{"id":1089,"date":"2012-03-07T21:52:41","date_gmt":"2012-03-07T20:52:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1089"},"modified":"2019-03-22T21:56:46","modified_gmt":"2019-03-22T20:56:46","slug":"uryna-na-pamiec-zdan-kilka-o-oddzialach-mjr-zapory-czesc-2-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1089","title":{"rendered":"Uryn\u0105 na pami\u0119\u0107… zda\u0144 kilka o oddzia\u0142ach mjr. „Zapory” – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2"},"content":{"rendered":"\n
ROZFORMOWANIE ZGRUPOWANIA. LIPIEC – SIERPIE\u0143 1945 R.<\/span><\/span>

W lipcu 1945 r. „Zapora”, na wezwanie Komendy Okr\u0119gu AK- DSZ Lublin, rozpocz\u0105\u0142 demobilizacj\u0119 podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w. Rozformowanie zgrupowania trwa\u0142o do pocz\u0105tku sierpnia 1945 r. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 podkomendnych mjr. „Zapory”, wobec decyzji ich w\u0142adz zwierzchnich o zaprzestaniu walki, postanowi\u0142a skorzysta\u0107 z og\u0142oszonej przez komunist\u00f3w 2 VIII 1945 r. amnestii i ujawni\u0142a si\u0119. Tak sko\u0144czy\u0142 si\u0119 pierwszy etap walki „Zapory” i jego \u017co\u0142nierzy z re\u017cimem komunistycznym. Bilans tego okresu dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142\u00f3w mjr. Hieronima Dekutowskiego wypada dla nich korzystnie. Przy stosunkowo niewielkich stratach – w okresie od stycznia do lipca 1945 r. zgin\u0119\u0142o ok. pi\u0119tnastu partyzant\u00f3w „Zapory” – oddzia\u0142y te by\u0142y schronieniem dla wielu os\u00f3b \u015bciganych przez komunist\u00f3w, oczy\u015bci\u0142y teren, na kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142y, z agentury UB, poskromi\u0142y najbardziej szkodliwe plac\u00f3wki MO, przeprowadzi\u0142y szereg akcji porz\u0105dkowych wymierzonych w przest\u0119pc\u00f3w pospolitych. W wymiarze ideowym da\u0142y mocne \u015bwiadectwo trwania w czynnym oporze przeciwko re\u017cimowi komunistycznemu, hamuj\u0105ce proces zsowietyzowania spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, czyli biernego poddania si\u0119 przez nie doktrynie i celom partii komunistycznej.
\"\"
Od lewej: mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” i kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”.

<\/span><\/span>Sam „Zapora” nie ujawni\u0142 si\u0119 w ramach \u201eamnestii\u201d z sierpnia 1945 r. Na czele dziesi\u0119ciu nieujawnionych podkomendnych podj\u0105\u0142 w pa\u017adzierniku 1945 r. pr\u00f3b\u0119 przedostania si\u0119 przez Czechos\u0142owacj\u0119 do strefy ameryka\u0144skiej. Wkr\u00f3tce po przekroczeniu granicy dosz\u0142o do szeregu potyczek przedzieraj\u0105cych si\u0119 do wolnego \u015bwiata „Zaporowc\u00f3w” z patrolami czechos\u0142owackiej s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa. Kilku uczestnik\u00f3w tej wyprawy wpad\u0142o w r\u0119ce funkcjonariuszy czeskiej SB, pozostali utracili kontakt ze sob\u0105. „Zapora” wraz z Marianem Klockiem ps. „George” (+12 XI 1946 r.) dotarli do Pragi czeskiej. Wtedy zdecydowali o powrocie do kraju. Do Polski przyjechali transportem repatriacyjnym.

ZNOWU W WALCE<\/span><\/span>

W grudniu 1945 r. „Zapora” nawi\u0105za\u0142 kontakt z Inspektoratem WiN Lublin. Zosta\u0142 wyznaczony na dow\u00f3dc\u0119 oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich na terenie tego\u017c Inspektoratu. W ci\u0105gu kilku dni zdo\u0142a\u0142 zorganizowa\u0107 licz\u0105cy pocz\u0105tkowo tylko ok. 15 \u017co\u0142nierzy, ale dobrze uzbrojony oddzia\u0142 partyzancki. Walka wchodzi\u0142a w kolejn\u0105 ods\u0142on\u0119. Cele i metody jej prowadzenia pozosta\u0142y niezmienione. W okresie pierwszych dw\u00f3ch miesi\u0119cy 1946 r. oddzia\u0142 „Zapory” zaatakowa\u0142 i rozbroi\u0142 posterunki MO w Bychawie, Wysokiem i Krzczonowie. W marcu 1946 r. partyzanci rozbili posterunek MO w Be\u0142\u017cycach i zlikwidowali dw\u00f3ch milicjant\u00f3w. Oddzia\u0142 r\u00f3wnolegle prowadzi\u0142 w terenie rutynowe dzia\u0142ania wymierzone przeciwko agentom UB i przest\u0119pcom pospolitym. Jednocze\u015bnie „Zapora” podporz\u0105dkowywa\u0142 sobie grupy ukrywaj\u0105cych si\u0119 przed komunistami konspirator\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych, nadaj\u0105c ich dzia\u0142aniom ramy organizacyjne, jak r\u00f3wnie\u017c skupia\u0142 pod swoim dow\u00f3dztwem jednostki partyzanckie wywodz\u0105ce si\u0119 z nurtu akowskiego. W maju 1946 r. rozkazom „Zapory” podlega\u0142y nast\u0119puj\u0105ce oddzia\u0142y: kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka” (+ 21 V 1949 r.)<\/a> w sile ok. 20 ludzi, por.\/kpt. Stanis\u0142awa \u0141ukasika „Rysia” w sile 40 ludzi, ppor. Jana Szali\u0142owa „Renka”<\/a> w sile ok. 30 ludzi, Tadeusza Skrai\u0144skiego „Jadzinka”<\/a> w sile ok. 20 ludzi, Stanis\u0142awa Jasi\u0144skiego „Samotnego”<\/a> w sile ok. 20 ludzi i Micha\u0142a Szeremieckiego „Misia”<\/a> w sile ok. 15 ludzi. W tym te\u017c czasie „Zapora” wydzieli\u0142 z grupy „Renka” lotny, sze\u015bcioosobowy patrol pod dow\u00f3dztwem Romana Gro\u0144skego „\u017bbika” (+ 7 III 1949 r.), kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 \u017candarmerii oddzia\u0142u i podejmowa\u0142 akcje likwidacyjne wymierzone przeciwko funkcjonariuszom UB, konfidentom bezpieki oraz przest\u0119pcom pospolitym.

W pocz\u0105tkach lipca 1946 r. kpt. „Uskok” podporz\u0105dkowa\u0142 sobie dynamicznie dzia\u0142aj\u0105cy w okolicach W\u0142odawy, licz\u0105cy 25 \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142 Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia”<\/a> (na potrzeby przeprowadzenia wi\u0119kszych akcji oddzia\u0142 ten zasilany by\u0142 zaprzysi\u0119\u017conymi lud\u017ami z plac\u00f3wek; wtedy jego sk\u0142ad osobowy si\u0119ga\u0142 65 partyzant\u00f3w), co oznacza\u0142o powi\u0119kszenie zgrupowania oddzia\u0142\u00f3w „Zapory” o kolejny warto\u015bciowy element \u017co\u0142nierski a tak\u017ce poszerzenie terenu pozostaj\u0105cego pod kontrol\u0105 „Zaporowc\u00f3w”.

Stycze\u0144 1946 r. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u por. Leona Taraszkiewicza \u201eJastrz\u0119bia\u201d. Dow\u00f3dca siedzi przy rkm-ach.<\/span><\/span>
\"\"
Fragment za\u015bwiadczenia o przynale\u017cno\u015bci do oddzia\u0142u partyzanckiego WiN, wydanego przez ppor. Edwarda Taraszkiewicza „\u017belaznego” (brat Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia”, po kt\u00f3rego \u015bmierci 3 I 1947 r. przej\u0105\u0142 obowi\u0105zki dow\u00f3dcy), jednemu ze swoich podkomendnych, Mieczys\u0142awowi Ma\u0142eckiemu ps. „Sok\u00f3\u0142”, dnia 7 sierpnia 1947 r. Piecz\u0119\u0107 nag\u0142\u00f3wkowa wskazuje podleg\u0142o\u015b\u0107 oddzia\u0142u mjr. Hieronimowi Dekutowskiemu „Zaporze” ([…] kwatera polowa oddzia\u0142u „Jastrz\u0119bia” – b\u0119d\u0105cego w zjednoczeniu oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych w wojew\u00f3dztwie Lubelskim, pod g\u0142\u00f3wnym dow\u00f3dztwem pana majora „Zapory”<\/span>).<\/span>

W ko\u0144cu sierpnia 1946 r. „Uskok”, na rozkaz „Zapory”, przej\u0105\u0142 zwierzchnictwo tak\u017ce nad licz\u0105cym w\u00f3wczas ok. dziesi\u0119ciu partyzant\u00f3w patrolem Antoniego Kopaczewskiego „Lwa” (+ 8 IX 1946 r.)<\/a>, dzia\u0142aj\u0105cym w powiecie krasnostawskim.
\"\"
\u017bo\u0142nierze oddzia\u0142u Antoniego Kopaczewskiego „Lwa” (stoi pierwszy z lewej). 1946 r.<\/span>
<\/span>\"\"
Partyzanci z oddzia\u0142u Antoniego Kopaczewskiego „Lwa”.<\/span><\/span>

Z kolei jesieni\u0105 1946 r. „Ry\u015b” podporz\u0105dkowa\u0142 sobie operuj\u0105cy mi\u0119dzy Lubartowem a Pu\u0142awami oddzia\u0142 Kazimierza Wo\u017aniaka „Szatana” (+ 11 V 1947 r.)<\/a> w sile 25 ludzi. Na rozkaz „Zapory”, z uwagi na k\u0142opoty „Szatana” z samodyscyplin\u0105, komend\u0119 nad tymi partyzantami przej\u0105\u0142 pocz\u0105tkowo \u017co\u0142nierz „Rysia”, Jan Flisiak „Ch\u0142opicki” (+ 17 III 1950r.)<\/a>, a nast\u0119pnie Edmund Tudruj „Mundek” (+7 III 1949 r.).

Staraniem „Zapory” i oficer\u00f3w jego zgrupowania partyzanckie grupy zbrojne o rodowodzie akowskim z terenu Lubelszczyzny znalaz\u0142y si\u0119 do ko\u0144ca pa\u017adziernika 1946 r. pod jednolitym dow\u00f3dztwem. Godzi si\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce oddzia\u0142y „Zapory” pozostawa\u0142y w regularnym kontakcie z Inspektoratem Lubelskim WiN, od kt\u00f3rego odbiera\u0142y wytyczne odno\u015bnie g\u0142\u00f3wnych kierunk\u00f3w dalszej dzia\u0142alno\u015bci. Do czerwca 1946 r. w imieniu Inspektoratu \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Zapor\u0105 utrzymywa\u0142 Franciszek Abraszewski „Boruta”<\/a>, za\u015b od lipca 1946 r. kontakty z oddzia\u0142em przej\u0105\u0142 W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a-Nowicki<\/a>. Walka prowadzona by\u0142a zatem przy zachowaniu stosownych ram organizacyjnych. Podkre\u015blenia wymaga jednak fakt, \u017ce dla \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142\u00f3w podleg\u0142ych „Zaporze” kolejne formy organizacyjne podziemia poakowskiego (DSZ, WiN) nie mia\u0142y wi\u0119kszego znaczenia. W wymiarze ideowym by\u0142a to dla nich nadal walka o wolno\u015b\u0107 prowadzona pod sztandarami Armii Krajowej, o czym \u015bwiadcz\u0105 niekt\u00f3re wewn\u0119trzne dokumenty zgrupowania i liczne, wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwiadectwa tych \u017co\u0142nierzy „Zapory”, kt\u00f3rzy doczekali kresu dyktatury partii komunistycznej. Natomiast w wymiarze praktycznym by\u0142a to, niezmiennie od pocz\u0105tku 1945 r., samoobrona przed terrorem komunistycznym, w tym przed przeciwpartyzanckimi operacjami organizowanymi przez NKWD, UB, MO i KBW.
\n
\u00a0<\/div>\nW drugiej po\u0142owie 1946 r. dosz\u0142o do szeregu star\u0107 oddzia\u0142\u00f3w „Zapory” z komunistycznymi grupami operacyjnymi \u015bcigaj\u0105cymi partyzant\u00f3w. 3 VIII 1946r. pod Radzicem Starym, pow. Lubart\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u kpt. „Uskoka” i grupa partyzant\u00f3w z ochrony sztabu zgrupowania „Zapory” \u2013 w sumie ok. 25 partyzant\u00f3w – zosta\u0142y zaatakowane przez licz\u0105c\u0105 ponad 500 os\u00f3b ob\u0142aw\u0119 UB-KBW. Mimo tak ra\u017c\u0105cej dysproporcji si\u0142 partyzanci przerwali pier\u015bcie\u0144 ob\u0142awy, trac\u0105c jednak dw\u00f3ch zabitych, w tym adiutanta „Zapory”, Zbigniewa Sochackiego „Zbyszka”<\/a>. Po stronie komunistycznej zgin\u0105\u0142 jeden \u017co\u0142nierz KBW, a inny zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny. 6 VII 1946r. pod Marysinem, na zach\u00f3d od Krzczonowa, oddzia\u0142 „Jadzinka” stoczy\u0142 zwyci\u0119sk\u0105 walk\u0119 z licz\u0105c\u0105 ok. 100 \u017co\u0142nierzy jednostk\u0105 KBW, dowodzon\u0105 przez oficer\u00f3w UB. Podczas wymiany ognia zgin\u0119\u0142o co najmniej sze\u015bciu ubek\u00f3w i kabewist\u00f3w, a kilkunastu odnios\u0142o rany. Na przestrzeni 1946 r. i w pocz\u0105tkach 1947 r. szereg podobnych star\u0107 zanotowa\u0142y wszystkie oddzia\u0142y wchodz\u0105ce w sk\u0142ad zgrupowania „Zapory”. Godny odnotowania jest fakt, \u017ce \u017cadnego z nich nie uda\u0142o si\u0119 komunistom rozbi\u0107 w walce.

WYPRAWA NA RZESZOWSZCZYZN\u0118<\/span><\/span>

W ko\u0144cu lipca 1946 r. „Zapora”, na czele licz\u0105cych \u0142\u0105cznie ok. 55 partyzant\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w „Renka”, „Misia” i „Jadzinka”, wyruszy\u0142 si\u0119 na teren Rzeszowszczyzny. Przez San partyzanci przeprawili si\u0119 na wysoko\u015bci Stalowej Woli. Ju\u017c 2 VIII 1946 r. pod wsi\u0105 Gr\u0119b\u00f3w w pobli\u017cu rzeki \u0141\u0119g zostali zaatakowani przez licz\u0105c\u0105 ok. 60 os\u00f3b grup\u0119 operacyjn\u0105 UB-KBW, kt\u00f3r\u0105 bez strat w\u0142asnych doszcz\u0119tnie rozbili. W starciu zgin\u0119\u0142o kilku jej cz\u0142onk\u00f3w, kilku innych odnios\u0142o rany. Partyzantom podda\u0142o si\u0119 ponad 30 \u017co\u0142nierzy KBW i funkcjonariuszy UB. Pozostali spo\u015br\u00f3d \u017cyj\u0105cych salwowali si\u0119 ucieczk\u0105. Ranni zostali opatrzeni przez partyzant\u00f3w, nast\u0119pnie przydzielono im podwod\u0119. \u017bo\u0142nierzy KBW puszczono wolno, natomiast funkcjonariuszy UB w liczbie pi\u0119ciu, wskazanych zreszt\u0105 partyzantom przez wzi\u0119tych do niewoli kabewist\u00f3w, rozstrzelano.
\"\"
Zgrupowanie mjr. „Zapory” w drodze na Rzeszowszczyzn\u0119, lipiec 1946 r. <\/span>
<\/span>
Kolejn\u0105 pora\u017ck\u0119 w walce z oddzia\u0142em „Zapory” komuni\u015bci odnotowali ju\u017c 8 VIII 1946 r., w walce pod wsi\u0105 Ostrowy Tuszowskie, pomi\u0119dzy Mielcem a Kolbuszow\u0105. Walk\u0119 poprzedzi\u0142a akcja ekspropriacyjna wykonana przez patrol z oddzia\u0142u „Renka”, kt\u00f3ry w nieodleg\u0142ym od Ostrow\u00f3w Tuszowskich Cmolasie zaatakowa\u0142 dwie sowieckie ci\u0119\u017car\u00f3wki z zaopatrzeniem dla stacjonuj\u0105cej na terenie pobliskiego poligonu w D\u0119bem jednostki Armii Czerwonej. By\u0142a to kolejna w ci\u0105gu kilku dni akcja zaopatrzeniowa oddzia\u0142u „Zapory” przeprowadzona na tamtych terenach na sowieckie samochody wojskowe z produktami spo\u017cywczymi. Sowieci zaatakowani w Cmolasie przez \u017co\u0142nierzy Renka przyj\u0119li walk\u0119. W kr\u00f3tkim starciu zgin\u0119\u0142o ich co najmniej trzech. Akcja partyzant\u00f3w wywo\u0142a\u0142a natychmiastow\u0105 reakcj\u0119 czerwonoarmist\u00f3w z jednostki w D\u0119bnie i si\u0142 UB z Kolbuszowej. Z\u0142o\u017cona z \u017co\u0142nierzy sowieckich i funkcjonariuszy UB grupa operacyjna, poruszaj\u0105ca si\u0119 sze\u015bcioma samochodami ci\u0119\u017carowymi, wspierana co najmniej dwoma sowieckimi transporterami opancerzonymi (tankietkami), odnalaz\u0142a kwateruj\u0105cy w Ostrowach Tuszowskich oddzia\u0142 „Zapory”. O korzystnym dla partyzant\u00f3w wyniku starcia przes\u0105dzi\u0142o podj\u0119cie przez nich natychmiastowej i zorganizowanej obrony oraz b\u0142yskawiczne wystrzelanie za\u0142ogi tankietki, kt\u00f3ra wjecha\u0142a do wsi przed g\u0142\u00f3wnymi si\u0142ami ob\u0142awy. W chwil\u0119 potem tankietka zosta\u0142a opanowana przez „Zaporowc\u00f3w” i pra\u017cy\u0142a ogniem ci\u0119\u017ckiego karabinu maszynowego w stron\u0119 przeciwnik\u00f3w. W wyniku partyzanckiego ognia zapali\u0142 si\u0119 jeden z samochod\u00f3w grupy operacyjnej. W ten spos\u00f3b inicjatywa przesz\u0142a na stron\u0119 partyzant\u00f3w, w efekcie czego si\u0142y ob\u0142awy wycofa\u0142y si\u0119 z pola walki, na kt\u00f3rym pozosta\u0142o kilkunastu zabitych \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej i funkcjonariuszy UB. Partyzanci wyszli z tego starcia bez strat. Podczas szybkiego odwrotu z miejsca boju kontakt z reszt\u0105 oddzia\u0142u straci\u0142a grupa „Jadzinka”, kt\u00f3ra, nie mog\u0105c odnale\u017a\u0107 swych towarzyszy broni, powr\u00f3ci\u0142a na Lubelszczyzn\u0119. Natomiast oddzia\u0142y „Renka” i „Misia” pozostaj\u0105ce pod og\u00f3lna komend\u0105 „Zapory” dalej operowa\u0142y na ziemi rzeszowskiej, dochodz\u0105c a\u017c pod Jas\u0142o. Wr\u00f3ci\u0142y na Lubelszczyzn\u0119 dopiero w drugiej po\u0142owie wrze\u015bnia 1946 r.
\"\"
Zgrupowanie mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” (stoi 8 od lewej), Dobry\u0144 ko\u0142o Mielca, lato 1946 r.
\"\"
<\/span><\/span>Mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” (stoi 8 od lewej) w\u015br\u00f3d swoich partyzant\u00f3w, lato 1946 r.<\/span>
<\/span>
POWR\u00d3T DO MATECZNIKA<\/span><\/span>

Powr\u00f3t partyzant\u00f3w na ziemi\u0119 lubelsk\u0105 obfitowa\u0142 w dramatyczne wydarzenia. 21 IX 1946 r. oddzia\u0142y „Misia” i „Renka” przeprawi\u0142y si\u0119 przez San na wysoko\u015bci miejscowo\u015bci Pysznica i skierowa\u0142y si\u0119 w Lasy Janowskie. Ich obecno\u015b\u0107 na tym terenie zosta\u0142a bardzo szybko odnotowana przez si\u0142y komunistyczne. Jeszcze tego samego dnia w po\u015bcig za partyzantami wyruszy\u0142a ponad 100 osobowa grupa operacyjna UB-MO-KBW dowodzona przez sowieckiego oficera, kpt. Su\u0142akowa. Rankiem 22 IX 1946 r. pod miejscowo\u015bci\u0105 \u015awinki, na wsch\u00f3d od Janowa Lubelskiego, dosz\u0142o do starcia \u017co\u0142nierzy „Zapory” z grup\u0105 po\u015bcigow\u0105. Uprzedzeni na czas przez wartownik\u00f3w partyzanci nie dali si\u0119 zaskoczy\u0107 i przyj\u0119li walk\u0119, nie pozwalaj\u0105c si\u0142om ob\u0142awy, pomimo trzykrotnej przewagi liczebnej po stronie przeciwnika, na domkni\u0119cie pier\u015bcienia okr\u0105\u017cenia, a nast\u0119pnie w szyku zorganizowanym wycofali si\u0119 w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim na Zaklik\u00f3w. W starciu pod \u015awinkami zgin\u0105\u0142 jeden partyzant, a inny zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny. Straty po stronie si\u0142 komunistycznych autorowi niniejszego tekstu nie s\u0105 znane.

W nocy z 23\/24 IX 1946 r. „Zapora” na czele oddzia\u0142\u00f3w „Misia”, „Renka”, „Samotnego” i \u017candarmerii „\u017bbika” (grupy „Samotnego” i „Rysia” do\u0142\u0105czy\u0142y do „Zapory” po walce pod \u015awinkami) skierowa\u0142y si\u0119 do po\u0142o\u017conej 6 km na p\u00f3\u0142n.\u2013zach. od Urz\u0119dowa wsi Moniaki, zwanej przez wielu partyzant\u00f3w Moskw\u0105. Celem akcji by\u0142o rozbrojenie cz\u0142onk\u00f3w ORMO (wed\u0142ug partyzant\u00f3w „Zapory” w szeregach ORMO znajdowa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas kilkudziesi\u0119ciu doros\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w Moniak). W czasie zbli\u017cania si\u0119 oddzia\u0142u do zabudowa\u0144 wsi, grupka miejscowych ormowc\u00f3w ostrzela\u0142a partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u „Samotnego”, kt\u00f3rzy odpowiedzieli ogniem. W wyniku wymiany strza\u0142\u00f3w zgin\u0105\u0142 jeden mieszkaniec Moniak. Po chwili partyzanci opanowali wie\u015b. Zarekwirowali jej mieszka\u0144com kilkana\u015bcie sztuk broni. Od u\u017cytych przez \u017co\u0142nierzy „Zapory” w wymianie ognia pocisk\u00f3w zapalaj\u0105cych zaj\u0119\u0142o si\u0119 i sp\u0142on\u0119\u0142o blisko 30 gospodarstw, w sumie prawie 100 budynk\u00f3w.

W tym samym mniej wi\u0119cej czasie, co wydarzenia w Moniakach, oddzia\u0142y „Rysia” i „Jadzinka” pod og\u00f3ln\u0105 komend\u0105 „Wis\u0142y” wkroczy\u0142y do Be\u0142\u017cyc i rozbi\u0142y posterunek MO, rozbrajaj\u0105c pi\u0119ciu milicjant\u00f3w. Po akcji w Be\u0142\u017cycach partyzanci wycofali si\u0119 w kierunku na Chodel i zapadli w lesie kr\u0119\u017cnickim, nieopodal drogi Chodel \u2013 Be\u0142\u017cyce. Rankiem 24 IX 1946 r. przyj\u0119li walk\u0119 ze \u015bcigaj\u0105c\u0105 ich grup\u0105 operacyjn\u0105 UB-KBW, zorganizowan\u0105 przez komunist\u00f3w na wie\u015b\u0107 o wydarzeniach w Be\u0142\u017cycach. Starcie pod Kr\u0119\u017cnic\u0105 Okr\u0105g\u0142\u0105 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 kl\u0119sk\u0105 komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili 18 zabitych. Partyzanci nie ponie\u015bli w tej walce \u017cadnych strat, dopiero w fazie odskoku z miejsca akcji poleg\u0142 jeden \u017co\u0142nierz z oddzia\u0142u „Jadzinka” (ci\u0119\u017cko ranny, zosta\u0142 dobity przez ubek\u00f3w). W tym czasie aktywno\u015b\u0107 przejawia\u0142y tak\u017ce inne oddzia\u0142y zgrupowania, pozostaj\u0105ce tylko pod og\u00f3ln\u0105 komend\u0105 „Zapory”. 22 X 1946 r. oddzia\u0142 Leona Taraszkiewicza „Jastrz\u0119bia” (+ 3 I 1947 r.) w sile 65 \u017co\u0142nierzy wspierany przez oddzia\u0142 J\u00f3zefa Struga „Ordona”<\/a> (+ 30 VII 1947 r.<\/a>) rozbi\u0142 Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego we W\u0142odawie<\/a>, uwalniaj\u0105c ok. 70 aresztowanych. Ta brawurowa akcja kosztowa\u0142a \u017cycie dw\u00f3ch partyzant\u00f3w. Niespe\u0142na dziesi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej , z 31 X\/1 XI 1946 r., oddzia\u0142y kpt. „Uskoka”, „Jastrz\u0119bia” i „Ordona” wkroczy\u0142y do \u0141\u0119cznej i zlikwidowa\u0142y jedena\u015bcie os\u00f3b, kt\u00f3re wed\u0142ug wywiadu partyzant\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z UB.
\"\"
Sierpie\u0144 1947 r. Od lewej: mjr Hieronim Dekutowski „Zapora”, kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”.<\/span><\/span>

Zima 1946 r. spowodowa\u0142a wyhamowanie dzia\u0142a\u0144 oddzia\u0142\u00f3w „Zapory”, ale ich nie przerwa\u0142a. Ten okres nie by\u0142 jednak dla „Zaporowc\u00f3w” szcz\u0119\u015bliwy. 6 I 1947 r. w walce z UB zgin\u0105\u0142 „Mi\u015b”, tego samego dnia od kul KBW pad\u0142 inny oficer oddzia\u0142\u00f3w „Zapory”, por. Janusz Stefa\u0144ski „C-dur” (jako jeden z niewielu podkomendnych „Zapory” poleg\u0142ych w okresie walki z komunistycznym re\u017cimem ma w\u0142asny gr\u00f3b – spoczywa na cmentarzu nieopodal Kolonii Bor\u00f3w, po\u015br\u00f3d pierwszowojennych kurhan\u00f3w \u017co\u0142nierzy austriackich i rosyjskich).
17 I 1947 r. oddzia\u0142 „Jadzinka”, operuj\u0105cy od pa\u017adziernika 1946 r. w powiecie Bi\u0142goraj, stoczy\u0142 zaci\u0119t\u0105 walk\u0119 w Albinowie Ma\u0142ym, gmina Radecznica, z jednostk\u0105 KBW, trac\u0105c w niej pi\u0119ciu partyzant\u00f3w. Po stronie KBW zgin\u0119\u0142o siedmiu \u017co\u0142nierzy, a czterech innych odnios\u0142o rany.

Pomimo ponoszonych strat, oddzia\u0142y „Zapory” nadal mocno trzyma\u0142y si\u0119 w terenie. Jednak ich wysi\u0142ek nie m\u00f3g\u0142 odmieni\u0107 losu naszej Ojczyzny. Sfa\u0142szowane przez komunist\u00f3w wybory do Sejmu w styczniu 1947 r. odebra\u0142y czynnikom niepodleg\u0142o\u015bciowym nadziej\u0119 na rych\u0142\u0105 zmian\u0119 sytuacji w Polsce. Polityczna w\u0142adza komunist\u00f3w zosta\u0142a na lata utrwalona i, co gorsza, ostatecznie zaakceptowana przez dyplomacj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105.

„AMNESTIA” 1947 R.<\/span><\/span>

W tej sytuacji amnestia og\u0142oszona przez komunist\u00f3w w lutym 1947 r. wydawa\u0142a si\u0119 dla wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b pozostaj\u0105cych w podziemiu, w tym dla gremi\u00f3w kierowniczych konspiracji nurtu poakowskiego, ostatni\u0105 szans\u0105 na ocalenie. W marcu\/kwietniu 1947 r. „Zapora”, wykonuj\u0105c rozkazy prze\u0142o\u017conych, zaprzesta\u0142 dzia\u0142alno\u015bci bojowej i rozformowa\u0142 podleg\u0142e mu oddzia\u0142y, daj\u0105c podkomendnym woln\u0105 r\u0119k\u0119 w sprawie ujawnienia. W kwietniu 1947 r. przed komisjami amnestyjnymi stan\u0119li „Jadzinek” i „Samotny” ze swymi \u017co\u0142nierzami. Ujawni\u0142a si\u0119 tak\u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 partyzant\u00f3w z oddzia\u0142\u00f3w „Rysia” i „Renka”, jednak\u017ce sami dow\u00f3dcy, a tak\u017ce garstka podleg\u0142ych im \u017co\u0142nierzy, nie zdecydowali si\u0119 na ten krok. Postanowienie o pozostaniu w konspiracji podj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c „Uskok” i kilku jego ludzi; pozostali zdecydowali si\u0119 na ujawnienie. Sam „Zapora” nie skorzysta\u0142 z amnestii, dziel\u0105c los swych nieujawnionych podkomendnych. Jak zezna\u0142 p\u00f3\u017aniej przed s\u0105dem komunistycznym w czasie swego procesu:

\n
[…] ta propozycja<\/span> (z\u0142o\u017cona w czerwcu 1947 r. przez jego prze\u0142o\u017conych odno\u015bnie ujawnienia si\u0119 „Zapory” w innym terenie, przy zabezpieczeniu materialnym za strony organizacji – przyp. G.W.] nie odpowiada\u0142a mi, poniewa\u017c by\u0142em zwi\u0105zany ze swoimi lud\u017ami trudem i walk\u0105, by\u0142em przecie\u017c ich dow\u00f3dc\u0105, wi\u0119c nie chcia\u0142em umy\u0107 r\u0105k i zostawi\u0107 tych ludzi jak grupy bandyckiej w terenie, bez dow\u00f3dztwa<\/span> […] Zaznaczam, \u017ce stanowisko „g\u00f3ry” organizacji nie by\u0142o wojskowe i uwa\u017ca\u0142em ujawnienie si\u0119 bez ludzi za nielojalne.<\/span><\/div>\n
W R\u0118KACH KOMUNIST\u00d3W. DO KO\u0143CA M\u0118\u017bNI<\/span><\/span>

W pocz\u0105tkach wrze\u015bnia 1947 r. „Zapora”, przekonany, \u017ce realizuje zalecenie organizacji, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przedostaniu si\u0119 na Zach\u00f3d. Ostatnim rozkazem, z 12 IX 1947 r., wyznaczy\u0142 kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka” na swego nast\u0119pc\u0119 i bezpo\u015bredniego dow\u00f3dc\u0119 grup partyzanckich dzia\u0142aj\u0105cych na p\u00f3\u0142noc od Lublina. Natomiast partyzanci utrzymuj\u0105cy si\u0119 na terenach na po\u0142udnie od Lublina zostali decyzj\u0105 „Zapory” oddani pod rozkazy Mieczys\u0142awa Pruszkiewicza „K\u0119dziorka”<\/a> (+ 17 V 1951 r.)<\/a>. Na zast\u0119pc\u00f3w „K\u0119dziorka” mianowa\u0142 „Zapora” ppor. Bogdana Dzier\u017canowskiego „Lotnika” (+ I 1948 r.)<\/a> i ppor. Janusza Godziszewskiego „Wira”, „Janusza” (+ 7 IX 1948 r.)<\/a>.

Niestety, wyprawa grupy „Zapory” na Zach\u00f3d by\u0142a prowokacj\u0105 UB<\/a>. Wszyscy uczestnicy tej wyprawy („Zapora” i jego 6 \u017co\u0142nierzy – w tym „Ry\u015b”, „\u017bbik” i „Mundek” – oraz W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a-Nowicki) zostali aresztowani 16 IX 1947 r. w Nysie, a nast\u0119pnie wyrokiem s\u0105du komunistycznego z dnia 15 XI 1948 r. skazani na kar\u0119 \u015bmierci. Zar\u00f3wno w toku ci\u0119\u017ckiego \u015bledztwa, jak i procesu zachowali godn\u0105 postaw\u0119. Zapewne z tej przyczyny proces grupy „Zapory” toczy\u0142 si\u0119 przy drzwiach zamkni\u0119tych. „Uskok”, nawi\u0105zuj\u0105c do losu aresztowanego swego dow\u00f3dcy i jego towarzyszy niedoli, zanotowa\u0142 w swym pami\u0119tniku pod dat\u0105 1 XII 1948 r.:

\n
[…] Z jak najwy\u017cszym uznaniem nale\u017cy oceni\u0107 postaw\u0119 aresztowanych. By\u0142 to bodaj\u017ce jedyny z powa\u017cniejszych proces\u00f3w, w kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 komunistom opluwa\u0107 s\u0105dzonych przez samooskar\u017cenie. Z tego powodu nie robili nawet rozg\u0142osu z rozprawy. Niew\u0105tpliwie naszym bohaterom przez rok czasu nie oszcz\u0119dzano pr\u00f3b zmierzaj\u0105cych do zrobienia szmaty z cz\u0142owieka, a jednak pozostali lud\u017ami !. <\/div>\n
Wyroki \u015bmierci na majorze Hieronimie Dekutowskim „Zaporze” i jego 6 \u017co\u0142nierzach wykonano w Warszawie w wi\u0119zieniu mokotowskim w dniu 7 III 1949 r.<\/a> [zobacz zdj\u0119cia straconych>]<\/span><\/span><\/a>. Ocala\u0142 jedynie W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a-Nowicki, kt\u00f3rego od niechybnej \u015bmierci uratowa\u0142y koneksje rodzinne (decyzj\u0105 Bieruta orzeczona przeciwko Sile-Nowickiemu kara \u015bmierci zamieniona zosta\u0142a na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia; wolno\u015b\u0107 odzyska\u0142 1 XII 1956 r.).

Od lewej: Por. Stanis\u0142aw \u0141ukasik „Ry\u015b” i por. Roman Gro\u0144ski „\u017bbik”. \u017bo\u0142nierze mjr „Zapory”, zamordowani wraz z nim i czterema kolegami (por. Jerzy Miatkowski „Zawada”, por. Edmund Tudruj „Mundek”, por. Tadeusz Pelak „Junak”, por. Arkadiusz Wasilewski „Bia\u0142y”) w wi\u0119zieniu mokotowskim, dn. 7 marca 1949 r.<\/span><\/span>

„NIECH SI\u0118 PANI POMODLI…”<\/span><\/span>

Warto przywo\u0142a\u0107 jeszcze jeden zapis z pami\u0119tnika „Uskoka” (poczyniony r\u00f3wnie\u017c pod dat\u0105 1 XII 1948 r.):

\n
[…] do \u017calu za ukochanymi wsp\u00f3\u0142towarzyszami niedoli do\u0142\u0105cza si\u0119 jakie\u015b fatalistyczne przypuszczenie, \u017ce chyba ofiarom ko\u0144ca nie b\u0119dzie! \u017be wszystko, co uczciwsze, skazane jest na zag\u0142ad\u0119. Jaki\u015b okrutny los dotkn\u0105\u0142 krwaw\u0105 r\u0119k\u0105 nasz nar\u00f3d i wyszarpuje na stracenie wszystkie te elementy, kt\u00f3re nie wahaj\u0105 si\u0119 marzy\u0107 o wolno\u015bci !.<\/span><\/div>\n
Niespe\u0142na p\u00f3\u0142 roku po nakre\u015bleniu tych s\u0142\u00f3w, ich autora nie by\u0142o ju\u017c w\u015br\u00f3d \u017cywych – 21 V 1949 r. , otoczony w swej kryj\u00f3wce przez UB, rozerwa\u0142 si\u0119 granatem<\/a>. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, dok\u0142adnie 18 V 1951 r., zgin\u0105\u0142 „K\u0119dziorek”. Symbolicznym ko\u0144cem epopei oddzia\u0142\u00f3w cichociemnego majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” jest wspomniana w pocz\u0105tkowych partiach tekstu \u015bmier\u0107 „Bia\u0142ego” w 1955 r. i „Lalka” w 1963 r. W latach 1945-1955 poleg\u0142o w walkach b\u0105d\u017a straci\u0142o \u017cycie w kazamatach komunistycznych ponad 230 \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142\u00f3w „Zapory” (tylko niespe\u0142na dwudziestu „Zaporowc\u00f3w” zgin\u0119\u0142o z r\u0105k hitlerowc\u00f3w). Miejsca poch\u00f3wku znakomitej wi\u0119kszo\u015bci z nich do dzi\u015b pozostaj\u0105 nieznane. W kontek\u015bcie tego faktu, w\u0142a\u015bciwe wydaje mi si\u0119 zako\u0144czenie tego tekstu strofami jednej z piosenek \u015bpiewanych w oddzia\u0142ach „Zapory”, przypomnianej przez zesp\u00f3\u0142 De Press na p\u0142ycie My\u015bmy rebelianci<\/span><\/a> (piosenk\u0119 \u015bpiewano na melodi\u0119 Chryzantemy z\u0142ociste<\/span>):

Niech si\u0119 Pani pomodli, dzisiaj w mojej intencji,
bo wyprawa mnie czeka niebezpieczna i z\u0142a,
mo\u017ce Pani modlitwa, b\u0119dzie dla mnie skuteczn\u0105
i uchroni od z\u0142ego, tego co prosi tak.
I min\u0119\u0142o tyle d\u0142ugich lat od tej chwili,
a ja wci\u0105\u017c przed oczyma obraz w sercu ten mam.
Kiedy s\u0142o\u0144ce zachodzi, zmierzch ku nocy si\u0119 chyli,
a ja s\u0142ysz\u0119 wci\u0105\u017c turkot i zgie\u0142k woz\u00f3w ten sam.
Lecz odszed\u0142 kto\u015b, tak bardzo zadumany, co w oczach mia\u0142 idei wielki cel.
Kto\u015b, kto ta\u0144czy\u0142 ze mn\u0105 le\u015bne tango, i z cicha szepta\u0142 dziwne s\u0142owa te:
NIECH SI\u0118 PANI POMODLI DZISIAJ W MOJEJ INTENCJI […].

<\/object>
<\/span>
\n
<\/object><\/span><\/div>\n
\n
\"\"<\/div>\n
Grzegorz W\u0105sowski<\/span>
adwokat, wsp\u00f3\u0142kieruje pracami Fundacji „Pami\u0119tamy”<\/a>, zajmuj\u0105cej si\u0119 przywracaniem pami\u0119ci o \u017co\u0142nierzach polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego <\/span><\/span>
z lat 1944-1954<\/span>.<\/span><\/div>\n
PS.<\/span> Powodowany lojalno\u015bci\u0105 wobec szanownych czytelnik\u00f3w, musz\u0119 poczyni\u0107 pewne wyznanie. Ot\u00f3\u017c smutne zdarzenia z pi\u0119knego miasta Lublina, od przypomnienia kt\u00f3rych zacz\u0105\u0142em ten tekst, pos\u0142u\u017cy\u0142y mi za chwyt z rodzaju dyscypliny zgrabnie okre\u015blonej przez pewnego czeskiego prozaika mianem judo moralne. Chcia\u0142em bowiem cho\u0107by skr\u00f3towo opowiedzie\u0107 Wam, szanowni czytelnicy, histori\u0119 oddzia\u0142\u00f3w majora „Zapory”. Poniewa\u017c by\u0142a ona bardzo bogata w wydarzenia, to tekst jest d\u0142ugi. Pewnie zbyt d\u0142ugi. Pomy\u015bla\u0142em wi\u0119c, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3rzy przebrn\u0105 przez niego do ko\u0144ca, powodowani wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0105 dania w ten spos\u00f3b mini \u015bwiadectwa, \u017ce po poleg\u0142ych i pomordowanych „Zaporowcach” pozosta\u0142o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko z\u0142om \u017celazny i g\u0142uchy, drwi\u0105cy \u015bmiech pokole\u0144, podlany moczem…
\"\"
<\/span>\n
Pomnik poleg\u0142ych i pomordowanych „Zaporczyk\u00f3w”, Lublin, 1 listopada 2011 r.<\/span><\/span><\/div>\n
Na koniec jeszcze jedno wyja\u015bnienie: niniejszy tekst jest zmodyfikowan\u0105 wersj\u0105 artyku\u0142u, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w dodatku do „Rzeczpospolitej” z dnia 20 kwietnia 2011 r. (\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci<\/span> Nr 4, Bohaterowie ostatniego powstania<\/span>)<\/span>.

Uryn\u0105 na pami\u0119\u0107… zda\u0144 kilka o oddzia\u0142ach mjr. „Zapory” – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a><\/span><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ROZFORMOWANIE ZGRUPOWANIA. LIPIEC – SIERPIE\u0143 1945 R. W lipcu 1945 r. „Zapora”, na wezwanie Komendy Okr\u0119gu AK- DSZ Lublin, rozpocz\u0105\u0142 demobilizacj\u0119 podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w. Rozformowanie zgrupowania trwa\u0142o do pocz\u0105tku sierpnia 1945 r. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 podkomendnych mjr. „Zapory”, wobec decyzji ich w\u0142adz zwierzchnich o zaprzestaniu walki, postanowi\u0142a skorzysta\u0107 z og\u0142oszonej przez komunist\u00f3w 2 VIII 1945 r. amnestii […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1089"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1089"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1090,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1089\/revisions\/1090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}