{"id":123,"date":"2016-05-23T11:02:00","date_gmt":"2016-05-23T09:02:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2016\/05\/23\/jastrzab-powroci-do-wlodawy\/"},"modified":"2016-05-23T11:02:00","modified_gmt":"2016-05-23T09:02:00","slug":"jastrzab-powroci-do-wlodawy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=123","title":{"rendered":""Jastrz\u0105b" powr\u00f3ci do W\u0142odawy!"},"content":{"rendered":"
\n
Ppor. Leon Taraszkiewicz "Jastrz\u0105b"<\/a> powr\u00f3ci do W\u0142odawy…<\/span><\/u><\/strong><\/div>\n
\u00a0<\/div>\n
\n
\n
\"\"<\/p>\n

<\/span><\/u><\/strong><\/span><\/p>\n

Ostatni sylwester "Jastrz\u0119bia"<\/strong><\/u><\/span><\/div>\n


Noc\u0105 z 31 grudnia 1946 r. na 1 stycznia 1947 r. oddzia\u0142 Obwodu WiN W\u0142odawa pod dow\u00f3dztwem ppor. Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” wsp\u00f3lnie z po\u0142\u0105czonymi oddzia\u0142ami radzy\u0144skiego Obwodu WiN, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w jednej z najwi\u0119kszych akcji polskiego antykomunistycznego podziemia, kiedy to ok. 350-osobowe zgrupowanie partyzanckie przeprowadzi\u0142o atak na komunistyczne organy represji w Radzyniu Podlaskim.<\/strong><\/span><\/span>
\"\"
Ppor. Leon Taraszkiewicz "Jastrz\u0105b", "Zawieja" (1925-1947)<\/span><\/p>\n

Kontakty pomi\u0119dzy Obwodami WiN W\u0142odawa i Radzy\u0144 Podlaski zapocz\u0105tkowano na pocz\u0105tku grudnia 1946 r. Przez komendanta plac\u00f3wki Mi\u0142k\u00f3w [gm. Siemie\u0144 pow. radzy\u0144ski], J\u00f3zefa Stanis\u0142awskiego „Trutnia”, ppor. „Jastrz\u0105b” nawi\u0105za\u0142 kontakt z komendantem rejonu w Obwodzie WiN Radzy\u0144 Podlaski, por. Jerzym Skolincem „Krukiem”, dzi\u0119ki kt\u00f3remu w po\u0142owie grudnia 1946 r. dosz\u0142o do spotkania z komendantem radzy\u0144skiego Obwodu WiN\u00a0 kpt. Leonem So\u0142tysiakiem ps. James. Tak opisa\u0142 je na kartach swojego pami\u0119tnika brat i zast\u0119pca dow\u00f3dcy Edward Taraszkiewicz „\u017belazny”:
<\/span><\/span><\/p>\n

„[…] Na spotkaniu tym przedstawi\u0142 „D\u017cems”<\/em> [„James”] sw\u00f3j projekt zaatakowania UB w Radzyniu i uwolnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Wed\u0142ug jego s\u0142\u00f3w, akcja ta mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 w noc sylwestrow\u0105. „Jastrz\u0105b” nie odmawia pro\u015bby udzielenia pomocy, obiecuj\u0105c przyjecha\u0107 na um\u00f3wiony punkt autem. Otrzymali\u015bmy has\u0142o w najwi\u0119kszej tajemnicy, brzmi\u0105ce pasuj\u0105co do wym<\/em>[ienionej] akcji, a mianowicie „P\u00f3\u0142noc-Po\u017car”<\/em>[…]”.<\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n

\"\"
Kpt. Leon So\u0142tysiak "James", "Znachor", Komendant Obwodu WiN Radzy\u0144 Podlaski.
<\/span><\/em>
Zgodnie z ustaleniami, cho\u0107 sp\u00f3\u017aniony z powodu problem\u00f3w z samochodami, oddzia\u0142 „Jastrz\u0119bia” przyby\u0142 na miejsce koncentracji wieczorem 31 grudnia 1946 r. Dalszy rozw\u00f3j wypadk\u00f3w znany jest z pami\u0119tnik\u00f3w „\u017belaznego”:
<\/span><\/span><\/p>\n

„[…] Na lotnisku w pobli\u017cu Radzynia, na punkcie koncentracyjnym czeka\u0142o ju\u017c ok. 300-350 ludzi z ca\u0142ego Obwodu. By\u0142a to prawie ca\u0142a „armia” jak to okre\u015bli\u0142 „Jastrz\u0105b”.\u00a0 „D\u017cems” <\/em>[„James”] czeka\u0142 te\u017c ju\u017c na nas. Brakowa\u0142o jeszcze dw\u00f3ch du\u017cych grup konspiracyjnych z dalszych okolic pow. radzy\u0144skiego, maj\u0105cych przyjecha\u0107 autami, kt\u00f3re zawiod\u0142y w podobie\u0144stwie naszych <\/em>[…]”. <\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n

Po przybyciu oddzia\u0142u „Jastrz\u0119bia” odby\u0142a si\u0119 ostatnia odprawa. Dowodz\u0105cy wszystkimi grupami kpt. „James” przedstawi\u0142 na niej plan opanowania miasta, wed\u0142ug kt\u00f3rego w pierwszej kolejno\u015bci postanowiono zaatakowa\u0107 i rozbroi\u0107 PUBP i KPMO oraz ok. 50-osobowy oddzia\u0142 KBW. Przedstawiony plan wzbudzi\u0142 jednak kontrowersje, a zastrze\u017cenia co do jego niekt\u00f3rych punkt\u00f3w\u00a0 przedstawi\u0142 „Jastrz\u0105b”, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142, by podst\u0119pem rozbroi\u0107 wartownik\u00f3w i wydoby\u0107 od nich has\u0142o, co pozwoli niepostrze\u017cenie i bez walki opanowa\u0107 budynek PUBP. Niestety, plan „Jastrz\u0119bia” zosta\u0142 odrzucony, co – jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o – by\u0142o b\u0142\u0119dem.<\/span><\/span>
\"\"
Stycze\u0144 1946 r. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u ppor. „Jastrz\u0119bia”. Dow\u00f3dca siedzi przy rkm-ach.<\/p>\n

<\/span><\/span>Ostatecznie uzgodniono, i\u017c oddzia\u0142 „Jastrz\u0119bia” b\u0119dzie atakowa\u0142 g\u0142\u00f3wny, najtrudniejszy cel – budynek PUBP, grupy Jerzego Skoli\u0144ca „Kruka” i Jana Grudzi\u0144skiego „P\u0142omienia” budynek szko\u0142y obsadzony przez KBW, a boj\u00f3wka Antoniego Grochowskiego „Kuli” mia\u0142a zaj\u0105\u0107 poczt\u0119 i zniszczy\u0107 central\u0119 telefoniczn\u0105. Plutony pod dow\u00f3dztwem por. Wac\u0142awa Stelmaszuka „Marnego” z rejonu VIII oraz por. Piotra Waszczuka „Roli” z rejonu II, stanowi\u0142y ubezpieczenie od strony \u0141ukowa, Radzynia, Mi\u0119dzyrzeca i Parczewa. Atak mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 o p\u00f3\u0142nocy, jednak do akcji ruszono z dwugodzinnym op\u00f3\u017anieniem, bez dw\u00f3ch grup, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107. Ok. godz. 4.00 \u017co\u0142nierz stoj\u0105cy na warcie przy Urz\u0119dzie Pocztowym zauwa\u017cy\u0142 wchodz\u0105cych partyzant\u00f3w z rejonu VI. Natychmiast powiadomi\u0142 o tym kwateruj\u0105c\u0105 w szkole za\u0142og\u0119 punktu kontrolnego KBW. Dow\u00f3dca tego punktu por. Pud\u0142owski og\u0142osi\u0142 alarm. Dosz\u0142o do wymiany strza\u0142\u00f3w. Nie uda\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zdoby\u0107 budynku PUBP. Pod\u0142o\u017cona pod murem budynku UB mina wyrwa\u0142a zbyt ma\u0142y otw\u00f3r. Nast\u0119pny, 9-kilowy \u0142adunek nie wybuch\u0142, gdy\u017c mia\u0142 przemokni\u0119t\u0105 sp\u0142onk\u0119. Ostrza\u0142 budynku tak\u017ce nie przyni\u00f3s\u0142 spodziewanego efektu. Drobny sukces odnios\u0142y grupy atakuj\u0105ce budynek szko\u0142y, w kt\u00f3rym bronili si\u0119 \u017co\u0142nierze KBW, bez strza\u0142u za\u015b opanowano jedynie budynek poczty.
\"\"
Dawna siedziba Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Radzyniu Podlaskim przy ul. Warszawskiej 5 i 5a.<\/em><\/span>
\"\"
O \u015bwicie dowodz\u0105cy akcj\u0105 kpt. So\u0142tysiak zarz\u0105dzi\u0142 odwr\u00f3t zgrupowania. Kolejno, w kierunku swoich rejon\u00f3w, wycofywa\u0142y si\u0119 poszczeg\u00f3lne grupy. Oddzia\u0142 „Jastrz\u0119bia” odszed\u0142 z placu boju w kierunku Marynina jako jeden z ostatnich. W og\u00f3lnym rozrachunku akcja okaza\u0142a si\u0119 nieudana, nie zdobyto strategicznych punkt\u00f3w, jednak pokaza\u0142a komunistom, \u017ce nadal nie mog\u0105 si\u0119 czu\u0107 bezpiecznie nawet w du\u017cych miastach powiatowych.<\/p>\n

Podczas odskoku z Radzynia 1 stycznia 1947 r. „Jastrz\u0105b” zorganizowa\u0142 pod Okalewem [gm. Milan\u00f3w] zasadzk\u0119 na 40-osobow\u0105 po\u015bcigow\u0105 grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW, w trakcie kt\u00f3rej zniszczone zosta\u0142y strza\u0142ami z rusznicy dwa samochody, zgin\u0119\u0142o 4 \u017co\u0142nierzy KBW, referent UB z Radzynia Podlaskiego Jan Smoraczewski, do niewoli wzi\u0119to 7 \u017co\u0142nierzy. Spo\u015br\u00f3d partyzant\u00f3w zgin\u0105\u0142 Stefan Kucharuk „Ry\u015b II” i Kazimierz K\u0142osi\u0144ski „Bia\u0142y”, ranny za\u015b zosta\u0142 Stanis\u0142aw \u0141u\u0107 „\u017bandarm”. „Jastrz\u0105b” kaza\u0142 uwolni\u0107 szeregowc\u00f3w, za\u015b plut. W\u0142adys\u0142awa Klimsa zlikwidowano, a powodem by\u0142a – jak zapisa\u0142 „\u017belazny” –\u00a0 „pe\u0142na pier\u015b medali za walk\u0119 z bandami”.<\/p>\n

Po akcji w Okalewie,\u00a0 noc\u0105 z 1 na 2 stycznia 1947 r., oddzia\u0142 wycofa\u0142 si\u0119 do kolonii Sarn\u00f3w [gm. Stanin, pow. \u0142ukowski], gdzie dosz\u0142o do kolejnego spotkania z oficerami radzy\u0144skiego Obwodu WiN: zast\u0119pc\u0105 por. Skolinca – Januszem Traczem „K\u0142osem” oraz J\u00f3zefem Stanis\u0142awskim „Trutniem”. Podczas narady podj\u0119to decyzj\u0119 o rozbrojeniu, licz\u0105cego 29 \u017co\u0142nierzy, oddzia\u0142u „ludowego” WP stacjonuj\u0105cego w nieodleg\u0142ym Siemieniu [pow. radzy\u0144ski]. P\u00f3\u017anym wieczorem 2 stycznia 1947 r. partyzanci ruszyli do akcji, kt\u00f3ra okaza\u0107 si\u0119 mia\u0142a jedn\u0105 z najtragiczniejszych w historii oddzia\u0142u.<\/p>\n

Zdecydowano, by jedn\u0105 grup\u0105 podej\u015b\u0107 do budynku szko\u0142y, w kt\u00f3rym kwaterowali \u017co\u0142nierze i wezwa\u0107 ich do z\u0142o\u017cenia broni. Na wypadek oporu zastosowano manewr okr\u0105\u017cenia, kt\u00f3ry mia\u0142a wykona\u0107 grupa pod komend\u0105 „\u017belaznego”. Pocz\u0105tkowo wszystko przebiega\u0142o zgodnie z planem. Pierwsza grupa pod osobistym dow\u00f3dztwem „Jastrz\u0119bia”, udaj\u0105c oddzia\u0142 wojska, zacz\u0119\u0142a zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do szko\u0142y. Tu\u017c przed budynkiem partyzanci zostali wezwani przez wartownika do zatrzymana si\u0119 i podania has\u0142a. W trakcie kr\u00f3tkiej wymiany zda\u0144, niespodziewanie pad\u0142y strza\u0142y. Po kr\u00f3tkiej wymianie ognia i szturmie, budynek szko\u0142y zosta\u0142 zdobyty przez partyzant\u00f3w. \u017bo\u0142nierzy rozbrojono i rozstrzelano kilku z nich: komendanta grupy – sier\u017c. Stefana Rabend\u0119, kaprala Magdziaka za odznaczenia „za walk\u0119 z bandami”, strzelca Hamala, gdy\u017c telefonowa\u0142 po pomoc do UB oraz strzelca Uruska, gdy\u017c powiadomi\u0142 dow\u00f3dc\u0119 o zbli\u017caniu si\u0119 partyzant\u00f3w. Nast\u0119pnie wyprowadzono \u017co\u0142nierzy na zewn\u0105trz, zdj\u0119to z nich mundury i kazano po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na ziemi, po czym „\u017belazny” wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym nawo\u0142ywa\u0142 ich do przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do partyzantki. Atakuj\u0105cy, opr\u00f3cz mundur\u00f3w, zdobyli 3 rkm, 21 PPSz i 4 kb. Akcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 o godz. 1.00 i trwa\u0142a 45 minut. Jedynym poszkodowanym w\u015br\u00f3d partyzant\u00f3w by\u0142 dow\u00f3dca oddzia\u0142u ppor. Leon Taraszkiewicz „Jastrz\u0105b”. Zosta\u0142 on ci\u0119\u017cko ranny w brzuch, w wyniku czego po kilku godzinach, podczas transportowania go przez Janusza Tracza „K\u0142osa” na plac\u00f3wk\u0119 terenow\u0105, zmar\u0142 3 stycznia 1947 r.<\/span><\/span>
\"\"
Por. Leon Taraszkiewicz "Jastrz\u0105b" (1925-1947). Zdj\u0119cie ze stycznia 1946 r.<\/p>\n

<\/span><\/span>Do dzisiaj nie s\u0105 jasne okoliczno\u015bci ranienia „Jastrz\u0119bia”. Wed\u0142ug jednej z wersji, zosta\u0142 on postrzelony przez domniemanego agenta UB o ps. "Bolek-\u0141apka" [N.N.], ulokowanego w oddziale. \u015aledztwo przeprowadzone przez ppor. „\u017belaznego” mia\u0142o rzekomo potwierdzi\u0107 te podejrzenia i nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej agent zosta\u0142 zlikwidowany przez patrol podleg\u0142y kpt. Zdzis\u0142awowi Bro\u0144skiemu „Uskokowi”<\/a>, pod komend\u0105 Stanis\u0142awa Kuchciewicza „Wiktora”<\/a>.<\/p>\n

Wersja ta budzi jednak spore w\u0105tpliwo\u015bci, chocia\u017cby w \u015bwietle raportu Naczelnika Wydzia\u0142u I Departamentu III MBP mjr. \u0141anina z dnia 10 stycznia 1947 r., w kt\u00f3rym pisa\u0142:
<\/span><\/span><\/p>\n

„[…] kiedy banda podesz\u0142a pod budynek<\/em> […], „Jastrz\u0105b” rozkaza\u0142 wszystkim bandytom rozsypa\u0107 si\u0119 w tyralier\u0119 i lec na ziemi, a sam podszed\u0142 do wartownika na odleg\u0142o\u015b\u0107 paru metr\u00f3w. Na krzyk wartownika »st\u00f3j, kto idzie« „Jastrz\u0105b” odpowiedzia\u0142 »Wojsko Polskie«. Wartownik zapyta\u0142 wtedy o has\u0142o, na co „Jastrz\u0105b” nie odpowiedzia\u0142 nic i pocz\u0105\u0142 si\u0119 zbli\u017ca\u0107 do wartownika. Wtedy wartownik otworzy\u0142 ogie\u0144 z PPsz i trafi\u0142 4-ma kulami w brzuch „Jastrz\u0119bia”, z kt\u00f3rych dwie przesz\u0142y na wylot, a dwie pozosta\u0142y w ciele<\/em> […]”.<\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n

Podobnie zapami\u0119ta\u0142 to zdarzenie, bior\u0105cy udzia\u0142 w tej akcji Jan Jarmu\u0142 „W\u0105\u017c”, kt\u00f3ry tak relacjonowa\u0142 okoliczno\u015bci ranienia swojego dow\u00f3dcy:
<\/span><\/span><\/p>\n

„[…] Zawsze Leon pierwszy, w ka\u017cdej akcji… nie to, \u017ce ludzi posy\u0142a\u0142 – on pierwszy szed\u0142. Wartownik sta\u0142 przy szkole na warcie i on<\/em> [„Jastrz\u0105b”] krzyczy do wartownika »r\u0119ce do g\u00f3ry« – to s\u0142yszeli\u015bmy. Wartownik do strza\u0142u si\u0119 mierzy… i r\u00f3wnocze\u015bnie jeden drugiego trzasn\u0105\u0142. Ten wartownik Leona tu <\/em>[po brzuchu] przejecha\u0142, a Leon jego na \u015bmier\u0107 po\u0142o\u017cy\u0142… wymiana strza\u0142\u00f3w by\u0142a. Ja to tak widzia\u0142em”.<\/em><\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n

Ppor. Leon Taraszkiewicz „Jastrz\u0105b” spocz\u0105\u0142 na cmentarzu w Siemieniu. Dzi\u0119ki temu, \u017ce jego koledzy pochowali go potajemnie, jako jeden z nielicznych dow\u00f3dc\u00f3w antykomunistycznego podziemia spoczywa we w\u0142asnym grobie, cho\u0107 do 1990 r. na prostym brzozowym krzy\u017cu m\u00f3g\u0142 widnie\u0107 jedynie tajemniczy napis „Leon”. Dopiero po 44 latach, 30 czerwca 1991 r., mog\u0142y odby\u0107 si\u0119 oficjalne uroczysto\u015bci pogrzebowe i po\u015bwi\u0119cenie jego mogi\u0142y, w kt\u00f3rej spoczywa do dzi\u015b. By\u0107 mo\u017ce nied\u0142ugo jego szcz\u0105tki powr\u00f3c\u0105 do rodzinnej W\u0142odawy…<\/span><\/span>
\"\"
Gr\u00f3b por. Leona Taraszkiewicza "Jastrz\u0119bia" na cmentarzu w Siemieniu<\/a>.
\"\"
\"\"<\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/div>\n
Grzegorz Makus<\/strong><\/span>
historyk, tw\u00f3rca strony<\/em><\/span>
"\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci – Zapomniani Bohaterowie"<\/a><\/em><\/span><\/strong><\/div>\n


<\/span><\/span>Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Prawa autorskie><\/a><\/span><\/strong><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/123"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=123"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/123\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}