ce si\u0119 w archiwum Wydzia\u0142u „C” (SB) KWMO\/WUSW w Bia\u0142ymstoku, nie trafi\u0142y jednak do Archiwum IPN w Bia\u0142ymstoku. Wszystkie fotografie publikuj\u0119 dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Piotra \u0141api\u0144skiego z bia\u0142ostockiego oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.
<\/font>
3
\n marca 1957 r., pod pozorem choroby \u017cony, Wac\u0142aw D\u0105browski "Tygrys"
\ndosta\u0142 prawo opuszczenia schronu. Zabudowania Grabowskiego zosta\u0142y
\notoczone przez 2. kompani\u0119 2. batalionu KBW z Grajewa. Tadeusz Wysocki "Zegar"<\/b>
\nwyszed\u0142 z kryj\u00f3wki i zameldowa\u0142 SB, \u017ce w schronie zosta\u0142 tylko ppor.
\n"Ryba". W pobli\u017ce schronu przedostali si\u0119 SB-ecy. Zorientowawszy si\u0119 w
\nsytuacji, "Ryba" zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 do funkcjonariuszy bezpieki<\/i>. Zgin\u0105\u0142 w
\ngodzinach porannych 4 marca 1957 r., zastrzelony przez funkcjonariusza
\nSB por. W\u0142odzimierza Stefa\u0144skiego.
\"\"
Zab\u00f3jca ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby", funkcjonariusz SB por. W\u0142odzimierz Stefa\u0144ski<\/b> (zdj\u0119cie z lat p\u00f3\u017aniejszych).
<\/i><\/font>
W aktach IPN zachowa\u0142a si\u0119 notatka oficera SB
\nm\u00f3wi\u0105ca o tym, \u017ce bunkier "bandyty" udekorowany by\u0142 obrazem Matki
\nBoskiej Cz\u0119stochowskiej. <\/b>
\"\"
<\/font><\/b>Po\u015bmiertne zdj\u0119cie ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby" wykonane przez funkcjonariuszy SB.
\"\"
Uzbrojenie ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby" znalezione w bunkrze znajduj\u0105cym si\u0119 w zabudowaniach Apolinarego Grabowskiego w Jeziorku k. \u0141om\u017cy. Zdj\u0119cia wykonane przez funkcjonariuszy SB po zabiciu ppor. "Ryby", 3\/4 marca 1957 r. (Archiwum IPN)
\"\"
Wn\u0119trze i wyposa\u017cenie bunkra, w kt\u00f3rym ukrywa\u0142 si\u0119 ppor. Stanis\u0142aw Marchewka "Ryba", znajduj\u0105cego si\u0119 w gospodarstwie Apolinarego Grabowskiego w Jeziorku k. \u0141om\u017cy. Zdj\u0119cia wykonane przez funkcjonariuszy SB po zabiciu ppor. "Ryby", 3\/4 marca 1957 r. (Archiwum IPN)
<\/i><\/font><\/font>\"\"
\"\"
<\/i><\/font><\/font><\/p>\n

\n
Przeczytaj: <\/strong><\/span><\/u><\/span>\u015amier\u0107 ppor. Stanis\u0142awa Marchewki ps. "Ryba" we wspomnieniach pp\u0142k. Stanis\u0142awa Wa\u0142acha, zast\u0119pcy komendanta wojew\u00f3dzkiego MO ds. bezpiecze\u0144stwa <\/strong><\/span><\/u><\/em><\/span><\/span>w Bia\u0142ymstoku <\/strong><\/span><\/u><\/em><\/span><\/span>(opracowa\u0142 Piotr \u0141api\u0144ski IPN O\/Bia\u0142ystok)<\/strong><\/span><\/u>.<\/strong><\/span><\/u><\/strong><\/span><\/u><\/em><\/span><\/span><\/a>
<\/a><\/div>\n

\"\"<\/span><\/span><\/a><\/div>\n

\n

\"\"
\nPpor. Stanis\u0142aw Marchewka "Ryba" (1908-1957)<\/font><\/a><\/b><\/p>\n

Urodzi\u0142
\n si\u0119 16 listopada 1908 r. w Jeziorku (gm. Drozdowo, pow. \u0141om\u017ca), w
\nrodzinie ch\u0142opskiej, s. Antoniego i Marianny z d. Jankowskiej.<\/p>\n

<\/b>Uko\u0144czy\u0142
\n 3 klasy szko\u0142y powszechnej. W latach 1929–1931 odby\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w
\n18. pu\u0142ku artylerii lekkiej w Ostrowi Mazowieckiej, gdzie uko\u0144czy\u0142
\nszko\u0142\u0119 podoficersk\u0105. Uczestnik kampanii wrze\u015bniowej 1939 r. Walczy\u0142 w
\nszeregach 18. pal 18. Dywizji Piechoty (Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”<\/a>)
\n jako dow\u00f3dca plutonu artylerii. Dosta\u0142 si\u0119 do niewoli niemieckiej, z
\nkt\u00f3rej zbieg\u0142 podczas transportu do obozu jenieckiego. W 1940 r.
\nnawi\u0105za\u0142 kontakt z lokalnymi strukturami ZWZ, jednak ze wzgl\u0119du na
\nkonieczno\u015b\u0107 ukrywania si\u0119 przed NKWD utraci\u0142 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z organizacj\u0105.<\/p>\n

Zaprzysi\u0119\u017cony
\n do ZWZ w czerwcu 1941 r., po ataku niemieckim na ZSRR. W dzia\u0142alno\u015bci
\nkonspiracyjnej pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pseudonimem „Ryba”. By\u0142 \u017co\u0142nierzem Obwodu
\nZWZ-AK \u0141om\u017ca, pocz\u0105tkowo plac\u00f3wki nr 8 (Pi\u0105tnica–Jeziorko), nast\u0119pnie od
\n wrze\u015bnia 1943 r. – dow\u00f3dc\u0105 plutonu terenowego w Jeziorku, wchodz\u0105cego w
\n sk\u0142ad 8. kompanii (gm. Drozdowo). Latem 1944 r., w okresie
\npoprzedzaj\u0105cym oraz podczas trwania akcji „Burza”, by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 plutonu w
\n III\/33 pp AK. Dowodzi\u0142 akcjami zaopatrzeniowymi na maj\u0105tki
\nadministrowane przez w\u0142adze okupacyjne, likwidowa\u0142 patrole niemieckie
\noraz bra\u0142 udzia\u0142 w walkach z wycofuj\u0105cymi si\u0119 oddzia\u0142ami Wehrmachtu.
\nWed\u0142ug opinii prze\u0142o\u017conych:
<\/font><\/p>\n

"Wzorowy \u017co\u0142nierz i dobry dow\u00f3dca, dokona\u0142 wielu akt\u00f3w sabota\u017cowo-dywersyjnych".<\/font><\/b><\/p><\/blockquote>\n

Po
\n zatrzymaniu i rozbrojeniu pozosta\u0142o\u015bci oddzia\u0142u przez jednostki Armii
\nCzerwonej zosta\u0142 skierowany do formuj\u0105cego si\u0119 w Dojlidach k.
\nBia\u0142egostoku 6. samodzielnego\/zapasowego batalionu piechoty LWP.
\nZdezerterowa\u0142 wiosn\u0105 1945 r. i kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105
\n w szeregach AKO na terenie Rejonu „D” (d. Inspektoratu \u0141om\u017cy\u0144skiego).
\nPe\u0142ni\u0142 odt\u0105d funkcj\u0119 przewodnika walki czynnej\/samoobrony (d. Kedywu)
\nRejonu, adiutanta przewodnika Rejonu (d. inspektora) mjr. Jana Tabortowskiego „Bruzdy”<\/b><\/a> oraz dow\u00f3dcy jego osobistej ochrony.<\/p>\n

W
\n maju 1945 r. przesta\u0142 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 adiutanta i obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo
\nrejonowego oddzia\u0142u partyzanckiego. Oddzia\u0142 operowa\u0142 w nadnarwia\u0144skiej
\ncz\u0119\u015bci powiatu, g\u0142\u00f3wnie na terenie gmin Drozdowo i Bo\u017cejewo, w okresie
\nod maja do lipca 1945 r., i liczy\u0142 w\u00f3wczas oko\u0142o 40 partyzant\u00f3w. Stoj\u0105c
\nna czele wspomnianych struktur bra\u0142 bezpo\u015bredni udzia\u0142 w akcjach
\nzbrojnych, by\u0142 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 \u017co\u0142nierzem. 20 kwietnia 1945 r.
\nuczestniczy\u0142 w odbiciu ze szpitala garnizonowego w Bia\u0142ymstoku
\n\u0142\u0105czniczki Franciszki Ramotowskiej „Iskry”. W nocy 8\/9 maja 1945 r. podczas akcji opanowania Grajewa<\/b><\/a>
\n dowodzi\u0142 atakiem na gmach PUBP, po zdobyciu kt\u00f3rego uwolniono oko\u0142o 60
\naresztowanych. 11 maja 1945 r. bra\u0142 udzia\u0142 w rozbiciu grupy operacyjnej
\nUBP-MO pod Wyrzykami (pow. \u0141om\u017ca). Uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142aniach
\nrepresyjnych wymierzonych w miejscowe struktury NSZ, b\u0119d\u0105cych rezultatem
\n wzajemnych konflikt\u00f3w. Po rozwi\u0105zaniu oddzia\u0142u „Ryba” zachowa\u0142
\nstanowiska szefa samoobrony rejonu oraz dow\u00f3dcy osobistej ochrony mjr.
\n„Bruzdy”, kontynuuj\u0105c nast\u0119pnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 w szeregach Zrzeszenia WiN.<\/p>\n

W
\n styczniu 1946 r. zaprzesta\u0142 dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i wyjecha\u0142 do
\n\u0141odzi, gdzie zaj\u0105\u0142 si\u0119 handlem. W kwietniu 1947 r. ujawni\u0142 si\u0119 w PUBP w
\n\u0141om\u017cy, po czym powr\u00f3ci\u0142 do \u0141odzi. Pocz\u0105tkowo nie znajdowa\u0142 si\u0119 w polu
\nzainteresowania miejscowego UBP, jednak w listopadzie 1952 r., w
\nporozumieniu z WUBP w Bia\u0142ymstoku, dosz\u0142o do jego zatrzymania. 15
\nlistopada 1952 r. zosta\u0142 zwerbowany do wsp\u00f3\u0142pracy z UBP (pod krypt.
\n„Rak”), najprawdopodobniej na podstawie tzw. materia\u0142\u00f3w
\nkompromituj\u0105cych. Wed\u0142ug materia\u0142\u00f3w UBP: „Otrzyma\u0142 on zadanie nawi\u0105zania
\n kontaktu z band\u0105 „Bruzdy” oraz przygotowanie warunk\u00f3w do jej
\nlikwidacji”. Pod koniec 1952 r. i w pierwszej po\u0142owie 1953 r.
\nkilkakrotnie przyje\u017cd\u017ca\u0142 w \u0142om\u017cy\u0144skie poszukuj\u0105c kontaktu z „Bruzd\u0105”.
\nPod koniec lipca 1953 r., po nawi\u0105zaniu kontaktu, zerwa\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z
\nUBP i ujawni\u0142 plany bezpieki. Do\u0142\u0105czy\u0142 do powinowskiego oddzia\u0142u
\npartyzanckiego mjr. „Bruzdy”, w kt\u00f3rym pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 zast\u0119pcy dow\u00f3dcy.
\nWspomniany oddzia\u0142 operowa\u0142 na pograniczu powiat\u00f3w \u0142om\u017cy\u0144skiego i
\ngrajewskiego, g\u0142\u00f3wnie na terenie gmin Bo\u017cejewo, Jedwabne, Przytu\u0142y,
\nRadzi\u0142\u00f3w i liczy\u0142 w\u00f3wczas pi\u0119\u0107 os\u00f3b, by\u0142a to typowa grupa przetrwania.
\n23 sierpnia 1954 r., po \u015bmierci „Bruzdy” w Przytu\u0142ach (pow. \u0141om\u017ca),
\nprzej\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad oddzia\u0142em.<\/p>\n

Wydany przez zwerbowanego do wsp\u00f3\u0142pracy z UBP–SB cz\u0142onka oddzia\u0142u Tadeusza Wysockiego „Zegara”<\/b>. Otoczony w nocy z 3 na 4 marca 1957 r. przez grup\u0119 operacyjn\u0105 SB–KBW w Jeziorku (pow. \u0141om\u017ca)<\/b><\/a>, w schronie ukrytym w zabudowaniach Apolinarego Grabowskiego<\/b>. Zgin\u0105\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku w godzinach porannych 4 marca 1957 r., zastrzelony przez funkcjonariusza SB por. W\u0142odzimierza Stefa\u0144skiego<\/b>. <\/font>Ppor. "Ryba" zosta\u0142 pochowany na cmentarzu
\n parafialnym w Pi\u0105tnicy k. \u0141om\u017cy.<\/font> Szkalowany po
\n\u015bmierci przez rozmaitych pisarzy i publicyst\u00f3w, szczeg\u00f3lnie przez
\nStanis\u0142awa Wa\u0142acha, b. oficera UBP–SB oraz Feliksa Sikorskiego, b.
\noficera KBW. Echa oszczerczej kampanii propagandowej pobrzmiewaj\u0105 do
\nchwili obecnej.<\/font><\/p>\n

\"\"<\/a><\/b><\/font>
[kliknij w obraz aby powi\u0119kszy\u0107]<\/font><\/b><\/a><\/b><\/font><\/div>\n


\u015amier\u0107
\n ppor. "Ryby" jest symboliczn\u0105 dat\u0105 ko\u0144ca partyzantki niepodleg\u0142o\u015bciowej
\n na Bia\u0142ostocczy\u017anie.
<\/b>Odznaczony zosta\u0142 Orderem Virtuti Militari<\/a><\/b> V klasy
\n (1945 r.) i Krzy\u017cem Walecznych<\/b><\/a> (1944 r.).
\u017bona Agnieszka, mieli syn\u00f3w: Kazimierza, Stanis\u0142awa, Lucjana i Piotra. Awanse:<\/b> kapral (1930 r.), plutonowy (1943 r.), podporucznik (1945 r.).<\/p>\n

<\/b><\/font><\/p>\n

Piotr \u0141api\u0144ski<\/b><\/i><\/div>\n

4
\n marca 2007 r. w Jeziorku, gdzie do ko\u0144ca swoich dni ukrywa\u0142 si\u0119 ppor.
\nMarchewka, nast\u0105pi\u0142o uroczyste ods\u0142oni\u0119cie tablicy pami\u0105tkowej.
\"\"
\"\"
\"\"<\/p>\n

Ppor. Stanis\u0142aw Marchewka "Ryba", postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczy\u0144skiego, z 20 sierpnia 2009 r.<\/a> "za wybitne zas\u0142ugi dla niepodleg\u0142o\u015bci Rzeczypospolitej Polskiej" zosta\u0142 po\u015bmiertnie odznaczony Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, Polonia Restituta<\/a>.<\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/div>\n

GLORIA VICTIS !!!<\/font><\/span><\/font><\/p>\n

Wi\u0119cej na temat ppor. Stanis\u0142awa Marchewki "Ryby" czytaj:<\/span>
<\/span><\/font><\/p>\n