{"id":135,"date":"2016-03-23T21:39:07","date_gmt":"2016-03-23T20:39:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2016\/03\/23\/kpt-bury-a-bialorusini-czesc-1-3\/"},"modified":"2019-03-28T10:48:49","modified_gmt":"2019-03-28T09:48:49","slug":"kpt-bury-a-bialorusini-czesc-1-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=135","title":{"rendered":"Kpt. „Bury” a Bia\u0142orusini – cz\u0119\u015b\u0107 1\/3"},"content":{"rendered":"
Dr Kazimierz Krajewski, Grzegorz W\u0105sowski
\n<\/b><\/span><\/b><\/span><\/span><\/b><\/b>Kpt. Romuald Rajs „Bury” a Bia\u0142orusini – fakty i mity<\/b><\/b><\/u><\/span>
\n<\/i><\/span><\/b><\/p>\n

\nNie przyjecha\u0142em na te tereny walczy\u0107 o ko\u017cuchy i wieprze,<\/i><\/span>
\nale walczy\u0107 o sprawiedliwo\u015b\u0107. Tak samo <\/i><\/span><\/i>[jak]<\/span> walczy\u0142em o Wilno,<\/i><\/span>
\ntak samo krew b\u0119d\u0119 przelewa\u0107 za Polsk\u0119 i na tej ziemi.<\/i><\/span><\/i><\/div>\n
Z wyst\u0105pienia kpt. Romualda Rajsa „Burego” do partyzant\u00f3w NZW
\npo wydaniu wyroku \u015bmierci na jednego z podkomendnych w marcu 1946 r.<\/b><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\"\"
\n<\/b>Ppor. Romuald Rajs „Bury”, dow\u00f3dca 2 szwadronu 5 Brygady Wile\u0144skiej AK, 1945 r.<\/i><\/span><\/b><\/b><\/i><\/p>\n

ZAMIAST WST\u0118PU<\/b><\/span><\/b><\/div>\n

<\/b>Mamy dzi\u015b do czynienia z jednej strony z mnogo\u015bci\u0105 inicjatyw s\u0142u\u017c\u0105cych przywracaniu i popularyzacji pami\u0119ci o \u017bo\u0142nierzach Wykl\u0119tych, z drugiej za\u015b z eskalacj\u0105 ataku na nich. Jednym z najcz\u0119\u015bciej i najsilniej atakowanych jest kpt. Romuald Rajs \u201eBury\u201d i dowodzeni przeze\u0144 \u017co\u0142nierze Narodowego Zjednoczenia Wojskowego<\/a>.<\/b><\/i><\/p>\n

<\/i><\/i>Tragiczne zdarzenia z ich udzia\u0142em, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce na prze\u0142omie stycznia i lutego 1946 r., staj\u0105 si\u0119 dla niekt\u00f3rych podstaw\u0105 do dyskredytowania \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych jako zbiorowo\u015bci. Historia powojennego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, tak jak historia wszelkich dzia\u0142a\u0144 wojennych, zw\u0142aszcza typu konspiracyjnego i partyzanckiego, nie ma nic wsp\u00f3lnego z \u017cywotami \u015bwi\u0119tych. To dzieje zwyk\u0142ych ludzi gotowych walczy\u0107 i gin\u0105\u0107 za sw\u00f3j kraj, ale te\u017c i pope\u0142niaj\u0105cych b\u0142\u0119dy, niekiedy podejmuj\u0105cych nietrafne decyzje i pope\u0142niaj\u0105cych czyny, kt\u00f3re nie s\u0105 dla nas powodem do dumy. Nie pozw\u00f3lmy jednak, by propaganda kierunk\u00f3w ideologicznych niech\u0119tnych etosowi walki zbrojnej z komunistami skutecznie tworzy\u0142a lub podtrzymywa\u0142a antymity dotycz\u0105ce podziemia, falsyfikuj\u0105c histori\u0119 poprzez upowszechnianie tezy, \u017ce w okresie powojnia star\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 dwie r\u00f3wnoprawne wizje Polski, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci po jednej stronie barykady stali w\u00f3wczas ludzie realizuj\u0105cy opracowan\u0105 w Moskwie koncepcj\u0119 zniewolenia a nast\u0119pnie okupowania naszego kraju przez parti\u0119 komunistyczn\u0105, za\u015b po drugiej stronie znale\u017ali si\u0119 ludzie walcz\u0105cy o wolno\u015b\u0107 Polski. Starajmy si\u0119 pozna\u0107 dok\u0142adnie okoliczno\u015bci i t\u0142o wspomnianych zdarze\u0144, a tak\u017ce motywacje, kt\u00f3rymi kierowali si\u0119 uczestnicz\u0105cy w nich \u017co\u0142nierze antykomunistycznej partyzantki.
\n\"\"
\n<\/b>Kpt. Romuald Rajs „Bury” – dow\u00f3dca 3 Wile\u0144skiej Brygady NZW.<\/span><\/span><\/b><\/i><\/p>\n

DZIA\u0141ALNO\u015a\u0106 NIEPODLEG\u0141O\u015aCIOWA „BUREGO” PRZED 1946 R.<\/span><\/b><\/b><\/div>\n

<\/b><\/b>Na wst\u0119pie przypomnijmy kim by\u0142 Romuald Rajs \u201eBury\u201d. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1913 r. w Jab\u0142once pow. Brzoz\u00f3w. W 1933 r. uko\u0144czy\u0142 z wyr\u00f3\u017cnieniem podoficersk\u0105 szko\u0142\u0119 dla ma\u0142oletnich i pozosta\u0142 w wojsku jako podoficer zawodowy. Poprzez s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Wilnem (s\u0142u\u017cy\u0142 w 85 pp, 13 p. u\u0142. oraz przy dow\u00f3dztwie 19 DP). Od pocz\u0105tku okupacji \u201eBury\u201d zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 na terenie Wilna. Od wrze\u015bnia 1943 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w 3 Brygadzie Wile\u0144skiej AK, jednym z najbardziej bojowych oddzia\u0142\u00f3w Okr\u0119gu AK Wilno. Dowodzi\u0142 1 kompani\u0105 szturmow\u0105 tej jednostki. Za m\u0119stwo wykazane w zwyci\u0119skiej walce z niemiecko-litewsk\u0105 ekspedycj\u0105 przeciwpartyzanck\u0105 stoczonej pod Mikuliszkami przez 3 i 6 Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105 AK 8 stycznia 1944 r. zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych.
\n\"\"
\n<\/b>Wile\u0144szczyzna 1944 r. Ppor. Romuald Rajs „Bury” z dzie\u0107mi trzymaj\u0105cymi zerwany drogowskaz z niemieck\u0105 nazw\u0105 miejscowo\u015bci Ejszyszki.<\/i><\/span><\/i><\/p>\n

<\/i><\/i>Odegra\u0142 istotn\u0105 rol\u0119 w wielu innych akcjach bojowych 3 Brygady, m.in. w boju z batalionem korpusu gen. Plechavicziusa w Murowanej Oszmiance (po tej walce otrzyma\u0142 awans na podporucznika). W toku operacji \u201eOstra Brama\u201d, maj\u0105cej na celu wyzwolenie Wilna, poprowadzi\u0142 swoj\u0105 1 kompani\u0119 szturmow\u0105 do walki o Koloni\u0119 Wile\u0144sk\u0105, kt\u00f3r\u0105 opanowano po zaci\u0119tej walce z frontow\u0105 jednostk\u0105 Wehrmachtu, a nast\u0119pnie, w krwawych zmaganiach wypar\u0142 Niemc\u00f3w z umocnie\u0144 broni\u0105cych dost\u0119pu do dzielnicy Belmont. Za wybitn\u0105 odwag\u0119 w tamtych bojach odznaczony zosta\u0142 Krzy\u017cem Virtuti Militari V klasy i otrzyma\u0142 awans na porucznika.
\n\"\"
\n<\/b>Wielkanoc 1944 r. Romuald Rajs „Bury” i \u017co\u0142nierze 3. Wile\u0144skiej Brygady AK wychodz\u0105 z ko\u015bcio\u0142a w Turgielach.<\/i><\/span><\/i><\/p>\n

<\/i><\/i>Unikn\u0105\u0142 rozbrojenia przez Sowiet\u00f3w. Utrzymywa\u0142 kontakt z dzia\u0142aj\u0105cymi ju\u017c w realiach okupacji sowieckiej strukturami polskiej konspiracji na terenie Wilna. Pomaga\u0142 swoim podkomendnym w uzyskaniu fa\u0142szywych dokument\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cych ewakuacj\u0119 na tereny dzisiejszej Polski.
\nPod koniec 1944 r. \u201eBury\u201d pod fa\u0142szywym nazwiskiem Jerzego G\u00f3rala zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do armii Berlinga. Jak wyja\u015bnia\u0142 w toku \u015bledztwa w 1949 r.:<\/p>\n

Przed wyjazdem do Polski odwiedzi\u0142em \u017con\u0119 w Nowej Wilejce i nast\u0119pnego dnia po odwiedzeniu cmentarza na Kolonji G\u00f3rnej tych co padli w walkach o Belmont oko\u0142o 60 i po kr\u00f3tkiej rozmowie z proboszczem plebanii uda\u0142em si\u0119 w podr\u00f3\u017c<\/i> [\u2026].<\/p><\/blockquote>\n

Transportem wojskowym dotar\u0142 do Bia\u0142egostoku i zosta\u0142 skierowany pocz\u0105tkowo do jednostki zapasowej LWP w Dojlidach. 27 grudnia 1944 r. zosta\u0142 mianowany dow\u00f3dc\u0105 plutonu w samodzielnym batalionie ochrony las\u00f3w pa\u0144stwowych. Od lutego 1945 r. jego pluton stacjonowa\u0142 w Hajn\u00f3wce. Zadaniem tej jednostki by\u0142o zwalczanie k\u0142usownictwa i ochrona las\u00f3w przed nielegalnym wyr\u0119bem i kradzie\u017c\u0105 drzewa. Romuald Rajs mia\u0142 wszelkie szanse, aby spokojnie i bezpiecznie przetrwa\u0107 na g\u0142\u0119bokim zapleczu najtrudniejszy okres instalowania si\u0119 w\u0142adz komunistycznych i zwi\u0105zanego z tym terroru komunistycznego. Nie pogodzi\u0142 si\u0119 jednak\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 z sytuacj\u0105 panuj\u0105c\u0105 w Polsce. Wybra\u0142 dalsz\u0105 walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 naszego kraju. W maju 1945 r. zbieg\u0142 \u201edo lasu\u201d wraz z dowodzonym przez siebie plutonem i do\u0142\u0105czy\u0142 do odtworzonej na Bia\u0142ostocczy\u017anie 5 Brygady Wile\u0144skiej AK podlegaj\u0105cej w\u00f3wczas Komendzie Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK-AKO. Pe\u0142ni\u0142 w tym oddziale funkcj\u0119 dow\u00f3dcy 2 szwadronu.
\n<\/span>We wrze\u015bniu 1945 r., po rozformowaniu 5 Brygady Wile\u0144skiej w zwi\u0105zku z zarz\u0105dzon\u0105 przez Delegatur\u0119 Si\u0142 Zbrojnych operacj\u0105 \u201eroz\u0142adowywania las\u00f3w\u201d, przeszed\u0142 do Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (dalej: NZW). Otrzyma\u0142 stopie\u0144 kapitana i funkcj\u0119 szefa Pogotowia Akcji Specjalnej Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu NZW. W 1946 r. dowodzi\u0142 najwi\u0119kszym zgrupowaniem partyzanckim NZW na Bia\u0142ostocczy\u017anie, dzia\u0142aj\u0105cym pod nazw\u0105 3 Wile\u0144skiej Brygady NZW (dalej: 3 Brygada NZW).
\n<\/span>Aresztowany w wyniku donosu podkomendnego 13 listopada 1948 r., zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci przez WSR w Bia\u0142ymstoku i zamordowany 30 grudnia 1949 r.
\nDnia 15 wrze\u015bnia 1995 r. S\u0105d Warszawskiego Okr\u0119gu Wojskowego na sesji wyjazdowej w Olsztynie uniewa\u017cni\u0142 wyrok wydany 47 lat wcze\u015bniej. Miejsce pogrzebania przez komunist\u00f3w zw\u0142ok kpt. \u201eBurego\u201d pozostaje nieznane.
\n\"\"
\n<\/b>Protok\u00f3\u0142 wykonania kary \u015bmierci na kpt. Romualdzie Rajsie „Burym”.<\/i><\/span><\/b><\/i><\/p>\n

ZARZUTY FORMU\u0141OWANE WOBEC „BUREGO”<\/b><\/span><\/b><\/div>\n

<\/b><\/b>W okresie s\u0142u\u017cby \u201eBurego\u201d w NZW, a dok\u0142adnie na prze\u0142omie stycznia i lutego 1946 r., mia\u0142y miejsce tragiczne wydarzenia, w kt\u00f3rych jak si\u0119 dzi\u015b ocenia \u015bmier\u0107 ponios\u0142o 79 obywateli polskich narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce niekt\u00f3rzy oskar\u017caj\u0105 go dzi\u015b o zbrodni\u0119 ludob\u00f3jstwa, o dokonanie czystki etnicznej poprzez mordowanie ludzi z powodu przynale\u017cno\u015bci do narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej i wyznawania wiary prawos\u0142awnej, a tak\u017ce o zabijanie kobiet i dzieci. Niedawna, siedemdziesi\u0105ta, rocznica tych zdarze\u0144, a tak\u017ce obchodzony w tym roku szczeg\u00f3lnie podnio\u015ble Narodowy Dzie\u0144 Pami\u0119ci \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych sta\u0142y si\u0119 dla przeciwnik\u00f3w piel\u0119gnowania dobrej pami\u0119ci o antykomunistycznej partyzantce okazj\u0105 do wr\u0119cz festiwalu takich oskar\u017ce\u0144. Nale\u017cy odnotowa\u0107, \u017ce osoby formu\u0142uj\u0105ce te zarzuty najcz\u0119\u015bciej odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do ocen sformu\u0142owanych przez prokuratora IPN w toku \u015bledztwa sygn. akt S 28\/02\/Zi, prowadzonego w okresie od 4 lutego 2002 r. do 30 czerwca 2005 r., zako\u0144czonego postanowieniem o umorzeniu post\u0119powania; patrz: Informacja o ustaleniach ko\u0144cowych \u015bledztwa S 28\/02\/Zi w sprawie pozbawienia \u017cycia 79 os\u00f3b \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w powiatu Bielsk Podlaski w tym 30 os\u00f3b tzw. furman\u00f3w w lesie ko\u0142o Pucha\u0142 Starych, dokonanych w okresie od dnia 29 stycznia 1946r. do 2 lutego 1946 r.<\/a><\/i> (dalej: informacja o umorzeniu \u015bledztwa).<\/p>\n

Czytamy tam m.in., \u017ce partyzanci \u201eBurego\u201d swoje dzia\u0142ania skierowali nie przeciwko indywidualnym osobom, lecz przeciwko okre\u015blonym spo\u0142eczno\u015bciom wiejskim \u2013 grupom ludzkim, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy\u0142o pochodzenie i wyznanie. Rozstrzelanie furman\u00f3w<\/i> [\u2026] mia\u0142o na celu zlikwidowanie tych spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3rych uznano za Bia\u0142orusin\u00f3w. Wobec tego przyj\u0105\u0107 nale\u017cy, \u017ce rozpoznane czyny przest\u0119pne mia\u0142y na celu likwidacj\u0119 cz\u0142onk\u00f3w grupy o takim samym pochodzeniu narodowo \u2013 religijnym.<\/i> [\u2026] Spo\u015br\u00f3d wszystkich wymienionych powy\u017cej motyw\u00f3w, kt\u00f3re determinowa\u0142y dzia\u0142ania \u201eBurego\u201d i cz\u0119\u015bci jego podw\u0142adnych, czynnikiem \u0142\u0105cz\u0105cym by\u0142o skierowanie dzia\u0142ania przeciwko okre\u015blonej grupie os\u00f3b, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142a wi\u0119\u017a oparta na wyznaniu prawos\u0142awnym i zwi\u0105zanym z tym okre\u015blaniu przynale\u017cno\u015bci tej grupy os\u00f3b do narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej. Reasumuj\u0105c zab\u00f3jstwa, i usi\u0142owania zab\u00f3jstwa tych os\u00f3b nale\u017cy rozpatrywa\u0107 jako zmierzaj\u0105ce do wyniszczenia cz\u0119\u015bci tej grupy narodowej i religijnej, a zatem nale\u017c\u0105ce do zbrodni ludob\u00f3jstwa, wchodz\u0105cych do kategorii zbrodni przeciwko ludzko\u015bci.<\/i>
\nNie zgadzamy si\u0119 z tak\u0105 ocen\u0105.<\/b><\/b><\/i><\/p>\n

WST\u0118P DO PR\u00d3BY REKONSTRUKCJI ZDARZE\u0143<\/b><\/span><\/b><\/div>\n

<\/b><\/b>W kontek\u015bcie rozpowszechnionego zarzutu, \u017ce \u201eBury\u201d i jego \u017co\u0142nierze zabijali ludzi za wiar\u0119 prawos\u0142awn\u0105, godzi si\u0119 w tym miejscu przypomnie\u0107, \u017ce w okresie walki toczonej przez \u201eBurego\u201d z re\u017cimem komunistycznym u jego boku stali, pe\u0142ni\u0105c odpowiedzialne funkcje, tak\u017ce \u017co\u0142nierze wyznania prawos\u0142awnego.<\/u> Mamy na my\u015bli zast\u0119pc\u0119 \u201eBurego\u201d z 1945 r., ppor. Miko\u0142aja Kuroczkina \u201eLe\u015bnego\u201d<\/b> i dow\u00f3dc\u0119 1 plutonu 3 Brygady Wile\u0144skiej NZW W\u0142adys\u0142awa Jurasowa \u201eWiarusa\u201d<\/a><\/b>. Obaj zgin\u0119li za Polsk\u0119 \u2013 \u201eLe\u015bny\u201d, kawaler Krzy\u017ca Walecznych za walk\u0119 z Niemcami, zosta\u0142 zamordowany na mocy wyroku s\u0105du komunistycznego 18 lutego 1947 r. w wi\u0119zieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, za\u015b \u201eWiarus\u201d poleg\u0142 16 lutego 1946 r. w walce z NKWD pod wsi\u0105 Gajrowskie<\/a>.
\n\"\"
\n<\/b>Dow\u00f3dca 1 plutonu 3 Brygady Wile\u0144skiej NZW W\u0142adys\u0142aw Jurasow „Wiarus”<\/a>. \u017bo\u0142nierz wyznania prawos\u0142awnego, poleg\u0142 16 lutego 1946 r. w walce z NKWD pod wsi\u0105 Gajrowskie<\/a>.<\/i><\/span><\/i><\/p>\n

<\/i><\/i>W szeregach oddzia\u0142\u00f3w \u201eBurego\u201d spotykamy tak\u017ce szeregowych \u017co\u0142nierzy prawos\u0142awnych, w tym miejscowych – pochodzenia bia\u0142oruskiego. Mo\u017cna tu wspomnie\u0107 Antoniego Michalczuka \u201eSzpaka\u201d, Miko\u0142aja Kostarowa czy Czes\u0142awa G\u0142uszuka.
\n
\n<\/b>Warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, i\u017c przyw
\no\u0142ania i analizy faktu, \u017ce w oddzia\u0142ach \u201eBurego\u201d s\u0142u\u017cyli polscy Bia\u0142orusini i wyznawcy prawos\u0142awia, a nawet pe\u0142nili odpowiedzialne funkcje dow\u00f3dcze, zabrak\u0142o w informacji o umorzeniu \u015bledztwa<\/a>. Wydaje si\u0119 przecie\u017c, \u017ce okoliczno\u015b\u0107 ta ma nader istotne znaczenie dla w\u0142a\u015bciwej oceny – czy rzeczywi\u015bcie \u201eBury\u201d zabija\u0142 lub wydawa\u0142 rozkazy zabicia ludzi za wiar\u0119 prawos\u0142awn\u0105 oraz pochodzenie narodowe.<\/u>
\n<\/u><\/b><\/p>\n

BIA\u0141ORUSINI A „W\u0141ADZA LUDOWA”<\/b><\/span><\/b><\/div>\n

<\/b><\/b>Poniewa\u017c ludno\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105 zamieszkuj\u0105c\u0105 tereny, przez kt\u00f3re wiod\u0142a trasa przemarszu 3 Brygady NZW podziemie antykomunistyczne uznawa\u0142o nie bez racji za skomunizowan\u0105, a tym samym wrog\u0105 wobec polskiego ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego, partyzanci \u201eBurego\u201d otrzymali od dow\u00f3dcy rozkaz udawania wobec miejscowych jednostki KBW \u015bcigaj\u0105cej \u201eband\u0119\u201d, tj. oddzia\u0142y podziemia. Mieli te\u017c u\u017cywa\u0107 nie pseudonim\u00f3w, lecz nazwisk budowanych od pseudonim\u00f3w (np. \u201eWr\u00f3bel\u201d stawa\u0142 si\u0119 Wr\u00f3blewskim – itp.). Ten sam kamufla\u017c obowi\u0105zywa\u0142 rzecz jasna wobec os\u00f3b, kt\u00f3re podczas przemarszu przez wspomniane tereny zosta\u0142y zabrane przez partyzant\u00f3w jako furmani, w tym wobec wspomnianych wcze\u015bniej trzech mieszka\u0144c\u00f3w W\u00f3lki Wygonowskiej. Stwarza\u0142o to szans\u0119 unikni\u0119cia natychmiastowych donos\u00f3w o przej\u015bciu \u201ebandy\u201d sk\u0142adanych przez miejscowych zwolennik\u00f3w komuny. Ponadto miejscowi, przekonani, \u017ce maj\u0105 do czynienia z komunistyczn\u0105 grup\u0105 operacyjn\u0105, mogli udzieli\u0107 partyzantom cennych informacji na temat lokalnych aktywist\u00f3w komunistycznych oraz wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w UB i NKWD. Zastosowany kamufla\u017c dawa\u0142 te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozpoznania, czy dany rozm\u00f3wca got\u00f3w jest wskaza\u0107 osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce i sympatyzuj\u0105ce z podziemiem lub po prostu przeciwne re\u017cimowi komunistycznemu.<\/p>\n

W tym miejscu nale\u017cy postawi\u0107 pytanie, co spowodowa\u0142o, \u017ce ludno\u015b\u0107 bia\u0142oruska zamieszkuj\u0105ca tereny, o kt\u00f3rych mowa powy\u017cej, uznawana by\u0142a przez \u201ele\u015bnych\u201d za skomunizowan\u0105 i wrog\u0105 polskiemu podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowemu. Konflikt pomi\u0119dzy cz\u0119\u015bci\u0105 spo\u0142eczno\u015bci bia\u0142oruskiej i spo\u0142eczno\u015bci\u0105 polsk\u0105 nie zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1945 czy 1946 roku. Podsycany przez agitacj\u0119 bolszewick\u0105 dojrzewa\u0142 w okresie mi\u0119dzywojennym i znalaz\u0142 uj\u015bcie we wrze\u015bniu 1939 r., kiedy to cz\u0119\u015b\u0107 prawos\u0142awnych obywateli wyst\u0105pi\u0142a przeciwko pa\u0144stwu polskiemu, czynnie wspieraj\u0105c sowieck\u0105 agresj\u0119. Dosz\u0142o w\u00f3wczas do licznych zbrodni na \u017co\u0142nierzach WP i polskiej ludno\u015bci cywilnej, pope\u0142nionych przez bia\u0142oruskich \u201es\u0105siad\u00f3w\u201d dzia\u0142aj\u0105cych pod szyldem r\u00f3\u017cnych \u201erewolucyjnych komitet\u00f3w\u201d i \u201eczerwonej milicji\u201d. Sk\u0105d jednak \u201eBury\u201d mia\u0142by wiedzie\u0107 o tych faktach? Na to pytanie jest prosta odpowied\u017a – zyska\u0142 na ich temat znaczn\u0105 wiedz\u0119 gdy w 1945 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w jednostce ochrony las\u00f3w pa\u0144stwowych. Mieszka\u0144cy bia\u0142oruskich wiosek, wiedz\u0105c \u017ce jest on oficerem \u201eludowego\u201d WP, rozmawiali z nim szczerze, pono\u0107 nawet chwal\u0105c si\u0119 swymi wyczynami z 1939 r. Ponadto informacje na ten temat otrzyma\u0142 z Komendy Powiatu NZW Bielsk Podlaski.
\n\"\"
\n<\/b>Bia\u0142ostocczyzna, lato 1945 r. Od lewej ppor. Kazimierz Chmielowski „Rekin”, por. Romuald Rajs „Bury”, <\/i><\/span>ppor. Miko\u0142aj Kuroczkin „Le\u015bny” – <\/i><\/span>zast\u0119pca „Burego” w 2 plutonie 5 Brygady Wile\u0144skiej AK, \u017co\u0142nierz wyznania prawos\u0142awnego, zamordowany przez komunist\u00f3w 18 lutego 1947 r. w wi\u0119zieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.<\/i><\/span><\/b><\/i><\/p>\n

<\/b><\/i><\/b><\/i>Sytuacj\u0119 po lipcu 1944 r., czyli w warunkach drugiej okupacji sowieckiej (lub jak kto woli komunistycznego zniewolenia), dobrze charakteryzuj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce dane: wed\u0142ug stanu na po\u0142ow\u0119 kwietnia 1945 r. liczba cz\u0142onk\u00f3w PPR w powiecie bielskim wynosi\u0142a 547 os\u00f3b, z czego 463 by\u0142o narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej. Sekretarz KW PPR w Bia\u0142ymstoku Edwarda Or\u0142owska w pochodz\u0105cym z tamtego czasu opracowaniu do w\u0142adz centralnych partii komunistycznej pisa\u0142a: gros elementu partyjnego stanowi\u0105 Bia\u0142orusini [\u2026], w zachodniej cz\u0119\u015bci powiatu zamieszka\u0142ej przez element szlachty zagrodowej, wp\u0142ywy partii minimalne. Obsada personalna struktur UB i MO w powiecie bielskim by\u0142a pod wzgl\u0119dem narodowo\u015bciowym analogiczna. Dodajmy, na zako\u0144czenie tego w\u0105tku, \u017ce w maju 1945 r. komendant Obwodu AK-AKO Bielsk Podlaski w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b scharakteryzowa\u0142 sytuacj\u0119 na zamieszkiwanych przez ludno\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105 terenach powiatu bielskiego:<\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 bia\u0142oruska w olbrzymiej wi\u0119kszo\u015bci sprzyja sowietom i PKWN-owi. Do Polak\u00f3w odnosz\u0105 si\u0119 wrogo. W wypadku przej\u015bcia oddzia\u0142u samoobrony przez wie\u015b bia\u0142orusk\u0105 dziesi\u0105tki donosiciel\u00f3w<\/i> [styl] biegnie z meldunkami do Milicji O[bywatelskiej]. S\u0105 miejscowo\u015bci, przez kt\u00f3re Polak \u2013 nie urz\u0119dnik, nie PPR-owiec \u2013 przedostaje si\u0119 z du\u017cym nara\u017ceniem si\u0119 na niebezpiecze\u0144stwo. <\/i>[\u2026] Ostrzeliwanie oddzia\u0142\u00f3w samoobrony AK przez Bia\u0142orusin\u00f3w we wsiach bia\u0142oruskich zdarza si\u0119 bardzo cz\u0119sto.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Mia\u0142 zatem \u201eBury\u201d powody, aby uznawa\u0107, \u017ce jego oddzia\u0142 z chwil\u0105 wkroczenia na obszary zamieszka\u0142e przez obywateli polskich narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej porusza si\u0119 po terenie skomunizowanym i wrogim partyzantom.
\n<\/b>
\n<\/b><\/i>Kpt. „Bury” a Bia\u0142orusini – cz\u0119\u015b\u0107 2\/3><\/span><\/b><\/a>
\nStrona g\u0142\u00f3wna><\/a>
\nPrawa autorskie><\/a><\/strong><\/span><\/b>
\n<\/b><\/i><\/p>\n<\/div>\n


\n<\/b>
\n<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

<\/b><\/b>Pr\u00f3b\u0119 rekonstrukcji wspomnianych wydarze\u0144 z 1946 r. nale\u017cy zacz\u0105\u0107 od przypomnienia, \u017ce zgodnie z rozkazem komendanta Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok majora Floriana Lewickiego \u201eKotwicza\u201d z 20 wrze\u015bnia 1945 r. \u201eBury\u201d mia\u0142 przeprowadzi\u0107, wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142em Pogotowia Akcji Specjalnej Komendy Powiatu NZW Bielsk Podlaski (kryptonim \u201eBurza\u201d) dowodzonym przez Jana Boguszewskiego \u201eBitnego\u201d, \u201epacyfikacj\u0119\u201d po\u0142udniowo-wschodnich teren\u00f3w powiatu bielskiego. W my\u015bl tego rozkazu \u201epacyfikacja\u201d mia\u0142a dotyczy\u0107 pracownik\u00f3w i konfident\u00f3w UB, a tak\u017ce obj\u0105\u0107 zorganizowanie odwetu na wrogiej ludno\u015bci do sprawy konspiracyjnej.
\n\"\"<\/a>
\n<\/b>Rozkaz Komendanta Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok mjr. Floriana Lewickiego „Kotwicza” z 20 wrze\u015bnia 1945 r. nakazuj\u0105cy dow\u00f3dcy 3 Wile\u0144skiej Brygady NZW kpt. „Buremu” spacyfikowanie teren\u00f3w po\u0142udniowo-wschodnich powiatu Bielsk Podlaski. <\/span><\/i>(kliknij w dokument, aby powi\u0119kszy\u0107)<\/span>
\n<\/span><\/i>
\n<\/b><\/i>Do wykonania przywo\u0142anego rozkazu \u201eBury\u201d przyst\u0105pi\u0142 dopiero w ko\u0144cu stycznia 1946 r. Na czele licz\u0105cego oko\u0142o 100 \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142u, po rozbrojeniu 16 stycznia 1946 r. pod Hermanami plutonu KBW, \u015bcigany przez grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW dowodzon\u0105 przez sowietnika WUBP w Bia\u0142ymstoku pp\u0142ka Dmitrenk\u0119, ruszy\u0142 z terenu powiatu Wysokie Mazowieckie, b\u0119d\u0105cego baz\u0105 dla 3 Brygady NZW, na po\u0142udnie. Partyzanci poruszali si\u0119 saniami ci\u0105gni\u0119tymi przez konie. Rzek\u0119 Nurzec przekroczyli 21 stycznia 1946 r. na odcinku pomi\u0119dzy Zaszkowem a Dadami, wsiami le\u017c\u0105cymi na po\u0142udniowy-zach\u00f3d od Ciechanowca. Nast\u0119pnie oddzia\u0142 \u201eBurego\u201d przyj\u0105\u0142 kierunek na stacj\u0119 Nurzec, le\u017c\u0105c\u0105 na linii kolejowej Czeremcha-Siedlce. Wkr\u00f3tce oddzia\u0142 znalaz\u0142 si\u0119 na terenach zamieszka\u0142ych w wi\u0119kszo\u015bci przez obywateli polskich narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej.
\n26 stycznia 1946 r. rano partyzanci przeszli przez wie\u015b Augustyn\u00f3wka (15 km. na wsch\u00f3d od Siemiatycz), a nast\u0119pnie Milejczyce. P\u00f3\u017anym wieczorem 27 stycznia 1946 r. przejechali przez W\u00f3lk\u0119 Wygonowsk\u0105. W niej zabrali ze sob\u0105 trzech gospodarzy jako furman\u00f3w-przewodnik\u00f3w, maj\u0105cych poprowadzi\u0107 oddzia\u0142 w kierunku wschodnim do wsi Saki. Stamt\u0105d partyzanci \u201eBurego\u201d skierowali si\u0119 dalej na wsch\u00f3d, w kierunku wsi Grabowiec. 28 stycznia 1946 r. nad ranem dotarli do po\u0142o\u017conej ok. 7 km na po\u0142udnie od Hajn\u00f3wki wsi \u0141ozice.
\nNa licz\u0105cym ok. 40 km. odcinku pomi\u0119dzy August\u00f3wk\u0105 a \u0141ozicami przejechali przez kilkana\u015bcie wsi i kolonii bia\u0142oruskich, w tym, co istotne, tak\u017ce przez W\u00f3lk\u0119 Wygonowsk\u0105, o kt\u00f3rej b\u0119dzie jeszcze mowa. Nie zgin\u0105\u0142 w\u00f3wczas \u017caden obywatel polski narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej wyznania prawos\u0142awnego, nie sp\u0142on\u0119\u0142o \u017cadne gospodarstwo.<\/b><\/p>\n