{"id":1083,"date":"2016-03-23T21:36:20","date_gmt":"2016-03-23T20:36:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1083"},"modified":"2019-03-28T11:12:15","modified_gmt":"2019-03-28T10:12:15","slug":"kpt-bury-a-bialorusini-czesc-2-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1083","title":{"rendered":"Kpt. „Bury” a Bia\u0142orusini – cz\u0119\u015b\u0107 2\/3"},"content":{"rendered":"\n
\n
PR\u00d3BA REKONSTRUKCJI DALSZYCH ZDARZE\u0143 – ZALESZANY I W\u00d3LKA WYGONOWSKA<\/b><\/span><\/div>\n
Cofaj\u0105c si\u0119 do wydarze\u0144 istotnych dla naszej opowie\u015bci, nale\u017cy powr\u00f3ci\u0107 do zdarze\u0144, kt\u00f3re rozegra\u0142y si\u0119 28 stycznia 1946 r. we wsi \u0141ozice. Przypomnijmy, \u017ce tego dnia rano partyzanci \u201eBurego\u201d zatrzymali si\u0119 tam na post\u00f3j. W tym samym dniu do \u0141ozic zjecha\u0142o si\u0119 kilkudziesi\u0119ciu furman\u00f3w z okolicznych wsi, takich jak Czy\u017ce, Jagodniki, Pasieczniki Du\u017ce, Mochnate czy Zbucz. Mieli przewie\u017a\u0107 drewno na opa\u0142 do Orli, na zlecenie tamtejszego Urz\u0119du Gminy. \u017bo\u0142nierze \u201eBurego\u201d, udaj\u0105cy wojsko komunistyczne, wpuszczali przybywaj\u0105cych do wsi, natomiast nikogo z niej nie wypuszczali. Dokonali te\u017c w\u00f3wczas wyboru i rekwizycji oko\u0142o czterdziestu najlepszych furmanek i koni. Decyzj\u0105 \u201eBurego\u201d ich w\u0142a\u015bciciele mieli ruszy\u0107 w dalsz\u0105 drog\u0119 z oddzia\u0142em jako wozacy.
\"\"
Komendant Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok mjr Florian Lewicki \u201eKotwicz\u201d przed frontem \u017co\u0142nierzy 3. Wile\u0144skiej Brygady NZW (jesie\u0144 1945 r.)

<\/span><\/i>Wieczorem 28 stycznia 1946 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0142 3 Brygady NZW wyruszy\u0142a do Hajn\u00f3wki. W \u0141ozicach pozosta\u0142, z zatrzymanymi podwodami i furmanami, pluton \u201eLeszka\u201d (NN). Natomiast w Hajn\u00f3wce, po opanowaniu przez \u017co\u0142nierzy \u201eBurego\u201d posterunku MO i rozbrojeniu kilkunastu Sowiet\u00f3w w miejscowej \u0142a\u017ani, dosz\u0142o do walki z sowieckim transportem wojskowym. Si\u0142y sowieckie by\u0142y kilkakrotnie wi\u0119ksze i \u017co\u0142nierze 3 Brygady NZW zmuszeni zostali do szybkiego odwrotu z miasteczka. Partyzanci wycofali si\u0119 do \u0141ozic, gdzie wsiedli na czekaj\u0105ce na nich podwody. Oddzia\u0142 porusza\u0142 si\u0119 na nie mniej ni\u017c 40 furmankach. Dow\u00f3dcy partyzanccy, \u201eBury\u201d i jego zast\u0119pca Kazimierz Chmielowski \u201eRekin, za\u0142o\u017cyli zdobyte w Hajn\u00f3wce sowieckie oficerskie epolety. Zar\u00f3wno oni, jak i inni funkcyjni 3 Brygady NZW wydawali rozkazy w j\u0119zyku rosyjskim, Furmani pod\u0105\u017caj\u0105cy z oddzia\u0142em byli przekonani, \u017ce maj\u0105 do czynienia z komunistyczn\u0105 grup\u0105 operacyjn\u0105.
\"\"
Por. Kazimierz Chmielowski \u201eRekin\u201d<\/a><\/b>. \u017bo\u0142nierz 3.Wile\u0144skiej Brygady AK „Szczerbca”, 5.Wile\u0144skiej Brygady AK „\u0141upaszki”, potem zast\u0119pca dow\u00f3dcy 3. Wile\u0144skiej Brygady NZW. Zosta\u0142 zamordowany 1 kwietnia 1950 r. w bia\u0142ostockim wi\u0119zieniu. Miejsce poch\u00f3wku nieznane.<\/i><\/span>

Nad ranem 29 stycznia 1946 r. partyzanci, przeje\u017cd\u017caj\u0105c wcze\u015bniej przez bia\u0142oruskie wsie Istok i Toporki, dotarli do ma\u0142ej wioski Zaleszany, tak\u017ce zamieszka\u0142ej przez Bia\u0142orusin\u00f3w. Post\u00f3j 3 Brygady NZW w tej wsi trwa\u0142 kilka godzin. Tam rozegra\u0142 si\u0119 pierwszy akt dramatu. Podkre\u015blmy, \u017ce pocz\u0105tkowo \u201eBury\u201d nie mia\u0142 zamiaru wykonywa\u0107 wobec og\u00f3\u0142u ludno\u015bci Zaleszan \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 o charakterze represyjnym. Podj\u0105\u0142 natomiast decyzj\u0119 o likwidacji \u0141ukasza i Piotra Demianiuk\u00f3w, o kt\u00f3rych uzyskano informacje, \u017ce s\u0105 zaanga\u017cowani w dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz re\u017cimu komunistycznego. Okaza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce mieszka\u0144cy Zaleszan s\u0105 bardzo \u017ale nastawieni nie tylko do \u201eband reakcyjnego podziemia\u201d, ale w og\u00f3le do \u201epolskiego\u201d munduru, tak\u017ce wtedy, gdy by\u0142 to mundur wojska komunistycznego, bo przecie\u017c w tej roli wyst\u0119powa\u0142a w Zaleszanach 3 Brygada NZW. Nie kryli swej wrogo\u015bci i odm\u00f3wili wykonania rozkaz\u00f3w \u201eBurego\u201d dotycz\u0105cych aprowizacji oddzia\u0142u, a jeden z m\u0142odych mieszka\u0144c\u00f3w uderzy\u0142 kamieniem \u201eRekina\u201d. To wszystko spowodowa\u0142o, \u017ce \u201eBury\u201d postanowi\u0142 za kar\u0119 spali\u0107 wie\u015b. Jego podkomendni nakazali w\u00f3wczas mieszka\u0144com osady, aby ci udali si\u0119 do domu Dymitra Sacharczuka. Zgodnie z praktyk\u0105 dzia\u0142a\u0144 we wsiach uznawanych za wrogie, partyzanci zapewne grozili \u015bmierci\u0105 za niewykonanie polecenia; w mieszkaniu Sacharczuka zgromadzonych zosta\u0142o kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, w tym kobiety i dzieci.
Zanim \u201eBury\u201d kr\u00f3tko przem\u00f3wi\u0142 do nich, komunikuj\u0105c, \u017ce wie\u015b zostanie spalona, a oni zniszczeni materialnie, jego podkomendni wyprowadzili z cha\u0142upy m\u0142odocianego cz\u0142onka PPR Piotra Demianiuka oraz Aleksandra Zielonko, sekretarza partii komunistycznej z pobliskiej wsi Suchowolce, kt\u00f3ry na swe nieszcz\u0119\u015bcie wybra\u0142 si\u0119 z wizyt\u0105 do Zaleszan i zosta\u0142 zatrzymany przez partyzanckie warty. Jego los przypiecz\u0119towa\u0142o okazanie wartownikowi za\u015bwiadczenia o s\u0142u\u017cbie w Armii Czerwonej. Obaj wy\u017cej wymienieni zostali zastrzeleni. Partyzanci poszukiwali te\u017c \u0141ukasza Demianiuka, miejscowego komunistycznego aktywisty (cz\u0142onkiem partii komunistycznej by\u0142 ju\u017c w czasie pierwszej okupacji sowieckiej 1939-1941). Ten jednak ukry\u0142 si\u0119 w chlewie, a nast\u0119pnie uciek\u0142 do lasu. W niekt\u00f3rych zeznaniach z\u0142o\u017conych przez mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan pojawia si\u0119 w\u0105tek zastrzelenia przez partyzant\u00f3w Teodora Sacharczuka, rzekomo za odmow\u0119 wydania z miejscowego spichlerza owsa dla koni. Warto w tym kontek\u015bcie przywo\u0142a\u0107 fragment zezna\u0144 wspomnianego ju\u017c komunisty \u0141ukasza Demianiuka, z\u0142o\u017conych w 1946 r. w sprawie majora \u201eKotwicza\u201d:
\n
Spalenie wsi nie by\u0142o spowodowane nie wykonaniem rozkazu zdania owsa, ale z uwagi na nienawi\u015b\u0107 do bia\u0142oruskiego nasilenia <\/i>[sic \u2013 nasielenia tj. mieszka\u0144c\u00f3w], a tak\u017ce, \u017ce w naszej wsi byli cz\u0142onki PPR, kt\u00f3rym by\u0142 i m\u00f3j syn, drugim powodem by\u0142o, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsi Zaleszany 100% podporz\u0105dkowywa\u0142a si\u0119 rozkazom Pa\u0144stwa <\/i>[\u2026].<\/i><\/blockquote>\nWydaje si\u0119 zatem, \u017ce i \u015bmier\u0107 Teodora Sacharczuka by\u0142a konsekwencj\u0105 informacji uzyskanych przez \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW na jego temat podczas postoju w Zaleszanach.
\"\"
Na zdj\u0119ciu od lewej por. Kazimierz Chmielowski „Rekin”<\/a>, kpt. Romuald Rajs „Bury”, <\/i><\/span>ppor. Miko\u0142aj Kuroczkin „Le\u015bny”<\/i><\/span><\/i><\/span><\/i>, J\u00f3zef Bandzo „Jastrz\u0105b”.

<\/i><\/span>Wracaj\u0105c do g\u0142\u00f3wnego nurtu wydarze\u0144 – po przemowie do mieszka\u0144c\u00f3w zgromadzonych w domu Sacharczuka i opuszczeniu go przez \u201eBurego\u201d, budynek ten zosta\u0142 podpalony seriami pocisk\u00f3w zapalaj\u0105cych wystrzelonych w s\u0142omian\u0105 strzech\u0119. Jednocze\u015bnie partyzanci Brygady NZW podpalali inne zabudowania we wsi. W\u00f3wczas ludzie zgromadzeni w domu Sacharczuka zacz\u0119li z niej ucieka\u0107. Nie jest prawd\u0105, pomimo szeregu odmiennych zezna\u0144 z\u0142o\u017conych na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 przez mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan, tak podczas procesu \u201eBurego\u201d i \u201eRekina\u201d w 1949 r., jak i p\u00f3\u017aniej \u2013 w toku czynno\u015bci podj\u0119tych w latach 1996-1997 i 2002-2005, \u017ce do ludzi uciekaj\u0105cych z domu Sacharczuka strzelano. W rzeczywisto\u015bci ludzie ci bez przeszk\u00f3d ze strony partyzant\u00f3w opu\u015bcili podpalony budynek. Potwierdzi\u0142 to zreszt\u0105 jeden z obecnych w\u00f3wczas w domu Sacharczuka mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan – Piotr Leo\u0144czuk. W 1996 r. zeznawa\u0142 na ten temat nast\u0119puj\u0105co:
\n
Ja ucieka\u0142em przez drzwi od kuchni. Otworzyli je sami ludzie <\/i>[\u2026]. Nie strzelano do nas <\/i>[\u2026]. Jestem natomiast pewien, \u017ce z tych ludzi co byli w cha\u0142upie nikt nie zgin\u0105\u0142.<\/i><\/blockquote>\nZ kolei Maria Go\u0142ub, zeznaj\u0105c na t\u0119 sam\u0105 okoliczno\u015b\u0107, stwierdzi\u0142a:
<\/i><\/i>\n
Pami\u0119tam, \u017ce strzelano, ale nie do nas, lecz w powietrze.<\/i><\/blockquote>\nMaj\u0105c na uwadze surowo\u015b\u0107 i bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 \u201eBurego\u201d wobec podkomendnych w egzekwowaniu wydanych im rozkaz\u00f3w nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce nieprzeszkadzanie ludziom w ucieczce z podpalonego domu Sacharczuka by\u0142o zgodne z wol\u0105 tego partyzanckiego dow\u00f3dcy. Tym bardziej, \u017ce ucieczka ludzi z tego domu musia\u0142a zacz\u0105\u0107 si\u0119 chwil\u0119 po wyj\u015bciu z niego \u201eBurego\u201d, a zatem prawie na pewno nast\u0105pi\u0142a na jego oczach. W naszej ocenie zamiarem \u201eBurego\u201d nie by\u0142o pozbawienie \u017cycia przypadkowych mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan. Zgin\u0105\u0107 mieli wy\u0142\u0105cznie konkretni m\u0119\u017cczy\u017ani obci\u0105\u017ceni aktywno\u015bci\u0105 we wspieraniu w\u0142adzy komunistycznej, kt\u00f3rzy zostali zastrzeleni jeszcze przed podpaleniem zabudowa\u0144 wsi. Natomiast pozostali mieszka\u0144cy Zaleszan mieli zosta\u0107 ukarani, z przyczyn wskazanych wcze\u015bniej, poprzez zniszczenie ich materialnego dorobku w nast\u0119pstwie spalenia wsi.

Pami\u0119tajmy przy tym, \u017ce \u201eBury\u201d i cz\u0119\u015b\u0107 jego podkomendnych zostali wygnani z ojcowizny na Kresach. Po latach walki z okupantem niemieckim, na w\u0142asnej polskiej ziemi \u015bcigani byli jak najgorsi przest\u0119pcy przez wojska sowieckie i rodzimych zdrajc\u00f3w, wspieranych przez aktyw komunistyczny i konfident\u00f3w. I gdy zetkn\u0119li si\u0119 z otwarcie wrog\u0105 postaw\u0105 zbiorowo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan, \u201eBury\u201d postanowi\u0142 ukara\u0107 ich materialnie, pal\u0105c wie\u015b.
Warto w tym kontek\u015bcie przywo\u0142a\u0107 fragment zezna\u0144 Eugenii Bazyluk, mieszkanki Zaleszan, z\u0142o\u017conych podczas procesu \u201eBurego\u201d w 1949 r.:
<\/i><\/i>\n
Spalona wie\u015b nasza zosta\u0142a tylko z tych powod\u00f3w, \u017ce byli\u015bmy dobrze ustosunkowani do Rz\u0105du Polskiego jak r\u00f3wnie\u017c do Zwi\u0105zku Radzieckiego i wrogo ustosunkowani do band le\u015bnych, poniewa\u017c u nas we wsi by\u0142o jusz ko\u0142o PPR i Samopomoc Ch\u0142opska i w og\u00f3le by\u0142a wsi\u0105 post\u0119pow\u0105.<\/i><\/blockquote>\nSzkoda, \u017ce tego fragmentu zezna\u0144 nie mo\u017cna przeczyta\u0107 w informacji o umorzeniu \u015bledztwa. Czy\u017cby dlatego, \u017ce niespecjalnie pasuje on do tezy, \u017ce dzia\u0142ania \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW w Zaleszanach podj\u0119te zosta\u0142y z powodu wyznania prawos\u0142awnego i narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi? <\/u>

Wszystkie te okoliczno\u015bci nie zmieniaj\u0105 jednak tragicznego faktu, \u017ce zgin\u0119\u0142y tam przypadkowe osoby, w tym dzieci. Jak do tego dosz\u0142o? Ot\u00f3\u017c cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym dwie kobiety z kilkorgiem ma\u0142ych dzieci, nie pos\u0142ucha\u0142a rozkazu \u201eBurego\u201d i nie posz\u0142a do domu Sacharczuka, chowaj\u0105c si\u0119 przed partyzantami w zakamarkach w\u0142asnych zabudowa\u0144. Mieszka\u0144cy ci zapewne uznali, \u017ce tak b\u0119dzie dla nich bezpieczniej. Zabudowania wsi, o czym by\u0142a ju\u017c mowa, zosta\u0142y podpalone przez \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW. Osoby, kt\u00f3re w nich si\u0119 ukry\u0142y, udusi\u0142y si\u0119 dymem, sp\u0142on\u0119\u0142y lub zmar\u0142y od rozleg\u0142ych poparze\u0144. \u201eBury\u201d powinien by\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce w podpalanych przez jego \u017co\u0142nierzy zabudowaniach Zaleszan mogli ukry\u0107 si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy w nast\u0119pstwie jego rozkazu spalania wsi nara\u017ceni zostan\u0105 na utrat\u0119 \u017cycia lub zdrowia. Mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107, \u017ce nie wzi\u0105\u0142 jednak tego pod uwag\u0119, zapewne by\u0142 prze\u015bwiadczony, \u017ce wszyscy wykonaj\u0105 jego polecenie i zgromadz\u0105 si\u0119 w domu Sacharczuka. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o, co skutkowa\u0142o tragicznymi konsekwencjami. W wyniku dzia\u0142a\u0144 \u017co\u0142nierzy \u201eBurego\u201d \u015bmier\u0107 w Zaleszanach ponios\u0142o 15 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym co najmniej dwie – ale nie wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107, zosta\u0142y zastrzelone jako wsp\u00f3\u0142pracownicy re\u017cimu komunistycznego. Prawdopodobnie strzelano tak\u017ce do m\u0119\u017cczyzn chc\u0105cych gasi\u0107 p\u0142on\u0105ce zabudowania. Dodajmy, \u017ce jeden z mieszka\u0144c\u00f3w wsi zosta\u0142 zastrzelony przez partyzant\u00f3w dwa dni p\u00f3\u017aniej, w lesie pod Pucha\u0142ami Starymi. Spalono wi\u0119kszo\u015b\u0107 dom\u00f3w, ocala\u0142y dwa budynki.

<\/i>Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce z zezna\u0144 wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Zaleszan wynika, \u017ce partyzanci \u201eBurego\u201d strzelali tak\u017ce do kobiet i dzieci uciekaj\u0105cych z p\u0142on\u0105cych zabudowa\u0144, a swoje ofiary wrzucali do ognia.
Nie dajemy wiary tym relacjom.<\/b> Uznajemy je za nieprawdziwe, dyktowane zapotrzebowaniem propagandy komunistycznej w czasie procesu \u201eBurego\u201d i \u201eRekina\u201d, a tak\u017ce g\u0142\u0119bok\u0105 niech\u0119ci\u0105 czy wr\u0119cz nienawi\u015bci\u0105 zeznaj\u0105cych \u015bwiadk\u00f3w do partyzant\u00f3w 3 Brygady NZW, utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno w\u00f3wczas, jak i w latach p\u00f3\u017aniejszych.
<\/b>Uczucia te s\u0105 zreszt\u0105 zrozumia\u0142e. Zeznaj\u0105cy byli przecie\u017c krewnymi lub s\u0105siadami os\u00f3b, kt\u00f3re straci\u0142y \u017cycie w Zaleszanach, a poza tym sami zostali zrujnowani materialnie przez partyzant\u00f3w. Zwr\u00f3\u0107my jednak uwag\u0119, \u017ce mo\u017cna by\u0142o zweryfikowa\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tych zezna\u0144, w w\u0105tkach dotycz\u0105cych rzekomego strzelania do kobiet i dzieci w Zaleszanach. Konieczne by\u0142o jednak przeprowadzenie ekshumacji i zbadanie szcz\u0105tk\u00f3w tych ofiar, kt\u00f3re przecie\u017c spoczywaj\u0105 w grobach rodzinnych, czego jednak w toku \u015bledztwa sygn. akt S 28\/02\/Zi<\/a> nie zrobiono.
\"\"
Kpt. Romuald Rajs „Bury” z \u017con\u0105 i synkiem – r\u00f3wnie\u017c Romualdem <\/i>(czytaj zapisy rozm\u00f3w z synem kpt. „Burego”: 1.<\/b> Dzieci\u0144stwo mia\u0142em poszarpane, ale \u017calu nie mam<\/i><\/a>, 2.<\/b> Nazywali mnie synem bandyty…<\/i><\/a>).<\/i><\/span>

Po odej\u015bciu z Zaleszan partyzanci 3 Brygady NZW ruszyli dalej na wsch\u00f3d i dotarli do W\u00f3lki Wygonowskiej. W tej wsi zastrzelili dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn \u2013 Stefana Babulewicza oraz Jana Zinkiewicza (w wersji tekstu dost\u0119pnej do 27 marca 2019 r. zawarli\u015bmy w tym miejscu twierdzenie, \u017ce Stefan Babulewicz by\u0142 przed wojn\u0105 cz\u0142onkiem Komunistycznej Partii Zachodniej Bia\u0142orusi. Sformu\u0142owali\u015bmy je w oparciu o prac\u0119: Polegli w walce o w\u0142adz\u0119 ludow\u0105. Materia\u0142y i zestawienia statystyczne<\/em>, Warszawa 1970. Badania przeprowadzone przez Micha\u0142a Ostapiuka, autora wydanej w 2019 r. biografii kpt. „Burego”, pozwoli\u0142y na ustalenie, \u017ce wymieniony w pracy Polegli w walce o w\u0142adz\u0119 ludow\u0105. Materia\u0142y i zestawienia statystyczne<\/em> Stefan Babulewicz, cz\u0142onek KPZB, i Stefan Babulewicz zastrzelony 29 stycznia 1946 r. w W\u00f3lce Wygonowskiej przez \u017co\u0142nierzy „Burego” to dwie r\u00f3\u017cne osoby. Dodatkowo w dniu 26 marca 2019 r. krewna Stefana Babulewicza z W\u00f3lki Wygonowskiej w rozmowie z Kazimierzem Krajewskim zaprzeczy\u0142a, \u017ce jej przodek by\u0142 cz\u0142onkiem KPZB. Wobec powy\u017cszego nasze twierdzenie, \u017ce zastrzelony w W\u00f3lce Wygonowskiej Stefan Babulewicz by\u0142 cz\u0142onkiem KPZB uznajemy za b\u0142\u0119dne \u2013 przyp. KK i GW) – i spalili sze\u015b\u0107 dom\u00f3w oraz kilkana\u015bcie budynk\u00f3w gospodarczych. Stawiamy hipotez\u0119, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani zastrzeleni w W\u00f3lce Wygonowskiej, podobnie jak gospodarze, kt\u00f3rych dobytek spalono, zostali wyselekcjonowani przez \u201eBurego\u201d na podstawie informacji pozyskanych od trzech mieszka\u0144c\u00f3w tej\u017ce wioski, zabranych jako furmani i przewodnicy oddzia\u0142u wieczorem 27 stycznia 1946 r. Przypomnijmy ponownie, \u017ce partyzanci podawali si\u0119 w\u00f3wczas za wojsko komunistyczne \u015bcigaj\u0105ce \u201eband\u0119\u201d. Dw\u00f3ch z tych furman\u00f3w zosta\u0142o zwolnionych nast\u0119pnego dnia w \u0141ozicach, przy wymianie podw\u00f3d, trzeci zapewne pod\u0105\u017ca\u0142 z oddzia\u0142em przez kolejne dni i zosta\u0142 zastrzelony pod Pucha\u0142ami Starymi. Sformu\u0142owan\u0105 powy\u017cej hipotez\u0119 po\u015brednio potwierdza zeznanie z\u0142o\u017cone przez Aleksandra Gawryluka w 1996 r., z kt\u00f3rych wynika, \u017ce wed\u0142ug niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w W\u00f3lki Wygonowskiej zastrzeleni m\u0119\u017cczy\u017ani mieli jaki\u015b zatarg z jakim\u015b podoficerem z roku 1939, nie wiem o co chodzi\u0142o<\/i> [zapewne usi\u0142owali rozbroi\u0107 lub zamordowa\u0107 owego podoficera WP].

\n
\u015aMIER\u0106 FURMAN\u00d3W<\/b><\/span><\/div>\n
Po odej\u015bciu z W\u00f3lki Wygonowskiej 3 Brygada NZW przemie\u015bci\u0142a si\u0119 do s\u0105siedniej wsi Moskiewce, a nast\u0119pnie skierowa\u0142a si\u0119 na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d do osady Krasna Wie\u015b. Tam \u201eBury\u201d za\u017c\u0105da\u0142 od miejscowego so\u0142tysa podstawienia 40 furmanek w celu wymiany woz\u00f3w i koni. Mo\u017cliwe, \u017ce w chwilowym zamieszaniu kilku, czy nawet kilkunastu dotychczasowych wozak\u00f3w uciek\u0142o. By\u0107 mo\u017ce zostali oni zwolnieni przez \u201eBurego\u201d, w ka\u017cdym razie nie strzelano za nimi ani nie \u015bcigano ich. Wkr\u00f3tce potem \u017co\u0142nierze 3 Brygady NZW zostali zauwa\u017ceni przez samolot patroluj\u0105cy okolice w poszukiwaniu partyzant\u00f3w. Wobec zlokalizowania przez wroga, przerwano wymian\u0119 podw\u00f3d i oddzia\u0142 natychmiast opu\u015bci\u0142 wie\u015b.
Na podstawie relacji miejscowych mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce na podwody zabrano 13 mieszka\u0144c\u00f3w Krasnej Wsi, z kt\u00f3rych 5 albo 6 wr\u00f3ci\u0142o do swoich dom\u00f3w, a pozostali zostali rozstrzelani 31 stycznia 1946 r. pod Pucha\u0142ami Starymi. Z napisu pami\u0105tkowego na pomniku po\u015bwi\u0119conym zastrzelonym furmanom, stoj\u0105cym na cmentarzu wojennym w Bielsku Podlaskim, wynika z kolei, \u017ce po\u015br\u00f3d zastrzelonych pod Pucha\u0142ami Starymi by\u0142o 9 mieszka\u0144c\u00f3w Krasnej Wsi. Przyjmuj\u0105c list\u0119 ofiar z pomnika za dok\u0142adn\u0105, nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce liczba m\u0119\u017cczyzn z Krasnej Wsi wzi\u0119tych na podwody przez \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c 13 \u2013 wynosi\u0142a 14 albo 15. Oddzia\u0142 przemie\u015bci\u0142 si\u0119 dalej na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d, mijaj\u0105c od p\u00f3\u0142nocy Bo\u0107ki, i dotar\u0142 na tereny zamieszkiwane w wi\u0119kszo\u015bci przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. Na \u201edni\u00f3wk\u0119\u201d 30 stycznia 1946 r. partyzanci zatrzymali si\u0119 w rejonie wsi Bodaki. Kolejny post\u00f3j, 31 stycznia 1946 r., przypad\u0142 w Pucha\u0142ach Starych. Tego dnia na rozkaz \u201eBurego\u201d grupa partyzant\u00f3w dowodzona przez NN \u201eModrzewia\u201d rozstrzela\u0142a w pobliskim lesie 29 furman\u00f3w (s\u0105 przes\u0142anki, aby uznawa\u0107, \u017ce rozstrzelano w\u00f3wczas 27 albo 30 os\u00f3b; patrz: informacja o umorzeniu \u015bledztwa<\/a>). Z kolei Jerzy Ku\u0142ak, w monografii 3 Brygady NZW \u201eRozstrzelany oddzia\u0142\u201d<\/a>, podaje, \u017ce zastrzelono 28 wozak\u00f3w.

Przypomnijmy, \u017ce partyzanci \u201eBurego\u201d do powrotu na tereny zamieszkiwane w wi\u0119kszo\u015bci przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 i pozostaj\u0105ce pod kontrol\u0105 siatki NZW, co nast\u0105pi\u0142o 30 stycznia 1946 r., udawali oddzia\u0142 wojska komunistycznego \u015bcigaj\u0105cego \u201eband\u0119\u201d. Oficerowie – \u201eBury\u201d i \u201eRekin\u201d – mieli za\u0142o\u017cone pagony sowieckich oficer\u00f3w, a funkcyjni wydawali komendy w j\u0119zyku rosyjskim. Mo\u017cna ocenia\u0107, \u017ce furmani niemal do ko\u0144ca s\u0105dzili, \u017ce maj\u0105 do czynienia z komunistyczn\u0105 grup\u0105 operacyjn\u0105 – nawet po dzia\u0142aniach represyjnych w Zaleszanach i W\u00f3lce Wygonowskiej. W\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci woj. bia\u0142ostockiego znane by\u0142y fakty pacyfikowania przez NKWD, UB, KBW i MO wiosek na tamtym terenie. W 1945 r. posz\u0142y z dymem Guty-Bujno, \u017bale, Kr\u00f3le, Brzeziny, Mieszuki, Tybory-Kamianka, \u0141empice, cz\u0119\u015bciowo D\u0105browa-Moczyd\u0142y i Kuczyn, komuni\u015bci palili te\u017c polskie gospodarstwa w Patokach k. Bra\u0144ska (dwukrotnie) i K\u0142yz\u00f3wce pod Drohiczynem. Niekt\u00f3re pacyfikacje, tak jak w Gutach-Bujnach, \u0141empicach i Kuczynie – mia\u0142y krwawy przebieg.
\"\"
\u017bo\u0142nierze PAS NZW Okr\u0119gu Bia\u0142ystok, od lewej: plut. J\u00f3zef Kisiel „Pal\u201d, szer. Tadeusz Stefaniak „Stal\u201d, sier\u017c. Ryszard Sosnowski „Wydra\u201d – dow\u00f3dca patrolu w 3. Brygadzie Wile\u0144skiej NZW kpt. „Burego\u201d. Zgin\u0105\u0142 16 wrze\u015bnia 1947 na skutek nieszcz\u0119\u015bliwego wypadku z broni\u0105.<\/i><\/span>

Trzeba te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce mieli\u015bmy okazj\u0119 rozmawia\u0107 z uczestnikiem konspiracji poakowskiej, zamieszka\u0142ym na kolonii le\u017c\u0105cej bardzo blisko miejsca egzekucji furman\u00f3w. Podkre\u015blmy, \u017ce najdelikatniej m\u00f3wi\u0105c nasz rozm\u00f3wca nie by\u0142 zwolennikiem partyzantki spod znaku NZW (zapewne w konsekwencji konfliktu zaistnia\u0142ego w latach 1945-1946 w powiecie Bielsk Podlaski pomi\u0119dzy \u201enarod\u00f3wk\u0105\u201d i strukturami AKO-WiN). Nasz relant nie mia\u0142 zatem \u017cadnych powod\u00f3w, aby \u201ewybiela\u0107\u201d \u017co\u0142nierzy NZW. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego koleg\u0105 by\u0142 urodzony i zamieszka\u0142y w nieodleg\u0142ym Bra\u0144sku J\u00f3zef Korzeniewski \u201eOsa\u201d, od ko\u0144ca 1945 r. s\u0142u\u017c\u0105cy jako dow\u00f3dca dru\u017cyny w 3 Brygadzie NZW (zgin\u0105\u0142 w listopadzie 1946 r.). Kilka miesi\u0119cy po rozstrzelaniu furman\u00f3w \u201eOsa\u201d na czele patrolu NZW zatrzyma\u0142 si\u0119 na post\u00f3j w gospodarstwie naszego rozm\u00f3wcy. Zapytany w\u00f3wczas przez niego o pow\u00f3d rozstrzelania furman\u00f3w \u201eOsa\u201d odpowiedzia\u0142, \u017ce na rozkaz \u201eBurego\u201d furmani byli podczas jazdy z oddzia\u0142em wci\u0105gani przez wyznaczonych do tego partyzant\u00f3w w rozmowy dotycz\u0105ce \u00f3wczesnej sytuacji politycznej w Polsce, a tak\u017ce proszeni o wskazanie os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 kontakty z \u201ereakcyjnym podziemiem\u201d lub s\u0105 nieprzychylnie ustosunkowane do \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d. \u201eOsa\u201d mia\u0142 te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce ci, kt\u00f3rzy zostali zastrzeleni w lesie pod Pucha\u0142ami Starymi \u201ewygadali sobie\u201d sw\u00f3j los.<\/b> Z przywo\u0142anej powy\u017cej relacji wynika, \u017ce furmani, kt\u00f3rzy ujawnili si\u0119 jako zwolennicy sowieckiej \u201edemokracji\u201d, przyznali si\u0119 do popierania komunist\u00f3w lub obci\u0105\u017cyli jakie\u015b osoby wskazuj\u0105c je jako wrog\u00f3w \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d zostali rozstrzelani. Pozosta\u0142ych, nie mniej ni\u017c dziesi\u0119ciu, puszczono wolno. Takie, naszym zdaniem, by\u0142y kryteria podzia\u0142u na rozstrzelanych i zwolnionych. Nie by\u0142y nimi, jak si\u0119 dzi\u015b powszechnie uwa\u017ca i co mo\u017cna przeczyta\u0107 w informacji o umorzeniu \u015bledztwa, wiara prawos\u0142awna i narodowo\u015b\u0107 bia\u0142oruska.<\/u>

Dodajmy, \u017ce zetkn\u0119li\u015bmy si\u0119 te\u017c z relacjami starych ludzi, mieszka\u0144c\u00f3w wioski nieodleg\u0142ej od Pucha\u0142 Starych opanowanej przez siatk\u0119 konspiracyjn\u0105 NZW, m\u00f3wi\u0105cymi o tym, jak ich wie\u015b wstawi\u0142a si\u0119 za jednym prawos\u0142awnym furmanem pochodz\u0105cym z Krasnej Wsi. Wys\u0142ana delegacja, za\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce to porz\u0105dny cz\u0142owiek, poprosi\u0142a, by \u201eBury\u201d go zwolni\u0142. Ich pro\u015bba zosta\u0142a spe\u0142niona. W\u0142a\u015bnie na przyk\u0142adzie furman\u00f3w z Krasnej Wsi dobrze wida\u0107, \u017ce chybione jest przyjmowanie kryterium narodowego i wyznaniowego jako decyduj\u0105cego o \u015bmierci albo wypuszczeniu furman\u00f3w. Najprawdopodobniej wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani zabrani z tej wsi na podwody 29 stycznia 1946 r. przez \u017co\u0142nierzy 3 Brygady NZW by\u0142a narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej i wyznania prawos\u0142awnego. Pod Pucha\u0142ami Starymi zastrzelono o\u015bmiu albo dziewi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w Krasnej Wsi, 5 albo 6 powr\u00f3ci\u0142o do swych dom\u00f3w.
Nie ma mocnych dowod\u00f3w na to, \u017ce po\u015br\u00f3d co najmniej 40 furman\u00f3w b\u0119d\u0105cych przy oddziale \u201eBurego\u201d w dniu 31 stycznia 1946 r. byli jacy\u015b Polacy lub osoby narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej, ale wiary katolickiej. Prawdopodobnie wszyscy byli Bia\u0142orusinami i prawos\u0142awnymi.

Dla porz\u0105dku odnotowujemy, \u017ce odmiennie twierdzi\u0142 w czasie procesu \u201eBurego\u201d i \u201eRekina\u201d jeden z ich podkomendnych – Antoni Cylwik \u201eSzczygie\u0142\u201d, zeznaj\u0105c m.in. \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 furman\u00f3w, kt\u00f3rzy byli Polakami zosta\u0142a zwolniona, a rozstrzelano Bia\u0142orusin\u00f3w<\/i>. Na kryterium narodowo\u015bciowe selekcji furman\u00f3w wskazywa\u0142 w swych zeznaniach z\u0142o\u017conych w 1949 r. tak\u017ce kolejny \u017co\u0142nierz 3 Brygady NZW – J\u00f3zef Pu\u0142awski \u201eGo\u0142\u0105b\u201d. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce zar\u00f3wno \u201eGo\u0142\u0105b\u201d, jak i \u201eSzczygie\u0142\u201d wyst\u0119powali w charakterze \u015bwiadk\u00f3w oskar\u017cenia i sk\u0142adali zeznania zgodnie z zapotrzebowaniem propagandowym i procesowym okre\u015blonym przez \u015bledczych z UB. Dostosowuj\u0105c si\u0119 do resortowych zalece\u0144 wspomniani partyzanci walczyli o \u017cycie i sw\u00f3j cel zreszt\u0105 osi\u0105gn\u0119li. Mimo \u017ce obaj byli funkcyjnymi w 3 Brygadzie NZW i brali udzia\u0142 w szeregu akcji, w tym opisywanych dzia\u0142aniach z prze\u0142omu stycznia i lutego 1946 r. otrzymali \u201etylko\u201d wyroki wi\u0119zienia, podczas gdy ich podkomendnych najcz\u0119\u015bciej skazywano na kar\u0119 \u015bmierci. Dziwne, \u017ce ta okoliczno\u015b\u0107 umkn\u0119\u0142a wi\u0119kszo\u015bci autor\u00f3w analizuj\u0105cych zeznania z\u0142o\u017cone przez \u201e Szczyg\u0142a\u201d i \u201eGo\u0142\u0119bia\u201d w 1949 r. Dodajmy jeszcze, \u017ce \u201eBury\u201d podczas rozprawy w 1949 r. stwierdzi\u0142 kr\u00f3tko, \u017ce furmani zostali zastrzeleni za wrogie ustosunkowanie do nielegalnych organizacji<\/i> [sic \u2013 organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych]. Podsumowuj\u0105c ten w\u0105tek, uwa\u017camy, \u017ce to nie wyznanie prawos\u0142awne lub narodowo\u015b\u0107 bia\u0142oruska rozstrzyga\u0142y o zwolnieniu albo rozstrzelaniu konkretnych furman\u00f3w, lecz ich stosunek do pa\u0144stwa polskiego i re\u017cimu komunistycznego oraz gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy z oddzia\u0142em \u201ekomunistycznego wojska\u201d, za jakie podawali si\u0119 partyzanci 3 Brygady NZW, przy ustalaniu przeciwnik\u00f3w \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d.
\"\"
\u017bo\u0142nierze zwiadu konnego wachm. Antoniego Cylwika \u201eSzczyg\u0142a\u201d zgrupowania PAS Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok w 1946 r.; od lewej: kpr. J\u00f3zef Cylwik „Mietek\u201d, kpr. NN „Jesion\u201d, plut. J\u00f3zef Stankiewicz „Kmicic\u201d, J\u00f3zef Juszkiewicz „Ch\u0119tny\u201d, NN, NN „Krakus\u201d, Aleksander Trypuz „Jasny\u201d.<\/i><\/span>

W bia\u0142oruskiej narracji dotycz\u0105cej \u015bmierci furman\u00f3w przewijaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie zmy\u015blone opisy torturowania a nast\u0119pnie mordowania trzonkami od siekier furman\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili \u017cycie pod Pucha\u0142ami Starymi. Co ciekawe, tak\u0105 w\u0142a\u015bnie opini\u0119 na temat okoliczno\u015bci \u015bmierci wozak\u00f3w wyda\u0142 bieg\u0142y medyk s\u0105dowy w 1997 r. (je\u015bli chodzi o otoczenie polityczne by\u0142 to, jak w czasie \u015bledztwa S 28\/02\/Zi<\/a> prowadzonego w latach 2002- 2005, czas rz\u0105d\u00f3w SLD<\/u>), po tym jak dokonano ekshumacji szcz\u0105tk\u00f3w furman\u00f3w. Ot\u00f3\u017c ten specjalista stwierdzi\u0142, \u017ce ofiary, za wyj\u0105tkiem dw\u00f3ch, w czaszkach kt\u00f3rych natrafiono na \u015blady dzia\u0142ania pocisk\u00f3w z broni palnej, mog\u0142y zosta\u0107 pozbawione \u017cycia w wyniku uraz\u00f3w mechanicznych w g\u0142ow\u0119 narz\u0119dziami t\u0119pymi, twardymi i t\u0119pokraw\u0119dzistymi<\/i> (patrz: informacja o umorzeniu \u015bledztwa<\/a>)!
Na potrzeby \u015bledztwa z lat 2002-2004 ten sam bieg\u0142y<\/u> zosta\u0142 poproszony o wydanie uzupe\u0142niaj\u0105cej opinii.<\/b> Wtedy radykalnie zmieni\u0142 swoj\u0105 ekspertyz\u0119 i stwierdzi\u0142, \u017ce zgromadzony materia\u0142 w sprawie pozbawienia \u017cycia kilkudziesi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn \u2013 furman\u00f3w trudni\u0105cych si\u0119 zw\u00f3zk\u0105 drewna, nie dostarczy\u0142 dowod\u00f3w, \u017ce ofiary by\u0142y pozbawione \u017cycia w inny spos\u00f3b, ni\u017c przez rozstrzelanie<\/i><\/u> <\/i>(patrz: informacja o umorzeniu \u015bledztwa<\/a>).
Dzi\u0119ki temu \u201eBury\u201d i jego \u017co\u0142nierze z 3 Brygady NZW przynajmniej nie zostali \u201esiekiernikami\u201d, cho\u0107 w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b zostali przedstawieni w filmie Agnieszki Arnold \u201eBohater\u201d<\/a><\/b>, wyemitowanym swego czasu w telewizji publicznej.


Kpt. „Bury” a Bia\u0142orusini – cz\u0119\u015b\u0107 3\/3><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a>
Prawa autorskie><\/a><\/strong><\/span>
<\/i><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PR\u00d3BA REKONSTRUKCJI DALSZYCH ZDARZE\u0143 – ZALESZANY I W\u00d3LKA WYGONOWSKA Cofaj\u0105c si\u0119 do wydarze\u0144 istotnych dla naszej opowie\u015bci, nale\u017cy powr\u00f3ci\u0107 do zdarze\u0144, kt\u00f3re rozegra\u0142y si\u0119 28 stycznia 1946 r. we wsi \u0141ozice. Przypomnijmy, \u017ce tego dnia rano partyzanci \u201eBurego\u201d zatrzymali si\u0119 tam na post\u00f3j. W tym samym dniu do \u0141ozic zjecha\u0142o si\u0119 kilkudziesi\u0119ciu furman\u00f3w z okolicznych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1083"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1083"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1225,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1083\/revisions\/1225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}