{"id":1065,"date":"2006-04-04T20:54:13","date_gmt":"2006-04-04T18:54:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1065"},"modified":"2019-03-22T21:02:54","modified_gmt":"2019-03-22T20:02:54","slug":"ppor-cz-w-stanislaw-marchewka-ryba-1908-1957-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1065","title":{"rendered":"Ppor. cz.w. Stanis\u0142aw Marchewka „Ryba” (1908 \u2013 1957) – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"\n
4 marca 1957 roku zgin\u0105\u0142 we wsi Jeziorki podczas walki z oddzia\u0142em Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa podporucznik czasu wojny Stanis\u0142aw Marchewka \u201eRyba\u201d. By\u0142 on ostatnim oficerem podziemia poakowskiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku. D\u0142u\u017cej od niego przetrwa\u0142 tylko \u201eLalu\u015b\u201d na Lubelszczy\u017anie, zabity przez SB w roku 1963. <\/span>
\"\"
Stanis\u0142aw Marchewka \u201eRyba\u201d urodzi\u0142 si\u0119 15 listopada 1908 roku w Jeziorku ko\u0142o \u0141om\u017cy. Rodzicami jego byli Antoni Marianna z domu Jankowska.
S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 odby\u0142 w 18 pal i tam uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 podoficersk\u0105. W 1939 roku 18 pal stanowi\u0142 element SGO \u201eNarew\u201d .Stanis\u0142aw Marchewka walczy\u0142 w okolicach Ostrowi Mazowieckiej zdobytej przez Niemc\u00f3w 8 wrze\u015bnia i tam dosta\u0142 si\u0119 do niewoli, uciek\u0142 jednak z transportu. SGO \u201eNarew\u201d zosta\u0142a ostatecznie rozbita 12 wrze\u015bnia 1939 roku.

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w 1940 roku. Wsp\u00f3lnie z rodzin\u0105 Rydzewskich z Jeziorka organizuje podziemie na terenie gminy Drozdowo i zostaje dow\u00f3dc\u0105 miejscowego plutonu.
Przez jego pluton przewin\u0119\u0142o si\u0119 wielu ciekawych ludzi, By\u0142 w nim \u201eWiki – Wickey\u201d Wiktor Surowiecki – kurier na trasie do Wilna aresztowany przez Niemc\u00f3w i osadzony z wi\u0119zieniu w \u0141om\u017cy. Na wolno\u015b\u0107 wydosta\u0142 si\u0119 uciekaj\u0105c z wi\u0119zienia wsp\u00f3lnie z kpt.\u201dBruzd\u0105\u201d, por.\u201dLipcem\u201d w nocy 12 stycznia 1943 roku. Pozosta\u0142 w Obwodzie \u0141om\u017cy\u0144skim w plutonie \u201eRyby\u201d a\u017c do swojej \u015bmierci w lipcu 1943 roku. Ciekaw\u0105 postaci\u0105 by\u0142 poszukiwany przez Niemc\u00f3w listem go\u0144czym \u201eWuj\u201d – \u017co\u0142nierz szale\u0144czej odwagi. Po pewnym czasie opu\u015bci\u0142 on struktury Obwodu \u0141om\u017cy\u0144skiego AK i dzia\u0142a\u0142 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Zgin\u0105\u0142 w Ma\u0142ym P\u0142ocku w zasadzce zorganizowanej przez Gestapo. Na polecenie \u201eLipca\u201d zostali w\u0142\u0105czeni do plutonu w ramach \u201ereedukacji\u201d trzej mieszka\u0144cy Olszewa, kt\u00f3rzy trudnili si\u0119 rozbojem podszywaj\u0105c si\u0119 pod AK. Niestety, szansa dana im przez \u201eLipca\u201d w niczym ich nie zmieni\u0142a. Niezdyscyplinowani, stwarzali wiele problem\u00f3w a\u017c w ko\u0144cu uciekli z plutonu i wr\u00f3cili do starego zaj\u0119cia kradn\u0105c przy okazji najlepsz\u0105 bro\u0144 plutonu. Po ich lokalizacji zostali zlikwidowani. Pluton \u201eRyby\u201d by\u0142 bardzo aktywny i cz\u0119sto wykorzystywany przez dow\u00f3dztwo Obwodu \u0141om\u017cy\u0144skiego do wszelkiego rodzaju akcji.

Pierwszego lipca 1944 roku zostaje aresztowany przez Niemc\u00f3w por. J\u00f3zef Ramotowski \u201eRawicz\u201d i jego \u017cona Janina ps.\u201dGra\u017cyna\u201d zawiadamia o tym fakcie \u201eRyb\u0119\u201d. Ten wysy\u0142a \u0142\u0105cznika do \u201eBruzdy\u201d przebywaj\u0105cego w okolicach Wizny, sam za\u015b organizuje zasadzk\u0119 w lesie Jeziorkowskim na szosie \u0141om\u017ca – Jedwabne. Prawdopodobnie przygotowania do zasadzki nie usz\u0142y uwadze Niemc\u00f3w i dlatego do przewiezienia tr\u00f3jki aresztowanych Niemcy zorganizowali du\u017ce si\u0142y. Do Jedwabnego przyjecha\u0142y trzy ci\u0119\u017car\u00f3wki w\u0142asowc\u00f3w os\u0142aniane przez samoch\u00f3d pancerny. Na domiar z\u0142ego w czasie przejazdu przez las Jeziorkowski w\u0142asowcy zauwa\u017cyli jaki\u015b ruch w zaro\u015blach, jeden z nich strzeli\u0142 i kolumna zosta\u0142a zatrzymana a spieszeni w\u0142asowcy penetrowali obrze\u017ce lasu. Jeden z nich przeczo\u0142ga\u0142 si\u0119 kilka metr\u00f3w od zaczajonych partyzant\u00f3w. Z uwagi na przewag\u0119 w sile ognia i braku elementu zaskoczenia \u201eRyba\u201d nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na walk\u0119 i \u201eRawicz\u201d zosta\u0142 przewieziony do wi\u0119zienia w \u0141om\u017cy a p\u00f3\u017aniej do obozu koncentracyjnego.

W ramach akcji \u201eBurza\u201d pluton „Ryby” stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zgrupowania kpt.\u201dLipca\u201d i znalaz\u0142 si\u0119 w bazie na \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142ku\u201d. Prowadzone s\u0105 akcje zaopatrzeniowe – w czasie jednej z nich plut.\u201dRyba\u201d porywa landrata Millera. Wed\u0142ug opowie\u015bci zas\u0142yszanych przez J\u00f3zefa Ramotowskiego \u201eRawicza\u201d po negocjacjach Niemcy uwolnili kilkunastu ludzi, a landrat wraz ze swoim wsp\u00f3\u0142towarzyszem zostali \u201epodrzuceni\u201d z zawi\u0105zanymi oczami na mo\u015bcie w Pi\u0105tnicy.
Niemcy postanawiaj\u0105 zniszczy\u0107 zgrupowanie, \u201eLipiec\u201d za\u015b podejmuje decyzj\u0119 o opuszczeniu bazy – co nast\u0119puje w pierwszej po\u0142owie sierpnia 1944 roku. W czasie wycofywania si\u0119 plut. \u201eRyba\u201d atakuje i niszczy stoj\u0105c\u0105 z okolicy Gr\u0105d\u00f3w Woniecko kolumn\u0119 samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych. Dochodzi do kontaktu z wojskami sowieckimi. Sowieci \u017c\u0105daj\u0105 poddania si\u0119 oddzia\u0142u. \u201eLipiec\u201d zmienia miejsce postoju oddzia\u0142u – czyni to w por\u0119, bo stare miejsce zostaje ostrzelane przez artyleri\u0119 sowieck\u0105 – a nast\u0119pnie rozwi\u0105zuje oddzia\u0142.
\u201eRyba\u201d podobnie jak wielu \u017co\u0142nierzy ze zgrupowania majora \u201eBruzdy\u201d i kapitana \u201eLipca\u201d zostaje ze swoimi lud\u017ami rozbrojony i wcielony do 6 Zapasowego Batalionu 2 Armii Wojska Polskiego, sk\u0105d na rozkaz podziemia dezerteruje na pocz\u0105tku 1945 roku i kontynuuje walk\u0119 w ramach AKO stworzonej 15 lutego 1945 roku rozkazem podpu\u0142kownika \u201eM\u015bcis\u0142awa\u201d – W\u0142adys\u0142awa Liniarskiego komendanta Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu Armii Krajowej.
Awansowany do stopnia podporucznika \u201eRyba\u201d obejmuje funkcj\u0119 przewodnika walki czynnej Rejonu D AKO – by\u0142 to odpowiednik funkcji szefa kedywu Inspektoratu \u0141om\u017cy\u0144skiego AK z przed stycznia 1945 roku. Zostaje te\u017c adiutantem majora \u201eBruzdy\u201d. Do realizacji zada\u0144 samoobrony i walki czynnej powo\u0142ano do istnienia oddzia\u0142 partyzancki poruszaj\u0105cy si\u0119 po terenie Rejonu D. Oddzia\u0142 ten liczy\u0142 do 40 ludzi, z kt\u00f3rego wyselekcjonowano kilkuosobow\u0105 grup\u0119 podleg\u0142\u0105 bezpo\u015brednio ppor. \u201dRybie\u201d i stanowi\u0105c\u0105 ochron\u0119 osobist\u0105 majora \u201eBruzdy\u201d. Wykonano wiele akcji likwiduj\u0105c dawnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w niemieckich i konfident\u00f3w \u201enowej w\u0142adzy\u201d. Atakowano posterunki milicji i zdobywano bro\u0144, dochodzi\u0142o do star\u0107 z NKWD. W styczniu 1945 roku Bia\u0142ymstoku zostaje aresztowana przez NKWD i poddano ci\u0119\u017ckim przes\u0142uchaniom Franciszk\u0119 Ramotowsk\u0105 \u201eIskra\u201d \u0142\u0105czniczka, sanitariuszka i wielka sympatia \u201eBruzdy\u201d. Na pocz\u0105tku kwietnia 1945 roku \u201eIskra\u201d zosta\u0142a ci\u0119\u017cko ranna w czasie pr\u00f3by ucieczki i umieszczona w Szpitalu Garnizonowym w Bia\u0142ymstoku. Major \u201eBruzda\u201d zdecydowa\u0142 si\u0119 na pr\u00f3b\u0119 jej odbicia. Akcj\u0119 wykonano bez strat i bez jednego strza\u0142u wieczorem 20 kwietnia 1945 roku. Brali w niej udzia\u0142 \u201eBruzda\u201d, \u201eRyba\u201d , \u201eSzczedro\u0144\u201d , \u201eJastrz\u0105b\u201d , \u201eKomar\u201d , \u201eCezar\u201d i \u201eSokolik\u201d. Ranna \u201eIskra\u201d zosta\u0142a przetransportowana do Jeziorka – rodzinnej miejscowo\u015bci \u201eRyby\u201d i tam j\u0105 leczono, a nast\u0119pnie umieszczona w Warszawie.

Pod koniec kwietnia major \u201eBruzda\u201d podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o ataku na Grajewo. Celem akcji by\u0142o uwolnienie aresztowanych przez UB \u017co\u0142nierzy podziemia i oraz sparali\u017cowanie pracy przedstawicieli \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d. Akcj\u0119 wykonano w nocy z 8 na 9 maja. Ugrupowanie licz\u0105ce oko\u0142o 200 ludzi zosta\u0142o podzielone na cztery grupy – pierwsza pod dow\u00f3dztwem \u201eRyby\u201d mia\u0142a zaatakowa\u0107 UBP, druga pod dow\u00f3dztwem \u201eWawra\u201d Komend\u0119 Powiatow\u0105 Milicji, trzecia pod dow\u00f3dztwem \u201eOlszyny\u201d mia\u0142a blokowa\u0107 komendantur\u0119 radzieck\u0105, czwarta za\u015b pod dow\u00f3dztwem \u201eD\u0119ba\u201d mia\u0142a blokowa\u0107 drogi dojazdowe do miasta. \u201eRyba\u201d otoczy\u0142 budynek swoimi lud\u017ami, ostrzela\u0142 go zmasowanym ogniem broni maszynowej a nast\u0119pnie do ataku przyst\u0105pi\u0142y kilkuosobowe grupy szturmowe, atakuj\u0105c budynek granatami i wdzieraj\u0105c si\u0119 do \u015brodka. Uwolniono oko\u0142o 60 wi\u0119\u017ani\u00f3w, zdobyto dokumenty i bro\u0144. Ca\u0142a akcja na Grajewo zako\u0144czy\u0142a si\u0119 powodzeniem, a w czasie powrotu rozbrojono jeszcze posterunek milicji w Szczuczynie i zlikwidowano punkt \u0142\u0105czno\u015bci Armii Radzieckiej pod miejscowo\u015bci\u0105 \u0141ojki – dokona\u0142 tego patrol dowodzony przez \u201eRyb\u0119\u201d.
11 maja major \u201eBruzda\u201d wraz z ppor.\u201dRyb\u0105\u201d i sze\u015bcioosobowym patrolem por.Wojciecha Przybylaka \u201e\u0141osia\u201d przebywa\u0142 w lesie ko\u0142o le\u015bnicz\u00f3wki Drozdowo. Tam dostaj\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o aresztowaniu przez grup\u0119 operacyjn\u0105 MO z Warszawy komendanta plac\u00f3wki Wyrzyki \u201eJa\u0142owca\u201d. Zorganizowano zasadzk\u0119 na szosie Wizna – \u0141om\u017ca. W wyniku walki zgin\u0119\u0142o lub zosta\u0142o rannych 16 funkcjonariuszy UB-MO, zdobyto ca\u0142\u0105 bro\u0144 i uwolniono \u201eJa\u0142owca\u201d. Oddzia\u0142 mia\u0142 tylko jednego lekko rannego.
By\u0142 to koniec dzia\u0142alno\u015bci na terenie \u0142om\u017cy\u0144skiego tzw. \u201dSzturm\u00f3wki\u201d – specjalnego oddzia\u0142u powo\u0142anego w Warszawie do walki z podziemiem w \u0142om\u017cy\u0144skim, a dowodzonego przez kapitana NKWD. Oddzia\u0142 ten licz\u0105cy oko\u0142o 70 ludzi zosta\u0142 skierowany do \u0141om\u017cy w marcu 1945 roku i w maju tego samego roku po kl\u0119sce pod Wyrzykami wycofany do Warszawy.

21 maja sze\u015bciu wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z \u201eRyb\u0105\u201d stra\u017cnik\u00f3w wi\u0119zienia w \u0141om\u017cy rozbraja pozosta\u0142ych, likwiduje dw\u00f3ch z nich, uwalnia wi\u0119\u017ani\u00f3w, rekwiruje bro\u0144, pieni\u0105dze i zapasy \u017cywno\u015bci, niszczy dokumentacj\u0119 wi\u0119zienn\u0105 i do\u0142\u0105cza do oddzia\u0142u \u201eRyby\u201d.

22 maja \u201eRyba\u201d rozp\u0119dza odpraw\u0119 Gminnej Rady Narodowej i so\u0142tys\u00f3w z Drozdowie. Rekwiruje akta i pieni\u0105dze. Jednocze\u015bnie zaostrza si\u0119 konflikt mi\u0119dzy AKO i NSZ. Doprowadza to do wzajemnych konfiskat broni, pobi\u0107 a nawet wykonywania wyrok\u00f3w \u015bmierci. Patrole ppor. \u201eRyby\u201d , cz\u0119sto dowodzone przez niego osobi\u015bcie bior\u0105 udzia\u0142 w tej bratob\u00f3jczej walce.

Ppor. cz.w. Stanis\u0142aw Marchewka „Ryba” – cz\u0119\u015b\u0107 2><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna><\/span><\/b><\/a><\/div>\n
\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

4 marca 1957 roku zgin\u0105\u0142 we wsi Jeziorki podczas walki z oddzia\u0142em Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa podporucznik czasu wojny Stanis\u0142aw Marchewka \u201eRyba\u201d. By\u0142 on ostatnim oficerem podziemia poakowskiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku. D\u0142u\u017cej od niego przetrwa\u0142 tylko \u201eLalu\u015b\u201d na Lubelszczy\u017anie, zabity przez SB w roku 1963. Stanis\u0142aw Marchewka \u201eRyba\u201d urodzi\u0142 si\u0119 15 listopada 1908 roku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1065"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1070,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions\/1070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}