{"id":1068,"date":"2006-04-04T21:00:21","date_gmt":"2006-04-04T19:00:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1068"},"modified":"2019-03-22T23:02:09","modified_gmt":"2019-03-22T22:02:09","slug":"ppor-cz-w-stanislaw-marchewka-ryba-1908-1957-czesc-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1068","title":{"rendered":"Ppor. cz.w. Stanis\u0142aw Marchewka „Ryba” (1908 \u2013 1957) – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"\n
Latem 1945 roku Delegatura Si\u0142 Zbrojnych na Kraj zdecydowa\u0142a o zmianie sposobu walki ze zbrojnej na polityczn\u0105. W efekcie podj\u0119to decyzj\u0119 o \u201eroz\u0142adowaniu las\u00f3w\u201d. W toku tej akcji rozwi\u0105zany zosta\u0142 te\u017c oddzia\u0142 \u201eRyby\u201d. Utrzyma\u0142 on stanowisko szefa samoobrony w nowoorganizuj\u0105cych si\u0119 strukturach Rejonu \u0141om\u017ca WiN, ale nowe metody walki nie odpowiada\u0142y mu i w styczniu 1946 roku opu\u015bci\u0142 szeregi konspiracji.

Swoj\u0105 walk\u0119 w strukturach ZWZ, AK, AKO, i WiN zako\u0144czy\u0142 w stopniu podporucznika czas\u00f3w wojny. By\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych i Krzy\u017cem Virtuti Militari V klasy.

Po zerwaniu z konspiracj\u0105 Stanis\u0142aw Marchewka decyduje si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 swoje \u017cycie na nowo, opuszcza \u0142om\u017cy\u0144skie i osiedla si\u0119 w \u0141odzi. Zostaje kupcem. Przyje\u017cd\u017ca do \u0141om\u017cy w 1947 roku aby dope\u0142ni\u0107 obowi\u0105zku ustawy amnestyjnej i wraca do \u0141odzi.

W roku 1950 zaczynaj\u0105 ponownie ukrywa\u0107 si\u0119 zagro\u017ceni aresztowaniem major Jan Tabortowski \u201eBruzda\u201d i kapitan Stanis\u0142aw Cie\u015blewski \u201eLipiec\u201d. Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa intensywnie poszukuje sposobu na ich likwidacj\u0119, trafia r\u00f3wnie\u017c do Stanis\u0142awa Marchewki.

Nie pozostawiono \u201eRybie\u201d wielkiego wyboru – albo wsp\u00f3\u0142praca z UB i wydanie \u201eBruzdy\u201d albo aresztowanie ze wszystkimi dalszymi konsekwencjami – przyk\u0142ad\u00f3w co mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 po aresztowaniu w tym okresie czasu nie brakowa\u0142o. Pod koniec 1952 roku \u201eRyba\u201d znalaz\u0142 trzecie rozwi\u0105zanie. Pozornie zgodzi\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB, otrzyma\u0142 kryptonim \u201eRak\u201d i z \u201eb\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem\u201d UB zacz\u0105\u0142 poszukiwa\u0107 kontaktu z \u201eBruzd\u0105\u201d.

Do spotkania \u201eBruzdy\u201d z \u201eRyb\u0105\u201d dosz\u0142o w lipcu 1953 roku u Apolinarego Grabowskiego w Jeziorku. \u201eRyba\u201d opowiedzia\u0142 \u201eBru\u017adzie\u201d o dzia\u0142aniach podj\u0119tych przez UB i wst\u0105pi\u0142 do grupy w kt\u00f3rej byli w\u00f3wczas \u201eBruzda\u201d, \u201eZegar\u201d i \u201eTygrys\u201d – Wac\u0142aw D\u0105browski a nieco p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czy\u0142 do nich Jan Rogi\u0144ski \u201eLis\u201d.

Grupa powr\u00f3ci\u0142a na bagna biebrza\u0144skie i wkr\u00f3tce opu\u015bci\u0142 j\u0105 \u201eLis\u201d. We wrze\u015bniu 1953 roku dokonano rekwizycji w PGR \u0141awsko, dosz\u0142o do wymiany ognia w wyniku kt\u00f3rej zgin\u0105\u0142 milicjant – funkcjonariusz KPMO z Grajewa. W pa\u017adzierniku 1953 dokonano rekwizycji pieni\u0119dzy z ambulansu pocztowego. Akcja zosta\u0142a przeprowadzona bez strza\u0142u i strat w ludziach mimo \u017ce UB mia\u0142o informacje o mo\u017cliwo\u015bci takiej akcji.

Dzi\u0119ki wej\u015bciu \u201eRyby\u201d do grupy uda\u0142o si\u0119 wybudowa\u0107 kolejn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 tym razem w Jeziorku tu\u017c ko\u0142o \u0141om\u017cy, a tym samym poza terenem dzia\u0142ania grup operacyjnych poszukuj\u0105cych ukrywaj\u0105cych si\u0119. UB prowadzi\u0142o ci\u0105g\u0142e rozmowy z rodzinami Wysockiego i D\u0105browskiego pr\u00f3buj\u0105c przeci\u0105gn\u0105\u0107 ich na swoj\u0105 stron\u0119 obietnicami amnestii – na razie bez rezultat\u00f3w.

W sierpniu 1954 roku \u201eBruzda\u201d zdecydowa\u0142 si\u0119 na kolejn\u0105 akcj\u0119 rekwizycyjn\u0105 – tym razem na Gminn\u0105 Kas\u0119 Sp\u00f3\u0142dzielcz\u0105 w Przytu\u0142ach. Grupa przyby\u0142a do Przytu\u0142 23 sierpnia wieczorem. Aby dosta\u0107 si\u0119 do kasy nale\u017ca\u0142o zdoby\u0107 przechowywane na posterunku milicji klucze. Udali si\u0119 tam \u201eBruzda\u201d i \u201eRyba\u201d. Na posterunku by\u0142o trzech milicjant\u00f3w, jeden z nich pr\u00f3bowa\u0142 wyrwa\u0107 \u201eBru\u017adzie\u201d bro\u0144 z r\u0119ki. Pad\u0142y strza\u0142y w wyniku kt\u00f3rych ranni zostali wszyscy milicjanci – w tym jeden ci\u0119\u017cko i \u201eBruzda\u201d, kt\u00f3ry ranny w klatk\u0119 piersiow\u0105 upad\u0142 przed komisariatem. Pieni\u0105dze z kasy sp\u00f3\u0142dzielczej zarekwirowano. Rana \u201eBruzdy\u201d okaza\u0142a si\u0119 bardzo ci\u0119\u017cka i na jego w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119 zosta\u0142 on dobity strza\u0142em z pistoletu przez \u201eRyb\u0119\u201d.

\u201eRyba\u201d myli po\u015bcig i melinuje si\u0119 wsp\u00f3lnie z \u201eTygrysem\u201d i \u201eZeg\u0105\u201d, \u201eZegarem\u201d w schronie u Apolinarego Grabowskiego w Jeziorku. Grupa ukrywa si\u0119 i tylko od czasu do czasu dokonuje akcji rekwizycyjnych pozwalaj\u0105cych na dalsze przetrwanie – w grudniu 1954 w Rydzewie, w czerwcu 1955 roku w Okrasinie, w sierpniu 1955 w Ciemnoszyjach i w lutym 1956 roku w Jeziorku. Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa nie rezygnuje z mo\u017cliwo\u015bci dotarcia do \u201eTygrysa\u201d i \u201eZegara\u201d. Obaj zgadzaj\u0105 si\u0119 wyj\u015b\u0107 z podziemia pod warunkiem amnestii, ale nie chc\u0105 ujawni\u0107 miejsca gdzie ukrywa si\u0119 \u201eRyba\u201d. Prze\u0142om nast\u0119puje pod koniec lutego 1957 roku. Poprzez \u201eZdzis\u0142aw\u0119\u201d t.w.UB udaje si\u0119 w przybli\u017ceniu ustali\u0107 miejsce pobytu grupy, a Tadeusz Wysocki \u201eZegar\u201d dokonuje reszty wskazuj\u0105c funkcjonariuszom UB – kapitanowi Szkudelskiemu i kapitanowi Czaplejewiczowi lokalizacj\u0119 schronu, decyduje si\u0119 te\u017c na udzielenie pomocy przy likwidacji \u201eRyby\u2019.

Natychmiast rozpocz\u0119to operacj\u0119. 2 marca \u201eZegar\u201d powr\u00f3ci\u0142 do schronu i pod pozorem choroby \u017cony doprowadzi\u0142 do wyj\u015bcia ze schronu Wac\u0142awa D\u0105browskiego \u201eTygrysa\u201d. Natychmiast po odej\u015bciu „Tygrysa” zabudowania Grabowskiego zosta\u0142y otoczone przez 2 kompani\u0119 2 -go batalionu KBW z Grajewa. Pod pozorem wynoszenia gromadz\u0105cej si\u0119 w schronie wody Wysocki wyszed\u0142 z kryj\u00f3wki i zameldowa\u0142 UB \u017ce w schronie zosta\u0142 tylko \u201eRyba\u201d. Do chlewu, gdzie mie\u015bci\u0142o si\u0119 wej\u015bcie do schronu przedostali si\u0119 kpt. Franciszek Czapajewicz z jeszcze jednym funkcjonariuszem UB. Zaniepokojony czym\u015b \u201eRyba\u201d w\u0142a\u015bnie opuszcza\u0142 schron i zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 do funkcjonariuszy UB ale bro\u0144 kt\u00f3rej u\u017cywa\u0142 zaci\u0119\u0142a si\u0119, natomiast Czapajewicz seri\u0105 z pistoletu maszynowego trafi\u0142 \u201eRyb\u0119\u201d zabijaj\u0105c go na miejscu.
\"\"
<\/a>\n
[kliknij w obraz aby powi\u0119kszy\u0107]<\/span><\/b><\/a>

<\/div>\nW opowie\u015bciach miejscowych kr\u0105\u017cy inna wersja zdarze\u0144 i \u015bmierci \u201eRyby\u201d nie przypisuje si\u0119 Czapajewiczowi.

Posta\u0107 \u201eRyby\u201d pasjonowa\u0142a mnie od dawna. By\u0142 koleg\u0105 moich rodzic\u00f3w. By\u0142 ostatnim oficerem AK, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku i to a\u017c w 1957 roku. D\u0142u\u017cej od niego przetrwa\u0142 tylko \u201eLalu\u015b\u201d na lubelszczy\u017anie zabity przez SB w roku 1963. Cz\u0119sto zadawa\u0142em sobie pytanie czy musieli zgin\u0105\u0107 i \u201eRyba\u201d i \u201eLalu\u015b\u201d. Czy zwyci\u0119skiej \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d nie by\u0142o sta\u0107 na gest \u0142aski i darowania im ich \u201eprzewinie\u0144\u201d. Czy naprawd\u0119 nie mo\u017cna by\u0142o dla nich znale\u017a\u0107 miejsca w „nowym spo\u0142ecze\u0144stwie”, a w ko\u0144cu, czy nie mo\u017cna by\u0142o ich \u201ewywali\u0107\u201d za granic\u0119, tak jak to robiono p\u00f3\u017aniej w roku 1968 i po roku 1981.

Stanis\u0142aw Wa\u0142ach szef Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa z Bia\u0142ymstoku pisze o \u201eRybie\u201d jako zaci\u0119tym wrogu \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d. Jest oczywiste \u017ce o inn\u0105 Polsk\u0119 ni\u017c Polska Wa\u0142acha bi\u0142 si\u0119 \u201eRyba\u201d. Zaakceptowa\u0142 jednak zmiany i pr\u00f3bowa\u0142 u\u0142o\u017cy\u0107 sobie \u017cycie wyje\u017cd\u017caj\u0105c do \u0141odzi. Dope\u0142ni\u0142 obowi\u0105zk\u00f3w ustawy amnestyjnej. To \u201ew\u0142adza ludowa\u201d wybra\u0142a go sobie na swojego wroga. To \u201ew\u0142adza ludowa\u201d zap\u0119dzi\u0142a go w sytuacj\u0119 bez wyj\u015bcia. Czy \u201dRyba\u201d wierzy\u0142 \u017ce jako\u015b z tego wyjdzie ? Moja mama \u201eGra\u017cyna\u201d nie mia\u0142a prawa opu\u015bci\u0107 \u0142om\u017cy\u0144skiego po aresztowaniu mojego ojca \u201eRawicza\u201d. UB liczy\u0142o na to, obserwuj\u0105c j\u0105 uda si\u0119 znale\u017a\u0107 \u015bcie\u017cki prowadz\u0105ce do \u201eBruzdy\u201d a p\u00f3\u017aniej i \u201eRyby\u201d. Rzeczywi\u015bcie, mimo ogromnego ryzyka taki kontakt istnia\u0142 i to \u201eRyba\u201d w czasie spotkania z moj\u0105 mam\u0105 powiedzia\u0142 jej \u017ce „nie widzi szans na wyj\u015bcie z wi\u0119zienia mojego ojca, ale oni wygraj\u0105 i zabezpiecz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 dzieci \u201eRawicza”. Czy wierzy\u0142 w to mimo wszystkiego co dzia\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego ? Czy by\u0142a to tylko pr\u00f3ba podtrzymania na duchu mojej mamy ? Nie potrafi\u0119 odpowiedzie\u0107 na to pytanie.

\n
Janusz Przemys\u0142aw Ramotowski<\/span><\/div>\n
Ppor. cz.w. Stanis\u0142aw Marchewka „Ryba” – cz\u0119\u015b\u0107 1><\/a><\/span>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/b><\/span><\/a>

Notka ta powsta\u0142a z wykorzystaniem informacji zawartych w ksi\u0105\u017ckach:<\/span>
\n
    \n
  • \u201eJeden z wykl\u0119tych major Jan Tabortowski \u201eBruzda\u201d; \u201ePodziemie antykomunistyczne w \u0142om\u017cy\u0144skim i grajewskim 1944-1957\u201d S\u0142awomira Poleszaka \u201e\u0141om\u017ca i powiat \u0142om\u017cy\u0144ski w latach drugiej wojny \u015bwiatowej i trudnych latach powojennych\u201d Czes\u0142awa Brodzickiego; pami\u0119tnika J\u00f3zefa Ramotowskiego \u201eRawicza\u201d oraz materia\u0142\u00f3w operacyjnych UB zawartych jego w \u201eteczce\u201d ostatnio udost\u0119pnionej mi przez IPN.<\/span>\n
    Janusz Przemys\u0142aw Ramotowski<\/span><\/b><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
     <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Latem 1945 roku Delegatura Si\u0142 Zbrojnych na Kraj zdecydowa\u0142a o zmianie sposobu walki ze zbrojnej na polityczn\u0105. W efekcie podj\u0119to decyzj\u0119 o \u201eroz\u0142adowaniu las\u00f3w\u201d. W toku tej akcji rozwi\u0105zany zosta\u0142 te\u017c oddzia\u0142 \u201eRyby\u201d. Utrzyma\u0142 on stanowisko szefa samoobrony w nowoorganizuj\u0105cych si\u0119 strukturach Rejonu \u0141om\u017ca WiN, ale nowe metody walki nie odpowiada\u0142y mu i w styczniu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1068"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1068"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1068\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1115,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1068\/revisions\/1115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1068"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1068"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1068"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}