{"id":1001,"date":"2006-03-09T14:47:11","date_gmt":"2006-03-09T13:47:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2006\/03\/09\/mjr-hieronim-dekutowski-zapora-1918-1949-czesc-1\/"},"modified":"2006-03-09T14:47:11","modified_gmt":"2006-03-09T13:47:11","slug":"mjr-hieronim-dekutowski-zapora-1918-1949-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=1001","title":{"rendered":"Mjr Hieronim Dekutowski "Zapora" (1918 – 1949) – cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

W czasie
\nniemieckiej okupacji cichociemny, broni\u0142 ludno\u015b\u0107 Zamojszczyzny przed
\nrepresjami, a jako szef Kedywu AK w Inspektoracie Lublin-Pu\u0142awy
\nprzeprowadzi\u0142 83 akcje bojowe i dywersyjne. Po wojnie jeden z
\nnajs\u0142ynniejszych bohater\u00f3w antysowieckiej partyzantki. Najbardziej
\nznany i poszukiwany przez szwadrony NKWD i UB \u017co\u0142nierz Lubelszczyzny.
\nPodczas pr\u00f3by przedostania si\u0119 na Zach\u00f3d, wskutek zdrady, aresztowany.
\nPo trwaj\u0105cym ponad rok, brutalnym \u015bledztwie, skazany na kar\u0119 \u015bmierci i
\n7 marca 1949 r., wraz z sze\u015bcioma podkomendnymi stracony w katowni
\nbezpieki na ul. Rakowieckiej w Warszawie. W Lublinie, z inicjatywy
\nFundacji "Pami\u0119tamy", zwi\u0105zanej z Lig\u0105 Republika\u0144sk\u0105, ods\u0142oni\u0119to
\nniedawno pomnik "Zapory".
<\/span>\"\"
\nWYBITNY DOW\u00d3DCA<\/span><\/p>\n

Hieronim Dekutowski urodzi\u0142 si\u0119 24 wrze\u015bnia 1918 r. w Tarnobrzegu.
\nHarcerz dru\u017cyny im. Jana Henryka D\u0105browskiego, cz\u0142onek Sodalicji
\nMaria\u0144skiej. Ochotnik wojny obronnej 1939 r., 17 wrze\u015bnia przekroczy\u0142
\ngranic\u0119 z W\u0119grami i zosta\u0142 internowany. Uciek\u0142 z obozu i przedosta\u0142 si\u0119
\ndo Francji, gdzie walczy\u0142 z Niemcami w ramach PSZ, ewakuowany nast\u0119pnie
\ndo Anglii. W marcu 1943 r. zaprzysi\u0119\u017cony jako cichociemny przyj\u0105\u0142
\npseudonim "Zapora" i "Odra". W nocy z 16 na 17 wrze\u015bnia 1943 r., w
\nramach operacji o kryptonimie "Neon 1", zosta\u0142 zrzucony do Polski na
\nplac\u00f3wk\u0119 "Garnek" 103 (okolice Wyszkowa). Lot z Anglii Halifaxem BB-378
\n"D", nale\u017c\u0105cym do Dywizjonu RAF trwa\u0142 12 godzin i 30 minut (poprzednia
\npr\u00f3ba z 9\/10 wrze\u015bnia nie uda\u0142a si\u0119 z powodu niskich chmur i braku
\npaliwa w samolocie; cz\u0119\u015b\u0107 Halifax\u00f3w z polskimi skoczkami zestrzelili
\nNiemcy).
\n
Pocz\u0105tkowo Dekutowski dowodzi\u0142 oddzia\u0142em AK w Inspektoracie
\nZamo\u015b\u0107, broni\u0105c ludno\u015b\u0107 Zamojszczyzny przed wysiedleniami. W styczniu
\n1944 r. mianowany szefem Kedywu AK w Inspektoracie Lublin-Pu\u0142awy.
\n
W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a-Nowicki, powojenny prze\u0142o\u017cony Dekutowskiego, w
\nswoich wspomnieniach zapisa\u0142: "Wkr\u00f3tce zyska\u0142 opini\u0119 wybitnego dow\u00f3dcy.
\nCechowa\u0142a go odwaga, szybko\u015b\u0107 decyzji a jednocze\u015bnie ostro\u017cno\u015b\u0107 i
\nogromne poczucie odpowiedzialno\u015bci za ludzi. Znakomicie wyszkolony w
\npos\u0142ugiwaniu si\u0119 broni\u0105 r\u0119czn\u0105 i maszynow\u0105, niepozorny, ale obdarzony
\nwielkim czarem osobistym umia\u0142 by\u0107 wymagaj\u0105cy i utrzymywa\u0142 \u017celazn\u0105
\ndyscyplin\u0119 w podleg\u0142ych mu oddzia\u0142ach, co w po\u0142\u0105czeniu z umiarem i
\ntrosk\u0105 o ka\u017cdego \u017co\u0142nierza zapewnia\u0142o mu u podkomendnych ogromny mir.
\nNazywali go »Starym«, cho\u0107 nie mia\u0142 jeszcze trzydziestu lat".
\n
Ok. 200-osobowe oddzia\u0142y podleg\u0142e "Zaporze" przeprowadzi\u0142y 83 akcje bojowe i
\ndywersyjne. Bra\u0142 udzia\u0142 w akcji "Burza" na Lubelszczy\u017anie, po czym
\nbezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 i\u015b\u0107 na pomoc walcz\u0105cej Warszawie.<\/p>\n

WDZI\u0118CZNO\u015a\u0106 UBEKA<\/span><\/p>\n

Po wej\u015bciu Sowiet\u00f3w Dekutowski nie ujawni\u0142 si\u0119. Poszukiwany przez
\nNKWD i UB, ukrywa\u0142 si\u0119 na dawnych AK-owskich kwaterach. Dlaczego nie
\nz\u0142o\u017cy\u0142 broni?
\n
Bohdan Urbankowski w ksi\u0105\u017cce "Czerwona msza" napisa\u0142: "Zacz\u0119\u0142o si\u0119
\nod tego, \u017ce czterej \u017co\u0142nierze »Zapory«, mieszkaj\u0105cy w okolicach Chodla,
\nzostali zaproszeni na tamtejszy posterunek. Dow\u00f3dca posterunku MO\/UB,
\nAbram Tauber, by\u0142 uratowanym przez jednego z nich \u017bydem, kilkakrotnie
\nznajdowa\u0142 przytulisko w melinach »Zaporczyk\u00f3w«, po wej\u015bciu Rosjan
\nzosta\u0142 szefem UB w Chodlu. AK-owcy mogli spodziewa\u0107 si\u0119 jakiej\u015b
\nwdzi\u0119czno\u015bci, tymczasem Tauber kaza\u0142 ich wszystkich powi\u0105za\u0107 i
\nw\u0142asnor\u0119cznie, jednego po drugim, zastrzeli\u0142. W odwecie Dekutowski
\nrozbi\u0142 posterunek w Chodlu. Data tego ataku – noc 5\/6 lutego 1945 –
\noznacza pocz\u0105tek Powstania Antysowieckiego na tych terenach".
\n
Wkroczenie Sowiet\u00f3w oznacza\u0142o masowe represje i mordy na Polakach,
\nszczeg\u00f3lnie \u017co\u0142nierzach AK. Je\u015bli unikn\u0119li wyw\u00f3zki na Sybir, trafiali
\ndo katowni UB na Zamku Lubelskim (gdzie, pr\u00f3cz innych morderc\u00f3w,
\ndzia\u0142a\u0142 m. in. \u015bcigany dzi\u015b przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej Salomon
\nMorel). "Zapora" nie m\u00f3g\u0142 sta\u0107 z boku. Walce o woln\u0105 Ojczyzn\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142
\nnawet prywatne \u017cycie. Ukochanej narzeczonej powiedzia\u0142: "Id\u0119 do lasu,
\nnie wiem, czy prze\u017cyj\u0119, nie mo\u017cemy by\u0107 razem". W odpowiedzi na
\nkomunistyczny terror stworzy\u0142 poakowski oddzia\u0142 samoobrony (licz\u0105cy,
\npodobnie jak w czasie niemieckiej okupacji, ok. 200 os\u00f3b), kt\u00f3ry
\ndokona\u0142 szeregu brawurowych akcji odwetowych przeciwko NKWD, UB, KBW i
\nMO.<\/p>\n

"TRZ\u0118\u015aLI" LUBELSZCZYZN\u0104<\/span><\/p>\n

Latem 1945 r., na rozkaz dow\u00f3dztwa, po og\u0142oszonej przez "ludow\u0105"
\nw\u0142adz\u0119 amnestii rozwi\u0105za\u0142 oddzia\u0142 (cz\u0119\u015b\u0107 jego \u017co\u0142nierzy ujawni\u0142a si\u0119).
\nSam, uwa\u017caj\u0105c amnesti\u0119 za oszustwo i podst\u0119p, wraz z kilkoma
\npodkomendnymi chcia\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, ale grupa zosta\u0142a
\nrozbita przez UB pod \u015awi\u0119tym Krzy\u017cem w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich. Wkr\u00f3tce
\nponowili pr\u00f3b\u0119 – tym razem, po przej\u015bciu "zielonej granicy", dopad\u0142a
\nich czeska bezpieka. "Zapora" dotar\u0142 do Pragi, ale nie znaj\u0105c dalszej
\ntrasy (w ambasadzie USA nie chcieli mu pom\u00f3c, twierdz\u0105c, \u017ce zaj\u0119te
\nprzez Sowiet\u00f3w Czechy to demokratyczny kraj) wr\u00f3ci\u0142 do kraju z grup\u0105
\nrepatriant\u00f3w. Na Lubelszczy\u017anie, jako najwybitniejszemu dow\u00f3dcy,
\npodporz\u0105dkowa\u0142a mu si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w i wszed\u0142 w sk\u0142ad
\npowstaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 (WiN). Zn\u00f3w
\nprowadzi\u0142 akcje obronne i zaczepne przeciw komunistom, zadaj\u0105c im
\nznaczne straty.
\n
\nDlaczego "Zaporczycy" byli dla bezpieki szczeg\u00f3lnie niebezpieczni?
\n
W\u0142adys\u0142aw Si\u0142a-Nowicki: "Oko\u0142o dwustu-dwustu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu ludzi o
\nwysokim poziomie ideowym, dobrze uzbrojonych i wyszkolonych,
\nutrzymywanych w dyscyplinie »trz\u0119s\u0142o« po\u0142ow\u0105 wojew\u00f3dztwa. Stan ten
\nprzypomina\u0142 pewne okresy powstania styczniowego, gdy w\u0142adza pa\u0144stwowa
\nustabilizowana by\u0142a jedynie w du\u017cych o\u015brodkach, za\u015b w terenie istnia\u0142a
\ntylko iluzorycznie. Oczywi\u015bcie partyzantka opiera\u0142a si\u0119 na pomocy
\nmiejscowej ludno\u015bci ogromnej wi\u0119kszo\u015bci wsi, udzielaj\u0105cej ofiarnie
\npoparcia, kwater i informacji".
\n
Rafa\u0142 Wnuk w ksi\u0105\u017cce "Lubelski Okr\u0119g AK-DSZ-WiN 1944-1947" pisze,
\n\u017ce oddzia\u0142y Dekutowskiego "rozbudowa\u0142y sw\u0105 siatk\u0119 od Lubartowskiego na
\np\u00f3\u0142nocy do Tarnobrzeskiego na po\u0142udniu i od Zamojszczyzny po wschodni\u0105
\nKielecczyzn\u0119". Pomoc "Zaporczykom" ni\u00f3s\u0142 klasztor w podlubelskiej
\nRadecznicy, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c narady dow\u00f3dc\u00f3w.<\/p>\n

DWA RAPORTY<\/span><\/p>\n

Z raportu Iwana Sierowa, gen. NKWD, szefa Smierszu (16 IV 1945 r.):
\n"Grupa uzbrojonych bandyt\u00f3w, licz\u0105ca 11 os\u00f3b, dokona\u0142a napadu na
\noddzia\u0142 banku w Lublinie, sk\u0105d zrabowa\u0142a 200 000 z\u0142otych. Znajduj\u0105cy
\nsi\u0119 tam podczas napadu naczelnik pierwszej sekcji Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa
\nPublicznego wojew\u00f3dztwa lubelskiego porucznik Kulwaniewski stawi\u0142
\nrabusiom op\u00f3r i zosta\u0142 zabity". W rzeczywisto\u015bci oddzia\u0142 "Zapory"
\nzabra\u0142 1.170 tys. z\u0142, pierwsza sekcja WUBP w Lublinie by\u0142a t\u0105 najgorsz\u0105
\n– \u015bledcz\u0105, a Antoni Kulwaniewski by\u0142 cz\u0142onkiem WKP(b), oficerem Armii
\nCzerwonej i LWP, absolwentem szko\u0142y funkcjonariuszy bezpiecze\u0144stwa w
\nKujbyszewie.
\n
W ramach odwetu za akcj\u0119 Dekutowskiego sowieci aresztowali 43
\nosoby, z czego 13 skazali na kar\u0119 \u015bmierci i stracili w podziemiach
\nZamku Lubelskiego.
\n
W innym raporcie, sporz\u0105dzonym przez lubelski okr\u0119g WiN (III 1946
\nr.), czytamy: "Urz\u0119dy bezpiecze\u0144stwa dzia\u0142aj\u0105 pod wy\u0142\u0105cznym
\nkierownictwem NKWD. W dzia\u0142alno\u015bci swojej pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 podst\u0119pem. W
\nko\u0144cu marca grupa cywilna UB, wyst\u0119puj\u0105ca jako grupa dywersyjna AK,
\npowo\u0142uj\u0105c si\u0119 na »Zapor\u0119«, za\u017c\u0105da\u0142a kontaktu na komendanta plac\u00f3wki w
\nChodlu, lecz zapytani, zorientowawszy si\u0119 w por\u0119, podst\u0119p udaremnili.
\nGrupa ta uda\u0142a si\u0119 nast\u0119pnie do Be\u0142\u017cyc, gdzie u\u0142atwiono jej kontakt na
\nkomendanta plac\u00f3wki. \u017b\u0105dano od niego \u015bci\u0105gni\u0119cia ludzi celem rzekomego
\nurz\u0105dzenia napadu wsp\u00f3lnego na posterunek MO. W wyniku rozstrzelano
\nkomendanta plac\u00f3wki oraz kilku jego ludzi".
\n
\"\"
<\/span>Sierpie\u0144 1947. Od lewej: mjr "Zapora" i kpt. Zdzis\u0142aw Bro\u0144ski "Uskok".<\/span>

<\/font>MONIAKI, CZYLI MOSKWA<\/span><\/p>\n

Stefan Korbo\u0144ski, dzia\u0142acz PSL Miko\u0142ajczyka, w ksi\u0105\u017cce "W imieniu
\nKremla" pod dat\u0105 3 pa\u017adziernika 1946 r zapisa\u0142: "komunikat PAP z
\nLublina, wed\u0142ug kt\u00f3rego »bandy« »Zapory« z WiN i »Cisego« z NSZ,
\nuzbrojone w bro\u0144 maszynow\u0105, razem 50 os\u00f3b, napad\u0142y na wie\u015b Maniaki i
\nspali\u0142y j\u0105, w tym 11 gospodarstw nale\u017c\u0105cych do b. akowc\u00f3w.
\n
Przypis Korbo\u0144skiego: "Mowa o starciu oddzia\u0142u Hieronima
\nDekutowskiego »Zapory« 23 IX 1946 z ormowcami ze wsi Moniaki (a nie
\nManiaki), nazywanej potocznie Moskw\u0105, zako\u0144czonym \u015bmierci\u0105 jednego z
\nnich i wymierzeniem kary ch\u0142osty pozosta\u0142ym".
\n
I komentarz: "Najlepszy jest ten pomys\u0142, \u017ce cz\u0142onkowie WiN, kt\u00f3ry
\nsk\u0142ada si\u0119 z nieujawnionych akowc\u00f3w, niszcz\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 swych ujawnionych
\ntowarzyszy broni. (…) Te k\u0142amstwa s\u0105 obliczone na obudzenie w
\nspo\u0142ecze\u0144stwie oburzenia przeciwko podziemiu. Przypomina mi to
\ntolerowanie przez gestapo bandyt\u00f3w, by ich zbrodniami obarczy\u0107 \u00f3wczesn\u0105
\nkonspiracj\u0119 i zohydzi\u0107 j\u0105 w oczach kraju. Nauka nie posz\u0142a w las i
\ndzisiaj maj\u0105 w bezpiece wiernych na\u015bladowc\u00f3w. Nie darmo j\u0105 ludzie
\nnazywaj\u0105 »czerwone gestapo«". Wie\u015b Moniaki (obok kilku innych na
\nLubelszczy\u017anie) jeszcze przed wojn\u0105 by\u0142a wyl\u0119garni\u0105 komunistycznej
\nzarazy – p\u00f3\u017aniejszych AL-owc\u00f3w, milicjant\u00f3w i ubek\u00f3w. "Zapora" rozbi\u0142
\nwiele plac\u00f3wek MO i UB. Schwytanym komunistom na og\u00f3\u0142 wymierza\u0142 kary
\nch\u0142osty, a nast\u0119pnie puszcza\u0142 ich wolno. Je\u015bli zabija\u0142, to nie za sam\u0105
\nprzynale\u017cno\u015b\u0107 do PPR, czy bezpieki, ale za wyj\u0105tkowo szkodliw\u0105
\ndzia\u0142alno\u015b\u0107, cho\u0107 wielu UB-ek\u00f3w te\u017c oszcz\u0119dzi\u0142. Odbija\u0142 te\u017c wi\u0119zienia,
\nwypuszczaj\u0105c aresztowanych. Jego oddzia\u0142 by\u0142 przygotowany do akcji na
\nZamek Lubelski, a nawet na areszt na Rakowieckiej w Warszawie, ale w
\nobu przypadkach jaki\u015b kapu\u015b doni\u00f3s\u0142 o tych planach UB.
\n
Dzi\u0119ki posiadaniu zdobycznych samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych "Zaporczycy"
\npotrafili dokona\u0107 w ci\u0105gu doby kilku akcji na terenie dw\u00f3ch, a nawet
\ntrzech powiat\u00f3w i b\u0142yskawicznie „odskoczy\u0107”. Ci\u0105gle zmieniali kwatery,
\nnigdy nie stacjonowali dwa razy z rz\u0119du w tej samej wiosce.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 2 ><\/span><\/a>
Strona g\u0142\u00f3wna – wprowadzenie ><\/span><\/a><\/font> <\/a><\/span><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1001"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1001"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1001\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1001"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1001"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wcagowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1001"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}