{"id":1116,"date":"2008-08-21T23:04:09","date_gmt":"2008-08-21T21:04:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1116"},"modified":"2019-03-22T23:06:37","modified_gmt":"2019-03-22T22:06:37","slug":"bezrukij-major-czesc-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1116","title":{"rendered":"„Bezrukij Major” – cz\u0119\u015b\u0107 4"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy we wtorek rano zbierano zw\u0142oki i szukano mjr. \u201eKotwicza\u201d, kt\u00f3ry\u015b so\u0142dat zauwa\u017cy\u0142 na zroszonej trawie \u015blad. \u015alad ko\u0144czy\u0142 si\u0119 przy kopie siana. Czterech podbieg\u0142o, odgarn\u0119li siano. Wewn\u0105trz le\u017ca\u0142 skulony, ci\u0119\u017cko ranny strzelec Czes\u0142aw Marsza\u0142ek \u201e\u017buraw\u201d. Wyci\u0105gn\u0119li go, szykowa\u0142a si\u0119 jeszcze jedna egzekucja. Gdyby nie Teresa… Wpad\u0142a w histeri\u0119: krzycza\u0142a, wrzeszcza\u0142a, tupa\u0142a, wyrywa\u0142a si\u0119, \u017ceby mu pom\u00f3c, os\u0142ania\u0142a przed \u017co\u0142nierzami. No i nie zad\u017agali go na miejscu, jak tamtych. Zmar\u0142 w wi\u0119zieniu w Lidzie.
Teresa wyb\u0142aga\u0142a trzy dni \u017cycia dla kolegi, ale tym samym ods\u0142oni\u0142a swoje zwi\u0105zki z oddzia\u0142em. Legenda o jej przypadkowym znalezieniu si\u0119 w Surkontach prys\u0142a. Za t\u0119 \u201ezbrodni\u0119\u201d s\u0105d sowiecki skaza\u0142 j\u0105 na kar\u0119 \u015bmierci. U\u0142askawiona, sp\u0119dzi\u0142a 10 lat na zsy\u0142ce.

Nie ma \u015bwiadka \u015bmierci \u201eKotwicza\u201d. Jest opowie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 ludzie powtarzaj\u0105 od kilkudziesi\u0119ciu lat. Pierwszy na tym skrzydle zgin\u0105\u0142 \u201eOstroga\u201d. Potem \u201eKotwicz\u201d dosta\u0142 kul\u0119 w czo\u0142o, wylot z ty\u0142u czaszki. \u201eOrwid\u201d rzuci\u0142 si\u0119, \u017ceby wyci\u0105gn\u0105\u0107 go spod ognia i w tej samej chwili pad\u0142 na nogi dow\u00f3dcy. Trzy kule w pier\u015b. Tak ich razem znaleziono…
Alfred Paczkowski \u201eWania\u201d, cichociemny, napisa\u0142 po latach:
\u201eMaciej – to Poniatowski. Jego \u015bmier\u0107 by\u0142a demonstracj\u0105 i spraw\u0105 honoru\u201d. <\/span>
\"\"
\u201eDulce et decorum est pro patria mori\u201d<\/span><\/span>.

Oddzia\u0142y AK i oddzia\u0142y samoobrony polskiej trwa\u0142y na stra\u017cy polsko\u015bci na Nowogr\u00f3dczy\u017anie do lat 50., tocz\u0105c nier\u00f3wn\u0105 walk\u0119 z sowieck\u0105 inwazj\u0105 i sowietyzacj\u0105 tych ziem.
W bitwie pod Surkontami straty sowieckie wynios\u0142y 132 zabitych. Po stronie AK poleg\u0142o 39 \u017co\u0142nierzy:
mjr\/pp\u0142k cc Maciej Kalenkiewicz \u201eKotwicz”,
kpt. Micha\u0142 P\u0119ka\u0142a (?) \u201eBosak”,
kpt. cc Franciszek Cieplik \u201eHatrak”,
rtm cc Jan K. Skrochowski \u201eOstroga”,
ppor. Stanis\u0142aw D\u017awinel \u201eDzwon”,
ppor. Walenty Wasilewski \u201eJary”,
pchor. Henryk Nikicicz \u201eOrwid”,
pchor. Henryk Cywi\u0144ski \u201eWilk”,
plut. Franciszek Stankiewicz Mikado”,
kpr. Kazimierz Ejsmont \u201eIrak”,
kpr. (plut.?) Predo\u0144 \u201eKowal”,
kpr. Bohdan Bednarczyk \u201eDan”,
strzelcy i starsi strzelcy: <\/span>
Jan Caputa,
Stanis\u0142aw Caputa,
Jerzy Gryszel \u201eJurek”,
Jerzy Kaleci\u0144ski \u201eKosinus”,
Zygmunt Kaleci\u0144ski \u201eSinus”,
Jerzy Kleindienst \u201eBasia”,
Bohdan Karpowicz \u201eSowa”,
Stanis\u0142aw Krukowski \u201eCzarny”,
Zygmunt Mi\u0105\u0107 \u201eSzczerbiec”,
Eugenia Myszk\u00f3wna \u201eGienka”,
Tadeusz Skobcjko \u201eB\u0142ysk”,
W\u0142adys\u0142aw Sperski \u201eTolot”,
Mieczys\u0142aw Szeptunowski,
Zygmunt Werkun \u201eZima”,
Henryk \u017burawski \u201eMarabut”,
\u017baczkiewicz,
Witold \u017buk,
i 10 \u017co\u0142nierzy nieznanych nazwisk i pseudonim\u00f3w.
<\/span>
Na pobojowisku w Surkontach zosta\u0142y dwie kobiety: \u201eCzarna Magda\u201d i warszawianka Zosia – szyfrantka. Kto \u017cyw i m\u00f3g\u0142 si\u0119 rusza\u0107 – uszed\u0142, a rannych i bezw\u0142adnych dobito lub zastrzelono. We wsi by\u0142o wi\u0119cej trup\u00f3w ni\u017c ludno\u015bci. Nim \u017co\u0142nierze z okrzykiem \u201eGdie bie\u0142yje?\u201d<\/span> wpadli do obej\u015bcia, Zosia zakopa\u0142a szyfry i papiery \u201eKotwicza\u201d, a \u201eCzarna Magda\u201d z\u0142oto komendy.

Opowiadanie \u201eCzarnej Magdy\u201d [Helena Nikicicz], spisa\u0142a Anna Kalenkiewicz – Mirowicz w 1944 roku. Siostra \u201eKotwicza\u201d tak zapami\u0119ta\u0142a to spotkanie:
Pami\u0119tam z pe\u0142n\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105 cichy, pogodny i kolorowy wiecz\u00f3r jesienny w 1944 roku, kiedy matka \u201eOrwida\u201d do mnie przysz\u0142a. Z ganku naszego mieszkania na wysokiej g\u00f3rze nad Bernardy\u0144skim jeziorem w Trokach widzia\u0142am, jak sz\u0142a: wysoka, zr\u0119czna, z czarnymi w\u0142osami g\u0142adko zaczesanymi z rozdzia\u0142kiem po \u015brodku, w ch\u0142opskim ubraniu, zupe\u0142nie bosa. Pomy\u015bla\u0142am sobie, \u017ce to kto\u015b z okolicy przychodzi kupi\u0107 ode mnie resztki przedwojennej garderoby. M\u0105\u017c m\u00f3j od tygodni le\u017ca\u0142 ci\u0119\u017cko chory, nie mieli\u015bmy z ma\u0142ym synkiem z czego \u017cy\u0107.<\/span>
Jestem \u0142\u0105czniczk\u0105 majora \u201eKotwicza\u201d.<\/span>
U\u015bmiechn\u0119\u0142am si\u0119 rado\u015bnie. Wiedzia\u0142am, \u017ce nie uleg\u0142 losowi prawie ca\u0142ej polskiej partyzantki, spodziewa\u0142am si\u0119 od niego wiadomo\u015bci.<\/span>
– Niech si\u0119 pani nie \u015bmieje – powiedzia\u0142a przejmuj\u0105cym g\u0142osem. Przynios\u0142a mi czapk\u0119 przeszyt\u0105 kul\u0105, koszul\u0119 i szelki – znaki spe\u0142nionego do ko\u0144ca obowi\u0105zku.<\/span>
Zosta\u0142a u nas przez kilka dni dziwnie dostojna i prosta w swoim b\u00f3lu. By\u0142a odurzona ciosami, kt\u00f3re na ni\u0105 spad\u0142y, czasem p\u00f3\u0142 przytomna. M\u0105\u017c i dw\u00f3ch syn\u00f3w ju\u017c poleg\u0142o, najm\u0142odszy, 15-letni z kompanii szkolnej mego brata, wywieziony zosta\u0142 do Ka\u0142ugi.<\/span>
Nocami zrywa\u0142a si\u0119 z krzykiem, wo\u0142aj\u0105c m\u0119\u017ca i dzieci. W dzie\u0144 opowiada\u0142a r\u00f3wnym, spokojnym g\u0142osem, bez p\u0142aczu i j\u0119k\u00f3w. Opowiada\u0142a sumiennie, przypominaj\u0105c wszystkie szczeg\u00f3\u0142y tak wa\u017cne w oczach tej prostej bohaterskiej kobiety i w moich oczach – siostry.<\/span>
Nie potrafi\u0142a oceni\u0107 politycznej i wojskowej roli Kotwicza, wiele z jego post\u0119powania wydawa\u0142o jej si\u0119 dziwnym, ale sercem jak ma\u0142o kto odczu\u0142a jego wielko\u015b\u0107. Opowiadanie traktowa\u0142a jako ostatni obowi\u0105zek, jaki mia\u0142a do spe\u0142nienia. <\/span>

Anna Kalenkiewicz – Mirowicz tak wspomina opowie\u015b\u0107 \u201eCzarnej Magdy:
Nagle dochodzi mnie pog\u0142oska: Major zabity. <\/span>
– Pani Zosiu, czy to prawda?<\/span>
– Tak, sta\u0142o si\u0119 wielkie nieszcz\u0119\u015bcie – odpowiada ledwie \u017cywa. Nie m\u00f3wi mi nic o \u015bmierci syna [pchor. \u201eOrwid\u201d].<\/span>
Namawiam j\u0105, by w nocy i\u015b\u0107 do Skirejek. M\u00f3wi: \u201eTu pani miejsce, pani Magdo\u201d. I dopiero wtedy powiedzia\u0142a o Henryku.<\/span>
Ale idziemy, bo przecie\u017c po ciemku nie znajdziemy ani rannych, ani zabitych. Wykradamy si\u0119 w nocy. Zosia m\u00f3wi, \u017ce Major i Henryk spodziewali si\u0119 \u015bmierci – pozna\u0142a to po sposobie, w jaki si\u0119 z ni\u0105 \u017cegnali. Henryk prosi\u0142 j\u0105 o opiek\u0119 nade mn\u0105. Pewne podejrzenia nasuwa i to, \u017ce Henryk odda\u0142 mi z\u0142oto do przechowania.<\/span>
W Skirejkach nie ma nikogo, pr\u00f3cz kpt. \u201eSawy\u201d [W\u0142adys\u0142aw Stawowski] i \u201eBia\u0142ej Magdy\u201d [N.N.], kt\u00f3rzy przynie\u015bli wiadomo\u015bci z Wilna.<\/span>
O wschodzie s\u0142o\u0144ca wracam na pobojowisko. Zosia polecia\u0142a jeszcze wcze\u015bniej, \u017ceby wydosta\u0107 zakopane papiery. Ju\u017c jej nie widzia\u0142am nigdy. P\u00f3\u017aniej si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce j\u0105 sowieci przy\u0142apali. <\/span>
Widz\u0119: nasi le\u017c\u0105 w b\u0142ocie. Pierwszy jest w cywilu, ale to oficer z odprawy. Drugi ma ksi\u0105\u017ceczk\u0119 do nabo\u017ce\u0144stwa w kieszeni na piersi; mam j\u0105 odda\u0107 bratu, Murkowi, ale brata widz\u0119 zabitego opodal. Dalej ch\u0142opak, kt\u00f3ry jad\u0142 z nami ostatnie \u015bniadanie, kt\u00f3remu Major deklamowa\u0142 z Pana Tadeusza… \u201enad brzegiem ruczaju\u201d […]. Od prawego skrzyd\u0142a, gdzie atakowano sowiecki ci\u0119\u017cki karabin maszynowy, nie mog\u0119 doj\u015b\u0107, bo jeszcze stoj\u0105 sowieci. Wreszcie odchodz\u0105. Major le\u017cy na wznak, Henryk twarz\u0105 na jego nogach. Jego krew sp\u0142ywa\u0142a Majorowi na nogi.<\/span>
Nikogo wi\u0119cej ju\u017c nie widzia\u0142am. Po\u0142o\u017cy\u0142am si\u0119 obok, obj\u0119\u0142am obydw\u00f3ch. S\u0142o\u0144ce \u015bwieci\u0142o. Zw\u0142oki by\u0142y ciep\u0142e. Le\u017ca\u0142am d\u0142ugo, przesz\u0142o godzin\u0119. Ba\u0142am si\u0119 ich zostawi\u0107. Major mia\u0142 zdj\u0119ty mundur, obaj buty. Obmy\u0142am ich. Wykopa\u0142am przy pomocy jednego cz\u0142owieka p\u0142ytki do\u0142ek, nakry\u0142am w\u0142asnym p\u0142aszczem, li\u015b\u0107mi, darnin\u0105. Potem posz\u0142am do ludzi, prosi\u0142am, \u017ceby zrobili trumny. Ka\u017cdy si\u0119 ba\u0142. Wreszcie zgodzi\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek mieszkaj\u0105cy 5 km st\u0105d.<\/span>
\"\"
„Bezrukij Major”<\/span><\/span>

Kpt. \u201eWarta\u201d, dowiedziawszy si\u0119 o wpadce Zosi, by\u0142 zrozpaczony. Do KO telegrafowa\u0142 27 sierpnia: Przez karygodn\u0105 lekkomy\u015blno\u015b\u0107 szyfrantka Zosia wpad\u0142a, wraz z ni\u0105 kancelaria \u201eKotwicza\u201d. […] Jest masa ludzi zagro\u017conych. Trzeba wszystko zaczyna\u0107 od nowa.<\/span>
Zosia – pomimo tortur – tajemnic nie wyda\u0142a. Zmar\u0142a w wi\u0119zieniu lidzkim.

Z daleka czuwa\u0142a nad Surkontami nowo uprz\u0119dzona siatka AK. W dniu bitwy \u201eZbigniew\u201d [N.N] dotar\u0142 do Skirejek i przyprowadzi\u0142 z sob\u0105 oficera Okr\u0119gu Wile\u0144skiego, kt\u00f3ry mia\u0142 polecenie skontaktowania si\u0119 z komendantem Nowogr\u00f3dka, a nie zna\u0142 drogi. W le\u015bnicz\u00f3wce gospodyni zawiadomi\u0142a, \u017ce mjr \u201eKotwicz\u201d przeszed\u0142 do Surkont i prosi\u0142 – je\u015bli w nas\u0142uchu radiowym nie ma nic wa\u017cnego – o prze\u0142o\u017cenie spotkania na p\u00f3\u017aniej. W trakcie rozmowy z gospodyni\u0105 – by\u0142o to ko\u0142o godz. 14.00 – dobieg\u0142y z kierunku Surkont odg\u0142osy strza\u0142\u00f3w z broni maszynowej i r\u0119cznej. Postanowili przeczeka\u0107 w Skirejkach. Kiedy ucich\u0142o, chcieli i\u015b\u0107, ale po niespe\u0142na 15-20 minutach palba zn\u00f3w si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a. Wobec czego zrezygnowali i zawr\u00f3cili.

Tego samego dnia poszed\u0142 z Janowicz do Surkont kpt. \u201eSawa\u201d z komendy okr\u0119gu. Po drodze, ko\u0142o Troczek, us\u0142ysza\u0142 strzelanin\u0119. Zawr\u00f3ci\u0142 do za\u015bcianka Zaleskie. Tam nazajutrz dowiedzia\u0142 si\u0119 o bitwie i o \u015bmierci \u201eKotwicza\u201d.
Oficer z Wilna i kpt. Sawa nie\u015bli – na wszelki wypadek dwiema drogami – depesz\u0119, mianuj\u0105c\u0105 \u201eKotwicza\u201d komendantem Podokr\u0119gu Nowogr\u00f3dzkiego z jednoczesnym awansem na podpu\u0142kownika. Kpt. \u201eWarta\u201d tak wyja\u015bnia\u0142, dlaczego nie przyby\u0142 21 sierpnia do Surkont na um\u00f3wion\u0105 odpraw\u0119 kwatermistrzowsk\u0105: ot\u00f3\u017c z niedzieli na poniedzia\u0142ek (20 i 21 sierpnia) wraz z \u201eWart\u0105\u201d nocowali w melinie Warty w Jewsiewiczach (ponad 10 km od Surkont) oficerowie komendy okr\u0119gu: adiutant ppor. \u201eOrlik\u201d [Wincenty Biruk], kwatermistrz ppor. \u201eKazik\u201d [N.N.] i jego zast\u0119pca ppor. \u201eWoroszy\u0142ow\u201d [Karol Komorowski]. Ca\u0142a czw\u00f3rka mia\u0142a skoro \u015bwit uda\u0107 si\u0119 do \u201eKotwicza\u201d na odpraw\u0119. Tymczasem – zaspali. Po prostu zaspali. Zamiast o 4 rano, obudzili si\u0119 o godz. 8. Poszli nad Dzitw\u0119 i przy k\u0142adce spotkali wracaj\u0105c\u0105 z zachodniego brzegu \u0142\u0105czniczk\u0119 Ew\u0119. Powstrzyma\u0142a ich.
– Nie id\u017acie! Wszystko obstawione przez NKWD.<\/span>
Wobec tego zawr\u00f3cili do Molg (o 3 km), gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 jeden z zapasowych sk\u0142ad\u00f3w \u017cywno\u015bci. Od strony Surkont widzieli s\u0142up dymu. Strza\u0142\u00f3w nie s\u0142yszeli, to za daleko. O bitwie dowiedzieli si\u0119 nad ranem, kiedy do Jewsiewicz dowlok\u0142o si\u0119 dw\u00f3ch rannych z oddzia\u0142u \u201eKotwicza\u201d.
\u201eWarty\u201d wi\u0119c w czasie bitwy nie by\u0142o. Zgodnie z planem z g\u00f3ry ustalonym, obj\u0105\u0142 on po \u015bmierci „Kotwicza” funkcj\u0119 komendanta. W tym ju\u017c charakterze wys\u0142a\u0142 do Komendy G\u0142\u00f3wnej dwie depesze.

„Dnia 21.8 zosta\u0142 w Surkontach podst\u0119pnie otoczony przez sowiet\u00f3w wraz z cz\u0119\u015bci\u0105 sztabu pp\u0142k Kotwicz. W walce zgin\u0105\u0142 pp\u0142k Kotwicz i cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w oraz oddzia\u0142 os\u0142aniaj\u0105cy. Wyznaczony przez Kotwicz\u0105 na z-c\u0119 obj\u0105\u0142em w.z. dow\u00f3dztwo okr\u0119gu. Mimo ci\u0119\u017ckich warunk\u00f3w b\u0119d\u0119 prowadzi\u0142 prac\u0119 z nies\u0142abn\u0105c\u0105 energi\u0105, a\u017c do wyznaczenia przez pana genera\u0142a nowego komendanta okr\u0119gu.”<\/span>

Trzy dni p\u00f3\u017aniej \u201eWarta\u201d uzupe\u0142nia pierwsz\u0105 wiadomo\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142ami:<\/span>
„W Surkontach zgin\u0119li Kotwicz, Ostroga, Hartak, Jary i 32 \u017co\u0142nierzy. Sow. dobijali rannych. Powody tragedii, niekonspiracyjne zachowanie si\u0119 Kotwicza, brawura, op\u00f3r i ch\u0119\u0107 zemsty za ha\u0144b\u0119 rozbrojenia w puszczy Rudnickiej. Kotwicz mia\u0142 w czasie walki 2 godziny przerwy do czasu przybycia posi\u0142k\u00f3w sow. Zrezygnowa\u0142 z wycofania cho\u0107 nie mia\u0142 prawie strat. Straty sow. wynosz\u0105 132 zabitych.”<\/span>

\u201eBezrukij Major\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 5><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy we wtorek rano zbierano zw\u0142oki i szukano mjr. \u201eKotwicza\u201d, kt\u00f3ry\u015b so\u0142dat zauwa\u017cy\u0142 na zroszonej trawie \u015blad. \u015alad ko\u0144czy\u0142 si\u0119 przy kopie siana. Czterech podbieg\u0142o, odgarn\u0119li siano. Wewn\u0105trz le\u017ca\u0142 skulony, ci\u0119\u017cko ranny strzelec Czes\u0142aw Marsza\u0142ek \u201e\u017buraw\u201d. Wyci\u0105gn\u0119li go, szykowa\u0142a si\u0119 jeszcze jedna egzekucja. Gdyby nie Teresa… Wpad\u0142a w histeri\u0119: krzycza\u0142a, wrzeszcza\u0142a, tupa\u0142a, wyrywa\u0142a si\u0119, \u017ceby […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1117,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1116\/revisions\/1117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}