{"id":1056,"date":"2006-06-22T20:40:35","date_gmt":"2006-06-22T18:40:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/?p=1056"},"modified":"2019-03-22T20:42:31","modified_gmt":"2019-03-22T19:42:31","slug":"ostatni-lesni-mazowsze-i-podlasie-w-ogniu-1948-1953-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1056","title":{"rendered":"OSTATNI LE\u015aNI – Mazowsze i Podlasie w ogniu 1948-1953 – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"\n

Struktury soko\u0142owskie: „Brzask”, „Sokolik” i inni.<\/span>
Por. J\u00f3zef Ludwik Ma\u0142czuk „Brzask” by\u0142 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla konspiracji wile\u0144skiej na lewobrze\u017cnym Podlasiu. Pochodzi\u0142 z rodziny o silnych patriotycznych tradycjach. Jeden z jego braci poleg\u0142 w czasie wojny obronnej Polski w 1939 r., drugi Henryk – \u017co\u0142nierz AK WiN, zosta\u0142 aresztowany przez UB, a nast\u0119pnie skazany w trybie dora\u017anym w procesie pokazowym 7 lutego 1946 r. w Soko\u0142owie Podlaskim i nazajutrz stracony. On sam r\u00f3wnie\u017c pad\u0142 ofiar\u0105 represji resortu bezpiecze\u0144stwa. Od prawdopodobnej \u015bmierci uratowali go koledzy z partyzantki, organizuj\u0105c 13 kwietnia 1945 r. pod Mo\u0142om\u0142otkami zasadzk\u0119 na konw\u00f3j, w kt\u00f3rym by\u0142 przewo\u017cony. Do\u015bwiadczenia te spowodowa\u0142y, \u017ce jako komendant rejonu siatki terenowej WiN nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na ujawnienie w ramach amnestii lutowej 1947 r. Jeszcze w 1946 r. nawi\u0105za\u0142 kontakt z kpt. W\u0142adys\u0142awem \u0141ukasiukiem „M\u0142otem”, tworz\u0105c na jego rozkaz samodzieln\u0105 struktur\u0119 terenow\u0105 w powiecie soko\u0142owskim. Formalnie podlega\u0142y mu tak\u017ce patrole bojowe plut. Kazimierza Wyroz\u0119bskiego „Sokolika”. W 1947 r. pododdzia\u0142y te liczy\u0142y od 10 – do 12 partyzant\u00f3w. S\u0142u\u017cyli w nich m.in.: Tadeusz Dom\u017calski „Rekrut”, J\u00f3zef Oleksiak „Wichura”, Arkadiusz Czapski „Arkadek”, „Tajfun”, „Murat”, J\u00f3zef Rostek „Iskra”, Tadeusz Stefaniuk „Stal”, Jan Czarnocki „Huragan”, J\u00f3zef Czarnocki „Mlon”, Kazimierz Pawluczak „Kruk”, W\u0142adys\u0142aw Strza\u0142kowski „Kometa”, „W\u0142odek”, Antoni Dioniziak „Go\u0142ab”, Marian Szychta „Szpak”, NN „Sten”, a w 1948 r. tak\u017ce NN „Pokrzywa” (z okolic W\u0119growa). Przez ca\u0142y okres swojej dzia\u0142alno\u015bci w ramach 6 Brygady patrole „Sokolika” wykazywa\u0142y si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 jak na panuj\u0105cy w\u00f3wczas terror aktywno\u015bci\u0105. Jesieni\u0105 1947 r. wykona\u0142y szereg spektakularnych akcji. Dnia 9.11.1947 r. 3 partyzant\u00f3w pod dow\u00f3dztwem J\u00f3zefa Oleksiaka „Wichury” rozbroi\u0142o posterunek MO w Chruszczewce, zdobywaj\u0105c 2 rkm, 4 PPSz i 2 pistolety, 20.11.1947 r. patrol „Sokolika” wykona\u0142 akcj\u0119 w gminnym miasteczku Jab\u0142onna Lacka, w trakcie kt\u00f3rej rozbroi\u0142 posterunek MO oraz zabra\u0142 produkty z miejscowej sp\u00f3\u0142dzielni. W dniu 26.11.1947 r. stoczy\u0142 w Dzierzbach potyczk\u0119 z milicj\u0105, za\u015b 3.12.1947 r. wykona\u0142 kolejn\u0105 akcj\u0119 w Jab\u0142onnej Lackiej, ostrzeliwuj\u0105c tamtejszy posterunek MO. W dniu 12.12.1947 r. „Sokolik” i „Kruk” zlikwidowali w Kosowie Lackim dw\u00f3ch funkcjonariuszy PUBP z Soko\u0142owa Podlaskiego – Edwarda Konopk\u0119 i Czes\u0142awa \u0141opana. W zwi\u0105zku z prowadzona dzia\u0142alno\u015bci\u0105 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 Kazimierz Wyroz\u0119bski sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej poszukiwanych os\u00f3b na lewobrze\u017cnym Podlasiu. Nie mog\u0105c doprowadzi\u0107 do jego schwytania, UB podda\u0142o represjom jego rodzin\u0119. Brat Mieczys\u0142aw, nie maj\u0105cy jakichkolwiek zwi\u0105zk\u00f3w z partyzantk\u0105 skazany zosta\u0142 ju\u017c w styczniu 1947 r. przez s\u0105d dora\u017any na kar\u0119 \u015bmierci i stracony. Dla cel\u00f3w propagandowych resort bezpiecze\u0144stwa stara\u0142 si\u0119 powi\u0105za\u0107 jego spraw\u0119 z zab\u00f3jstwem 8 aktywist\u00f3w PPR – wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w PUBP z Soko\u0142owa Podlaskiego (tzw. robotnik\u00f3w z Chodakowa). W rzeczywisto\u015bci akcj\u0119 na grup\u0119 agitacyjn\u0105 PPR przeprowadzi\u0142 12 grudnia 1946 r. 2 szwadron 6 Brygady Wile\u0144skiej dowodzony przez ppor. Waleriana Nowackiego „Bartosza”. Dodatkowo, dnia 24 grudnia 1947 r. aresztowana zosta\u0142a tak\u017ce na zasadzie odpowiedzialno\u015bci zbiorowej matka „Sokolika”.

Rozpocz\u0119cie operacji „Z” na terenie powiatu Soko\u0142\u00f3w Podlaski spowodowa\u0142o, \u017ce plut. Kazimierz Wyroz\u0119bski „Sokolik” zdecydowa\u0142 si\u0119, podobnie jak i dow\u00f3dcy szwadron\u00f3w 6 Brygady Wile\u0144skiej, na rozcz\u0142onkowanie swoich niewielkich si\u0142. Podzieleni na dwu – trzyosobowe patrole partyzanci mieli teraz samodzielnie stara\u0107 si\u0119 przetrwa\u0107 niebezpieczny okres. Dw\u00f3ch z nich nie wytrzyma\u0142o jednak psychicznie tak du\u017cej presji i zg\u0142osi\u0142o si\u0119 dobrowolnie do lokalnych dow\u00f3dc\u00f3w grup operacyjnych (byli to Antoni Dioniziak „Go\u0142\u0105b” oraz Marian Szychta „Szpak”).
Na samym pocz\u0105tku dzia\u0142a\u0144 resort bezpiecze\u0144stwa uzyska\u0142 te\u017c znaczny zas\u00f3b informacji o konspiracji „Sokolika” dzi\u0119ki zeznaniom zatrzymanego 14 maja 1948 r. Tadeusza Stefaniuka „Stala”. Spowodowa\u0142y one znaczne poszerzenie kr\u0119gu aresztowanych. Dnia 25 maja UB i KBW zatrzyma\u0142y w Telakach i Kupi\u0119tach 3 osoby, 26 – 27 maja – 12 os\u00f3b w Rogowie, Stasinie i Tch\u00f3rznicy, 30 maja – 13 os\u00f3b w Gr\u00f3dku. Ponadto 14 maja 1948 r. w Wyroz\u0119bach aresztowano 6 os\u00f3b, 16 maja w B\u0142oniu Du\u017cym – 3 osoby, 18 maja w Chmielniku – 3 osoby, 19 maja w Tch\u00f3rznicy – 1 osob\u0119, 24 maja so\u0142tysa wsi Grodzisk, w dniach 26-27 maja natomiast 12 os\u00f3b (w Rogowie, \u017b\u00f3\u0142kwach i Jasinie). W tej sytuacji natrafienie si\u0142 bezpiecze\u0144stwa na ukrywaj\u0105cych si\u0119 partyzant\u00f3w by\u0142o ju\u017c tylko kwesti\u0105 czasu. Dnia 14 maja 1948 r. w miejscowo\u015bci Wymys\u0142y powiat Soko\u0142\u00f3w Podlaski zlokalizowany zosta\u0142 w trzyosobowy patrol J\u00f3zefa Oleksiaka „Wichury” (poleg\u0142 w\u00f3wczas jego dow\u00f3dca). Nieca\u0142e dziesi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej (22\/23 maja 1948 r.) w miejscowo\u015bci Garnek powiat Soko\u0142\u00f3w Podlaski KBW uda\u0142o si\u0119 „namierzy\u0107” kolejny pododdzia\u0142 „Sokolika”. W trakcie przebijania si\u0119 z okr\u0105\u017cenia zgin\u0105\u0142 J\u00f3zef Rostek „Iskra”, w r\u0119ce UB dosta\u0142 si\u0119 natomiast J\u00f3zef Dom\u017calski „Rekrut” (zosta\u0142 on niebawem skazany na kar\u0119 \u015bmierci i stracony). Sam Kazimierz Wyroz\u0119bski utrzyma\u0142 si\u0119 w terenie do lata 1948 r. Poleg\u0142 w wyniku strzelaniny z patrolem milicji 5 lipca 1948 r. w miejscowo\u015bci Ch\u0105dzy\u0144. Jak wynika z dokument\u00f3w resortu bezpiecze\u0144stwa starcie, do kt\u00f3rego w\u00f3wczas dosz\u0142o mia\u0142o charakter przypadkowy, a uczestnicz\u0105cy w nim funkcjonariusze nie zdawali sobie pocz\u0105tkowo sprawy kto by\u0142 ich przeciwnikiem, a nast\u0119pnie ofiar\u0105. Po identyfikacji zw\u0142oki „Sokolika” zosta\u0142y wyrzucone przez milicjant\u00f3w na widok publiczny przed budynkiem szkolnym w Sterdyni. W jednym z ok\u00f3lnik\u00f3w zast\u0119pca Komendanta Powiatowego MO w Soko\u0142owie Podlaskim ds. polityczno – wychowawczych ppor. Czes\u0142aw Ko\u0142odziejczyk napisa\u0142 w\u00f3wczas: Zabicie „Sokolika” jest obowi\u0105zkiem ka\u017cdego milicjanta, niezale\u017cnie od nagrody. <\/span>
Po rozbiciu w trakcie operacji „Z” wi\u0119kszo\u015bci si\u0142 6 Brygady, por. „Brzask” podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio kpt. Kazimierzowi Kamie\u0144skiemu „Huzarowi” odtwarzaj\u0105c ju\u017c jesieni\u0105 1948 r. na lewobrze\u017cnym Podlasiu patrole bojowe dowodzone przez J\u00f3zefa Oksiut\u0119 „Pomidora”, Arkadiusza Czapskiego „Arkadka” vel „Tajfuna”, „Murata”, Jana Czarnockiego „Huragana”. Na \u015blad ostatniego z nich UB i KBW natrafi\u0142o dopiero w ko\u0144cu 1949 r. Dnia 30 grudnia zosta\u0142 on zlokalizowany w miejscowo\u015bci Buczyn – Dworski. Na szcz\u0119\u015bcie dla partyzant\u00f3w dowodz\u0105cy operacj\u0105 wykaza\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 niekompetencj\u0105, dopuszczaj\u0105c do przedarcia si\u0119: Adama Raty\u0144ca „Lamparta”, Stanis\u0142awa \u0141api\u0144skiego „Orze\u0142ka” oraz Arkadiusza Czapskiego „Arkadka” (poleg\u0142 tylko Jan Czarnocki „Huragan”). W sprawozdaniu z dzia\u0142a\u0144 dow\u00f3dca brygady KBW pisa\u0142: Ogie\u0144 grupy szturmowej by\u0142 nieskuteczny poniewa\u017c obstawa MO Soko\u0142\u00f3w na odg\u0142os strza\u0142\u00f3w grupy szturmowej, nie przestrzegaj\u0105c dyscypliny ognia, zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 w kierunku domu, a zarazem przyciskaj\u0105c do ziemi swoim ogniem grup\u0119 szturmow\u0105, uniemo\u017cliwiaj\u0105c jej swobod\u0119 ruch\u00f3w.

Do kolejnego starcia pododdzia\u0142\u00f3w por. J\u00f3zefa Ludwika Ma\u0142czuka dosz\u0142o p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej. Dnia 7-8 kwietnia 1950 r. dowodzony przez niego patrol otoczony zosta\u0142 na skutek zdrady jednego z konspirator\u00f3w w rejonie wsi Toczyski k\/ Jab\u0142onny. Bior\u0105c pod uwag\u0119 stosunek si\u0142 KBW, bior\u0105cych udzia\u0142 w ob\u0142awie do liczebno\u015bci grupy „Brzaska” – 50:1, akcja ta stanowi\u0142a klasyczny przyk\u0142ad „polowania”, jakie na ostatnich partyzant\u00f3w urz\u0105dza\u0142y na prze\u0142omie lat 40\/50-tych formacje resortu bezpiecze\u0144stwa. Wed\u0142ug zezna\u0144 schwytanego p\u00f3\u017aniej przez UB cz\u0142onka patrolu Witolda Bia\u0142ow\u0105sa „Litwina” wydarzenia, kt\u00f3re rozegra\u0142y si\u0119 wieczorem w pobliskim lesie mia\u0142y nast\u0119puj\u0105cy przebieg: „Zostali\u015bmy w lesie kurowickim okr\u0105\u017ceni przez wojsko. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 ono (to znaczy okr\u0105\u017cenie) przed zachodem. W czasie zorientowania si\u0119 przez nas, \u017ce w lesie znajduje si\u0119 wojsko, by\u0142 wtedy z nami m\u00f3j kolega z Jab\u0142onny, Heniek Cichocki, kt\u00f3remu „Brzask” kaza\u0142, \u017ceby poszed\u0142 do domu. My za\u015b, patrol „Brzaska”, chodzili\u015bmy z miejsca na miejsce, czekaj\u0105c a\u017c si\u0119 \u015bciemni, a gdy to nast\u0105pi\u0142o wyszli\u015bmy z lasu na pole i odszed\u0142szy znaczny kawa\u0142ek od lasu, zacz\u0119li\u015bmy by\u0107 ostrzeliwani ze wszystkich stron i o\u015bwietlani rakietami. Zauwa\u017cyli\u015bmy w\u00f3wczas, \u017ce na pewno jeste\u015bmy okr\u0105\u017ceni. W\u00f3wczas „Brzask” stwierdzi\u0142, \u017ce trzeba przej\u015b\u0107 przez lini\u0119 okr\u0105\u017cenia. Moment przebiegania przez lini\u0119 trudno mi okre\u015bli\u0107, pami\u0119tam, \u017ce tylko bieg\u0142em i \u017ce w tym czasie pad\u0142 „Brzask”, a na polu spostrzeg\u0142em, \u017ce znajdujemy si\u0119 ju\u017c poza okr\u0105\u017ceniem i zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce jest nas tylko czterech, nie licz\u0105c „Brzaska” \u017cony, kt\u00f3rzy wyszli ca\u0142o. […] A „S\u0119pa” nieobecno\u015b\u0107 zauwa\u017cyli\u015bmy b\u0119d\u0105c jeszcze w okr\u0105\u017ceniu. Po wyj\u015bciu z okr\u0105\u017cenia „Lampart”, ja, „Wiewi\u00f3rka” i „Orze\u0142ek” nie wiedzieli\u015bmy w og\u00f3le, gdzie si\u0119 znajdujemy, wi\u0119c „Lampart” prowadzi\u0142 nas pod\u0142ug kompasu”.<\/span> W trakcie przebijania si\u0119 przez pier\u015bcie\u0144 okr\u0105\u017cenia polegli: por. „Brzask”, Kazimierz Ilczuk „S\u0119p” oraz nieznany partyzant mylnie zidentyfikowany przez resort jako Arkadiusz Czapski „Arkadek” (ten ostatni mimo wezwa\u0144 \u017co\u0142nierzy do poddania si\u0119 wola\u0142 pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo). Z okr\u0105\u017cenia przebili si\u0119 natomiast: Adam Ratyniec „Lampart”, Stanis\u0142aw \u0141api\u0144ski „Orze\u0142ek”, Witold Bia\u0142ow\u0105s „Litwin”, „Arkadek” – „Murat”, „Wiewi\u00f3rka” oraz \u017cona „Brzaska” Irena. Dnia 30 wrze\u015bnia 1950 r. grupie operacyjnej resortu bezpiecze\u0144stwa uda\u0142o si\u0119 w miejscowo\u015bci Borych\u00f3w zaskoczy\u0107 patrole Arkadiusza Czapskiego „Arkadka”, „Tajfuna”, „Murata” oraz J\u00f3zefa Oksiuty „Pomidora”. W trakcie nier\u00f3wnej walki czterej \u017co\u0142nierze KBW obs\u0142uguj\u0105cy 4 rkm wystrzelali wszystkich ogarni\u0119tych przez ob\u0142aw\u0119 partyzant\u00f3w: „Arkadka”, „Pomidora”, „W\u0142adka” oraz nieznanego partyzanta mylnie zidentyfikowanego przez resort bezpiecze\u0144stwa jako Stanis\u0142aw \u0141api\u0144ski „Orze\u0142ek”, uzyskuj\u0105c za sw\u00f3j „wyczyn” pochwa\u0142\u0119 dow\u00f3dcy. <\/p>\n

\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Struktury soko\u0142owskie: „Brzask”, „Sokolik” i inni.Por. J\u00f3zef Ludwik Ma\u0142czuk „Brzask” by\u0142 kluczow\u0105 postaci\u0105 dla konspiracji wile\u0144skiej na lewobrze\u017cnym Podlasiu. Pochodzi\u0142 z rodziny o silnych patriotycznych tradycjach. Jeden z jego braci poleg\u0142 w czasie wojny obronnej Polski w 1939 r., drugi Henryk – \u017co\u0142nierz AK WiN, zosta\u0142 aresztowany przez UB, a nast\u0119pnie skazany w trybie dora\u017anym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1056"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1056"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1056\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1057,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1056\/revisions\/1057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}