{"id":1075,"date":"2008-05-21T21:16:31","date_gmt":"2008-05-21T19:16:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1075"},"modified":"2019-10-15T08:41:06","modified_gmt":"2019-10-15T06:41:06","slug":"smierc-kapitana-uskoka-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1075","title":{"rendered":"\u015amier\u0107 kapitana \u201eUskoka\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"\n

Poni\u017cszy artyku\u0142 zosta\u0142 przygotowany specjalnie na 59 rocznic\u0119 \u015bmierci kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka”. Autorem jest Artur Piekarz<\/span>, historyk lubelskiego Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3remu bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za udost\u0119pnienie tekstu i zgod\u0119 na publikacj\u0119 !<\/span>

\u015amier\u0107 kapitana \u201eUskoka\u201d<\/span><\/span>
<\/span>
Kapitan Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski ps. \u201eUskok\u201d nale\u017ca\u0142 do najaktywniejszych i najbardziej bezkompromisowych dow\u00f3dc\u00f3w antykomunistycznej partyzantki na Lubelszczy\u017anie. W latach 1944-47 jego oddzia\u0142 przeprowadzi\u0142 wiele g\u0142o\u015bnych akcji przeciwko si\u0142om re\u017cimowym, staj\u0105c si\u0119 bez w\u0105tpienia najgro\u017aniejszym przeciwnikiem entuzjast\u00f3w \u201enowej w\u0142adzy\u201d na pograniczu powiat\u00f3w lubartowskiego i lubelskiego. <\/span><\/span>

Rola Bro\u0144skiego jako dow\u00f3dcy znacznie wzros\u0142a po 1947 r. Og\u0142oszona przez komunist\u00f3w amnestia dokona\u0142a znacznych wy\u0142om\u00f3w na konspiracyjnej mapie Lubelszczyzny i spowodowa\u0142a masowy odp\u0142yw ludzi z partyzantki. \u201eUskok\u201d nale\u017ca\u0142 jednak do tych dow\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowanie opowiedzieli si\u0119 przeciwko ujawnieniu. Pogl\u0105dy te podziela\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego podkomendnych, gdy\u017c z dowodzonego przez niego 40-osobowego oddzia\u0142u z amnestii skorzysta\u0142o zaledwie pi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy.
\"\"
Grupa \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u „Uskoka” podczas koncentracji w lasach koz\u0142owieckich (Stary Tartak) w lipcu 1944 r. Na pierwszym planie stoj\u0105: czwarty od lewej – ppor. cz.w. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski ps. „Uskok”<\/span>, pi\u0105ty – sier\u017c. Kocy\u0142a ps. „Jastrz\u0105b”, sz\u00f3sty – Zygmunt Libera ps. „Babinicz”<\/span>; siedz\u0105: pierwszy z prawej – Jan Mendel ps. „Czarny”. <\/span><\/span>

12 wrze\u015bnia 1947 r. rozkazem Komendy Okr\u0119gu Lublin WiN kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski \u201eUskok\u201d zosta\u0142 mianowany dow\u00f3dc\u0105 oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich na terenie by\u0142ego Inspektoratu Lublin. Rozkaz – w zast\u0119pstwie inspektora – przes\u0142a\u0142 \u201eUskokowi\u201d mjr cc Hieronim Dekutowski \u201eZapora\u201d, dotychczasowy komendant oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych na terenie inspektoratu. Opr\u00f3cz ustalenia podleg\u0142o\u015bci grup zbrojnych, wytyczne Komendy Okr\u0119gu regulowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c zasady dowodzenia oddzia\u0142ami w terenie. Obszar by\u0142ego inspektoratu podzielona na dwie cz\u0119\u015bci: komend\u0119 nad grupami zbrojnymi operuj\u0105cymi na p\u00f3\u0142noc od Lublina obj\u0105\u0142 bezpo\u015brednio kpt. \u201eUskok\u201d, na po\u0142udnie od Lublina \u2013 ppor.\/por. Mieczys\u0142aw Pruszkiewicz \u201eK\u0119dziorek\u201d, sprawuj\u0105cy do tej pory dow\u00f3dztwo nad niedobitkami oddzia\u0142u \u201eRenka\u201d (Jana Szali\u0142owa). Rozkaz Komendy Okr\u0119gu precyzowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jasno jakie zadanie stoi przed nowym komendantem. \u201eUskok\u201d mia\u0142 zabroni\u0107 przeprowadzania jakichkolwiek akcji zaczepnych na ca\u0142ym podleg\u0142ym mu terenie, a co za tym idzie ograniczy\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do samoobrony. By\u0142o to o tyle zrozumia\u0142e, \u017ce po akcji amnestyjnej i wiosenno-letnich uderzeniach formacji resortowych w oddzia\u0142y zbrojne operuj\u0105ce w Lubelskiem (szczeg\u00f3lnie ucierpia\u0142y patrole \u201eStrza\u0142y\u201d i \u201eWiktora\u201d podlegaj\u0105ce bezpo\u015brednio \u201eUskokowi\u201d), stan grup mjr. \u201eZapory\u201d stopnia\u0142 do zaledwie kilkudziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy i o jakichkolwiek akcjach ofensywnych na wielk\u0105 skal\u0119 nie mog\u0142o by\u0107 ju\u017c mowy.

W nowych warunkach jakie wytworzy\u0142y si\u0119 po kwietniu 1947 r., pozostaj\u0105cym w dalszym ci\u0105gu w konspiracji nielicznym ju\u017c \u017co\u0142nierzom podziemia pozosta\u0142y w zasadzie dwa wyj\u015bcia: trwa\u0107 w dalszym ci\u0105gu w terenie i czeka\u0107 na ewentualny wybuch nowego konfliktu lub pr\u00f3bowa\u0107 przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d. Z tej drugiej mo\u017cliwo\u015bci postanowi\u0142 skorzysta\u0107 m.in. \u201eZapora\u201d, kt\u00f3ry zamierza\u0142 w kilku turach przerzuci\u0107 na \u201edrug\u0105 stron\u0119\u201d najbardziej spalonych \u017co\u0142nierzy dawnego zgrupowania. Jednak\u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201eniez\u0142omnych\u201d – w tej grupie \u201eUskok\u201d – zdecydowa\u0142a si\u0119 pozosta\u0107 na miejscu.
W przypadku Bro\u0144skiego decyzja ta zapad\u0142a zapewne ju\u017c kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej o czym \u015bwiadcz\u0105 podj\u0119te przez niego kolejne kroki, polegaj\u0105ce na zmianie stylu dowodzenia w\u0142asnym oddzia\u0142em. Przede wszystkim zdecydowa\u0142 si\u0119 na wyb\u00f3r sta\u0142ej kwatery dla siebie i swego sztabu, a co za tym idzie zrezygnowa\u0142 z bezpo\u015bredniego dowodzenia grup\u0105 zbrojn\u0105 w terenie. Sam oddzia\u0142 podzieli\u0142 na trzy patrole, kt\u00f3rymi dowodzili ppor. cz. w. Stanis\u0142aw Kuchcewicz \u201eWiktor\u201d, st. sier\u017c. Walenty Wa\u015bkowicz \u201eStrza\u0142a\u201d, sier\u017c. J\u00f3zef Franczak \u201eLalek\u201d\/\u201dLalu\u015b\u201d. Grupy te, zazwyczaj licz\u0105ce po kilku partyzant\u00f3w, dzia\u0142a\u0142y w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci pow. Lubart\u00f3w, p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci pow. Lublin, zachodniej cz\u0119\u015bci pow. W\u0142odawa, Che\u0142m i Krasnystaw. Bro\u0144ski co pewien czas zwo\u0142ywa\u0142 odprawy organizacyjne z podleg\u0142ymi mu dow\u00f3dcami patroli (kontakt bywa\u0142 cz\u0119sto ograniczony ze wzgl\u0119du na ci\u0105g\u0142\u0105 obecno\u015b\u0107 licznych formacji resortowych w terenie). Taki styl dowodzenia powodowa\u0142, \u017ce podlegli mu dow\u00f3dcy mieli bardzo du\u017c\u0105 swobod\u0119 w prowadzeniu dzia\u0142alno\u015bci partyzanckiej.
\"\"
Od lewej: Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski „Uskok”, Stanis\u0142aw Kuchcewicz „Wiktor”.<\/span>
<\/span>
Jeszcze jesieni\u0105 1946 r. lub najp\u00f3\u017aniej wczesn\u0105 wiosn\u0105 1947 r. \u201eUskok\u201d, wraz z \u201eWiktorem\u201d oraz szefem swego oddzia\u0142u ppor. cz. w. Zygmuntem Liber\u0105 \u201eBabiniczem\u201d, przyst\u0105pili do budowy podziemnego bunkra w stodole Wiktora i Mieczys\u0142awa Lisowskich w D\u0105br\u00f3wce, ko\u0142o \u0141\u0119cznej. Mia\u0142a to by\u0107 od tej pory g\u0142\u00f3wna kwatera Bro\u0144skiego. Wyb\u00f3r miejsca nie by\u0142 przypadkowy. Gospodarstwo znajdowa\u0142o si\u0119 na uboczu, usytuowane na pofa\u0142dowanym wzniesieniu, poro\u015bni\u0119tym drzewami i krzewami. Od najbli\u017cszych zabudowa\u0144 dzieli\u0142o je ok. 100 metr\u00f3w. U st\u00f3p wzniesienia rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 rozleg\u0142a dolina rzeki Wieprz, do kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 przez pobliski w\u0105w\u00f3z. Taka lokalizacja utrudnia\u0142a obserwacj\u0119 z zewn\u0105trz, a jednocze\u015bnie dawa\u0142a realn\u0105 szans\u0119 ucieczki w przypadku niezbyt szczelnego pier\u015bcienia ob\u0142awy. Jednak\u017ce g\u0142\u00f3wnym czynnikiem, przes\u0105dzaj\u0105cym o wyborze miejsca pod budow\u0119 bunkra by\u0142 fakt, \u017ce gospodarze \u2013 Wiktor i Katarzyna Lisowscy oraz ich syn Mieczys\u0142aw (ps. \u201e\u017bagiel\u201d) \u2013 byli wieloletnimi i zaufanymi wsp\u00f3\u0142pracownikami oddzia\u0142u, a ich zabudowania ju\u017c wcze\u015bniej s\u0142u\u017cy\u0142y jako miejsce kwaterowania \u017co\u0142nierzy \u201eUskoka\u201d.

Po aresztowaniu mjr. \u201eZapory\u201d (16 wrze\u015bnia 1947 r.), WUBP w Lublinie przyst\u0105pi\u0142o do rozpracowywania poszczeg\u00f3lnych grup zbrojnych pozostaj\u0105cych nadal w podziemiu. W pierwszej kolejno\u015bci podj\u0119to dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do likwidacji jego nast\u0119pcy. Bro\u0144ski by\u0142 uznawany za dow\u00f3dc\u0119 znacznie bardziej niebezpiecznego od innych \u201eniez\u0142omnych\u201d, gdy\u017c maj\u0105c olbrzymie do\u015bwiadczenie konspiracyjne i bojowe si\u0119gaj\u0105ce jeszcze 1939 r., cieszy\u0142 si\u0119 powszechnym szacunkiem i poparciem znacznej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci wiejskiej powiat\u00f3w lubelskiego i lubartowskiego. Jego autorytet uznawali te\u017c inni dow\u00f3dcy oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, w tym wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z nim Edward Taraszkiewicz \u201e\u017belazny\u201d<\/a> i J\u00f3zef Strug \u201eOrdon\u201d.

Dzia\u0142ania podejmowane przez funkcjonariuszy WUBP w Lublinie i PUBP w Lubartowie przez niemal dwa lata nie przynosi\u0142y jednak spodziewanych rezultat\u00f3w. Jakkolwiek zadano spore straty grupom podlegaj\u0105cym bezpo\u015brednio \u201eUskokowi\u201d, to sam Bro\u0144ski pozostawa\u0142 a\u017c do wiosny 1949 r. nieuchwytny.
Rozstrzygni\u0119cie walki UB z \u201eUskokiem\u201d nast\u0105pi\u0142o dopiero w dniach 19-21 maja 1949 r. By\u0142o ono wynikiem pozyskania do wsp\u00f3\u0142pracy z resortem by\u0142ego \u017co\u0142nierza jego oddzia\u0142u \u2013 Franciszka Kasperka ps. \u201eHardy\u201d, kt\u00f3ry ujawni\u0142 si\u0119 w 1947 r. Metodyczna praca z informatorem \u201eJanek\u201d \u2013 bo taki nadano mu pseudonim – przynios\u0142a ostateczny efekt w postaci wykrycia kryj\u00f3wki \u201eUskoka\u201d.
\"\"
Franciszek Kasperek ps. „Hardy” – informator „Janek”.<\/span><\/span>

28 grudnia 1948 r. referent PUBP w Lubartowie, Boles\u0142aw Gol, przyj\u0105\u0142 oficjalne doniesienie od Franciszka Kasperka w kt\u00f3rym samorzutnie poda\u0142 on przypuszczalne miejsca lokalizacji bunkr\u00f3w oraz nazwiska os\u00f3b, kt\u00f3re udziela\u0142y pomocy ukrywaj\u0105cym si\u0119 partyzantom. Informacje te okaza\u0142y si\u0119 na tyle interesuj\u0105ce, \u017ce zdecydowano si\u0119 wykorzysta\u0107 go jako informatora. Kasperek zosta\u0142 pozyskany do wsp\u00f3\u0142pracy 7 stycznia 1949 r. przez st. ref. PUBP w Lubartowie Mariana Radomskiego w obecno\u015bci szefa PUBP \u2013 Lucjana \u0141ykusa. Informator \u201eJanek\u201d sta\u0142 si\u0119 kluczow\u0105 osob\u0105 w operacji przeciwko \u201eUskokowi\u201d. Do 14 maja 1949 r. z\u0142o\u017cy\u0142 14 doniesie\u0144, kt\u00f3re co prawda nie przynios\u0142y spodziewanych informacji o miejscu pobytu \u201eUskoka\u201d, ale ju\u017c dwa dni p\u00f3\u017aniej sytuacja leg\u0142a zmianie.

16 maja 1949 r. st. ref. PUBP w Lubartowie Marian Radomski przyj\u0105\u0142 kolejne doniesienie od \u201eJanka\u201d:
\u201eDnia 13 V 1949 r. \u201eBabinicz\u201d wys\u0142a\u0142 G\u0105siora J\u00f3zefa, zam[ieszka\u0142ego] Zi\u00f3\u0142k\u00f3w, do Lublina celem na\u0142adowania elektryczno\u015bci\u0105 akumulatora do radiostacji i dopiero powr\u00f3ci\u0142 z Lublina dnia 14 V 1949 r., tj. w sobot\u0119. Dnia 14 V 1949 r. wieczorem uda\u0142em si\u0119 do G\u0105siora J\u00f3zefa, by stwierdzi\u0107, po co i gdzie je\u017adzi\u0142. Po przybyciu do G\u0105siora o\u015bwiadczy\u0142 mi, \u017ce by\u0142 w Lublinie, sk\u0105d przywi\u00f3z\u0142 kwasy i materia\u0142y fotograficzne oraz akumulator. Po up\u0142ywie oko\u0142o jednej godziny czasu do G\u0105siora przyszed\u0142 z jego starszym bratem \u201eBabinicz\u201d, Libera Zygmunt, ubrany po cywilnemu, w butach z cholewami, uzbrojony w dwa pistolety [\u2026] Nast\u0119pnie popili\u015bmy gdzie ja da\u0142em cztery sztuki amunicji dla \u201eBabinicza\u201d do pepeszy, gdzie \u201eBabinicz\u201d o\u015bwiadczy\u0142 mi, \u017ce odczuwaj\u0105 brak amunicji i granat\u00f3w. Na te s\u0142owa ja zaproponowa\u0142em mu, \u017ce gdy przyjdzie, mog\u0119 [da\u0107] granat i troch\u0119 amunicji, bo przynie\u015b\u0107 nie chc\u0119, gdy\u017c obawiam si\u0119, na co \u201eBabinicz\u201d zgodzi\u0142 si\u0119 i o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce przyjdzie , tylko pierw musi si\u0119 porozumie\u0107 z \u201eUskokiem\u201d. W trakcie rozmowy powiedzia\u0142 mi, \u017ce w nocy z niedzieli na poniedzia\u0142ek p\u00f3jdzie do \u201eUskoka\u201d, to oko\u0142o czwartku czy pi\u0105tku, tj. dnia 19-20 V 1949 r., przyjdzie sam lub z \u201eUskokiem\u201d, przy tym pytali si\u0119 mnie, kt\u00f3r\u0119dy b\u0119dzie najbezpieczniej uda\u0107 si\u0119 do mnie, na co ja powiedzia\u0142em i z ma\u0142ymi poprawkami powiedzia\u0142 mi, \u017ce b\u0119dzie najlepiej od G\u0105siora przej\u015b\u0107 pomi\u0119dzy lasem a Janosz\u00f3wk\u0105 przez pole do granicy W\u00f3lka Nowa-Radzic I i moj\u0105 miedz\u0105. Nast\u0119pnie nakaza\u0142 mi, by w te dni pies by\u0142 schowany, by nie szczeka\u0142 [\u2026]\u201d.<\/span>1<\/sup>

Szef PUBP Lubart\u00f3w, por. Lucjan \u0141ykus, otrzyma\u0142 owe dane (lub postanowi\u0142 je wcieli\u0107 w \u017cycie) prawdopodobnie dopiero 19 maja 1949 r. Powiadomi\u0142 o tym dow\u00f3dc\u0119 Grupy Operacyjnej \u201eW\u201d, kt\u00f3ry przekaza\u0142 t\u0119 informacj\u0119 dalej – do sztabu 3. Brygady KBW. Do Lubartowa wyjecha\u0142 natychmiast kierownik Sekcji Operacyjno-Rozpoznawczej, celem opracowania wsp\u00f3lnego planu dzia\u0142ania.
W trakcie rozm\u00f3w z szefem PUBP i dow\u00f3dc\u0105 G.O. \u201eW\u201d postanowiono zorganizowa\u0107 dwie zasadzki w miejscowo\u015bci W\u00f3lka-Nowa Kija\u0144ska, rozstawiaj\u0105c je:
– pierwsz\u0105, w sile 1+5 oraz jeden pracownik UB, pod dow\u00f3dztwem por. Superczy\u0144skiego na \u0142\u0105ce przy strumyku,
– drug\u0105, w sile 1+4 oraz dw\u00f3ch pracownik\u00f3w UB, pod dow\u00f3dztwem st. sier\u017c. Dry\u0142y w stodole, w zabudowaniach Franciszka Kasperka.
Odw\u00f3d dow\u00f3dcy w sile 6 ludzi wraz z radiostacj\u0105 rozlokowano na skraju lasu od strony wioski W\u00f3lka-Nowa Kija\u0144ska.
Dnia 19 maja o godz. 22:00 wymienione podgrupy zaj\u0119\u0142y stanowiska i by\u0142y gotowe do dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n

\n

Przypisy do cz\u0119\u015bci 1:<\/span>

1.<\/span> IPN Lu 020\/48, Sprawa obiektowa Stanis\u0142awa Kuchcewicza, Doniesienie informatora ps. \u201eJanek\u201d, 16 V 1949, k. 56-57.
<\/span>

\u015amier\u0107 kapitana \u201eUskoka\u201d – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/a><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poni\u017cszy artyku\u0142 zosta\u0142 przygotowany specjalnie na 59 rocznic\u0119 \u015bmierci kpt. Zdzis\u0142awa Bro\u0144skiego „Uskoka”. Autorem jest Artur Piekarz, historyk lubelskiego Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3remu bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za udost\u0119pnienie tekstu i zgod\u0119 na publikacj\u0119 ! \u015amier\u0107 kapitana \u201eUskoka\u201dKapitan Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski ps. \u201eUskok\u201d nale\u017ca\u0142 do najaktywniejszych i najbardziej bezkompromisowych dow\u00f3dc\u00f3w antykomunistycznej partyzantki na Lubelszczy\u017anie. W latach 1944-47 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1075"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1075"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1076,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1075\/revisions\/1076"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}