{"id":100,"date":"2016-11-14T15:08:10","date_gmt":"2016-11-14T14:08:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.podziemiezbrojne.pl\/2016\/11\/14\/podporucznik-ciemny-czesc-1-2\/"},"modified":"2019-03-25T21:37:51","modified_gmt":"2019-03-25T20:37:51","slug":"podporucznik-ciemny-czesc-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wcagowy.pl\/?p=100","title":{"rendered":"Podporucznik „Ciemny” – cz\u0119\u015b\u0107 1\/2"},"content":{"rendered":"
Ppor. Tadeusz Narkiewicz „Ciemny” (1926-1947)<\/b><\/u><\/span><\/p>\n
[\u2026] zosta\u0142em teraz ranny dosta\u0142em siedem kul ko\u0142o biodra<\/i><\/span>
\nnie ma nic powa\u017cnego nie martwcie si\u0119<\/span>
\nto wszystko dla kochanej Ojczyzny.<\/span><\/i>
\nfragment listu ppor. „Ciemnego” do rodzic\u00f3w z 1946 r.<\/span><\/b><\/b><\/p>\n<\/div>\n

\"\"
\nPpor. Tadeusz Narkiewicz „Ciemny”, zdj\u0119cie z 1943 r.<\/i><\/span><\/p>\n

Gdy zgin\u0105\u0142 podporucznik Tadeusz Narkiewicz \u201eCiemny\u201d do uko\u0144czenia przez niego 21 lat zabrak\u0142o dok\u0142adnie trzech miesi\u0119cy. A przecie\u017c w chwili \u015bmierci by\u0142 Komendantem Powiatu\u00a0 o kryptonimie \u201ePodhale\u201d (powiat \u0142om\u017cy\u0144ski) i Powiatu \u201eMazur\u201d (powiat Wysokie Mazowieckie) Narodowego Zjednoczenia Wojskowego<\/a>. Dowodzi\u0142 nadal setkami zaprzysi\u0119\u017conych w ramach konspiracyjnej struktury. Jego zwierzchno\u015b\u0107 uznawali dow\u00f3dcy kilku oddzia\u0142\u00f3w i patroli partyzanckich. By\u0142 postaci\u0105 m\u0142od\u0105 a jednocze\u015bnie bardzo do\u015bwiadczon\u0105 i dojrza\u0142\u0105 w pracy konspiracyjnej i\u00a0 walce partyzanckiej. W moim przekonaniu od wiosny 1947 roku do momentu \u015bmierci by\u0142 osob\u0105 nr 2 w podziemiu NZW na terytorium Okr\u0119gu Bia\u0142ostockiego. To wskutek jego pracy i inwencji zreorganizowano struktury NZW po amnestii luty-kwiecie\u0144 1947 roku. On r\u00f3wnie\u017c nada\u0142 nowy impuls i dynamik\u0119 zar\u00f3wno przebudowie podziemnej organizacji jak r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci zbrojnej.
\n<\/b>
\nK\u0142opoty pojawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku. Przy dacie narodzin. W dotychczasowych nielicznych biogramach jako dat\u0119 narodzin wymieniano rok 1920. Nic bardziej mylnego. Tadeusz Narkiewicz przyszed\u0142 na \u015bwiat 6 grudnia 1926 roku. St\u0105d te\u017c Jego drugie imi\u0119 \u2013 Miko\u0142aj. I w tym momencie nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 gorzkiej refleksji, \u017ce mo\u017ce o Jego p\u00f3\u017aniejszym losie zadecydowa\u0142a w\u0142a\u015bnie dekada, w kt\u00f3rej przyszed\u0142 na \u015bwiat. Nale\u017ca\u0142 bowiem do pokolenia Polski Niepodleg\u0142ej, urodzonego w\u0142a\u015bnie w latach 20. poprzedniego stulecia. Je\u015bli nie najwspanialszego to jednego z najlepszych pokole\u0144 w historii Polski. A na pewno najbardziej tragicznego; tak ci\u0119\u017cko do\u015bwiadczonego przez cyklon historii\u00a0 lat 40. i 50. poprzedniego stulecia.<\/p>\n

Tadeusz Miko\u0142aj przyszed\u0142 na \u015bwiat, jako pierwsze dziecko w rodzinie Konstantego i Jadwigi Narkiewicz\u00f3w w \u0141apach.\u00a0 W kilka lat p\u00f3\u017aniej rodzina powi\u0119kszy si\u0119 o drugiego\u00a0 syna Leszka a jeszcze p\u00f3\u017aniej o c\u00f3rk\u0119 Wies\u0142aw\u0119. Ojciec Konstanty by\u0142 cenionym pracownikiem Zak\u0142ad\u00f3w Naprawy Taboru Kolejowego w \u0141apach. Jako wykwalifikowany majster zajmowa\u0142 si\u0119 napraw\u0105 uszkodzonych cz\u0119\u015bci taboru kolejowego. Warunki p\u0142acy by\u0142y na tyle zno\u015bne i atrakcyjne, \u017ce jego \u017cona po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu. Konstanty Narkiewicz nie ogranicza\u0142 si\u0119 jedynie do pracy zawodowej. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, sprawuj\u0105c przez pewien czas funkcj\u0119 komendanta Ochotniczej Stra\u017cy Po\u017carnej w macierzystym miejscu pracy. Jakim cz\u0142owiekiem by\u0142 Tadeusz jako dziecko i nastolatek? Jego siostra, p. Wies\u0142awa \u0141api\u0144ska zapami\u0119ta\u0142a z tamtego okresu, \u017ce by\u0142 opieku\u0144czy i odpowiedzialny. Do chwili wybuchu wojny w 1939 roku Tadeusz uko\u0144czy\u0142 7 klas szko\u0142y powszechnej. Wybuch wojny zburzy\u0142 \u2013 podobnie jak setkom tysi\u0119cy innych \u2013 dotychczasowe \u017cycie rodziny Narkiewicz\u00f3w. Z przekazu rodzinnego wiadomo, \u017ce g\u0142owa rodziny nadal pracowa\u0142 w dotychczasowym zak\u0142adzie. W\u00a0 czasie okupacji niemieckiej Konstanty Narkiewicz zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony w Armii Krajowej przyjmuj\u0105c pseudonim \u201eGryf\u201d. Sprawowa\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy plutonu.<\/p>\n

Niestety, niewiele wiemy o synu w czasie okupacji sowieckiej\u00a0 a nast\u0119pnie niemieckiej. Wed\u0142ug autor\u00f3w niekt\u00f3rych biogram\u00f3w w 1943 roku mia\u0142 wst\u0105pi\u0107 do Narodowych Si\u0142 Zbrojnych ale brak jest na ten temat bli\u017cszych informacji. Jedyny \u015blad albo pewna hipoteza robocza\u00a0 to kole\u017ce\u0144skie wi\u0119zy, jakie \u0142\u0105czy\u0142y Tadeusza z Janem Skowro\u0144skim (rocznik 1922), r\u00f3wnie\u017c pochodz\u0105cym z \u0141ap. Znali si\u0119 jeszcze ze szko\u0142y; zaprzyja\u017anione by\u0142y tak\u017ce matki obu m\u0142odych ludzi. Przyja\u017a\u0144 ta zako\u0144czy si\u0119 tragedi\u0105 ale\u2026 nie uprzedzajmy fakt\u00f3w. W 1942 roku\u00a0 Skowro\u0144ski wst\u0105pi\u0142 do tworz\u0105cych si\u0119 Narodowych Si\u0142 Zbrojnych<\/a>, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119\u00a0 \u0142\u0105cznika cz\u0142onka Komendy Powiatowej NSZ Feliksa \u0141uniewskiego \u201e\u017bbika\u201d. Czy Skowro\u0144ski \u201epoci\u0105gn\u0105\u0142\u201d za sob\u0105 r\u00f3wnie\u017c Tadeusza Narkiewicza? Jest to niewykluczone ale brak jest na ten temat relacji czy dokument\u00f3w.
\n\"\"
\nTadeusz Narkiewicz „Ciemny”, zdj\u0119cie z 1945 r.<\/i><\/span><\/p>\n

Istnieje pewne podobie\u0144stwo los\u00f3w obu przyjaci\u00f3\u0142 po tzw. \u201ewyzwoleniu\u201d. Skowro\u0144ski zg\u0142osi\u0142 si\u0119 jesieni\u0105 1944 roku do tworzonego w Wysokiem Mazowieckim Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, sk\u0105d po pewnym czasie zosta\u0142 wys\u0142any do Lublina na kurs organizowany przez Centraln\u0105 Szko\u0142\u0119 MBP. R\u00f3wnie\u017c jesieni\u0105 tego samego roku Tadeusz Narkiewicz wst\u0105pi\u0142 do szereg\u00f3w \u201eludowego\u201d wojska.\u00a0 W jednym i drugim przypadku \u2013 zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce Narkiewicz w 1943 roku\u00a0 wst\u0105pi\u0142 do NSZ \u2013 zgod\u0119 i aprobat\u0119 na takie post\u0119powanie musieli wyda\u0107 konspiracyjni prze\u0142o\u017ceni. W roku 1944 na terytorium \u201ePolski lubelskiej\u201d oraz w roku nast\u0119pnym podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe stosowa\u0142o takie praktyki w celach penetracji, wywiadu ale tak\u017ce wszechstronnego przeszkolenia wojskowego.<\/p>\n

To zadziwiaj\u0105ce ale obaj m\u0142odzi ludzie dezerteruj\u0105 z \u201eludowego\u201d wojska oraz z bezpieki w podobnym okresie czasu. Tadeusz, w stopniu sier\u017canta uciek\u0142 z wojska w czerwcu 1945 roku (po uko\u0144czeniu Szko\u0142y Podoficerskiej). Skowro\u0144ski nieco wcze\u015bniej bo w kwietniu \u201epodzi\u0119kowa\u0142\u201d \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d za szefostwo UB w Wyrzysku (woj. bydgoskie).\u00a0 Obaj przeszli do konspiracji. Odt\u0105d Tadeusz by\u0142 bardziej znany pod pseudonimem \u201eCiemny\u201d natomiast Jan Skowro\u0144ski\u00a0 wyst\u0119powa\u0142 jako \u201eCygan\u201d. W p\u00f3\u017aniejszym czasie \u201eCiemny\u201d u\u017cywa\u0142 b\u0119dzie jeszcze\u00a0 trzech innych pseudonim\u00f3w: \u201eRoja\u201d, \u201eRymicz\u201d i \u201eDarwicz\u201d.<\/p>\n

\u201eCiemny\u201d trafi\u0142 najpierw do oddzia\u0142u ppor. \u201e\u017bbika\u201d \u2013 Feliksa \u0141uniewskiego, kt\u00f3ry operowa\u0142 na terenie powiatu Wysokie Mazowieckie. Rozkazem nr 1640 z dn. 30.09.1945 r. Komendanta Okr\u0119gu \u201eChrobry\u201d Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (bia\u0142ostockiego), skierowany zosta\u0142 do kilkunastoosobowego oddzia\u0142u os\u0142onowego Komendy Okr\u0119gu. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 tej grupy. Opr\u00f3cz rutynowych dzia\u0142a\u0144 ochrony i w\u0142a\u015bciwego zabezpieczania zwyk\u0142ej, \u201ecodziennej\u201d pracy Sztabu Okr\u0119gu do zada\u0144 dow\u00f3dcy oddzia\u0142u os\u0142ony nale\u017ca\u0142o tak\u017ce odpowiednie przygotowanie (z konspiracyjnymi strukturami terenowymi i sta\u0142ymi oddzia\u0142ami partyzanckimi) odpraw\u00a0 Sztabu Okr\u0119gu z Komendantami Powiatowymi.\u00a0 Niemniej istotnym bo r\u00f3wnie wa\u017cnym zadaniem by\u0142o utrzymanie struktur organizacyjnych NZW w karbach dyscypliny i likwidowanie wszelkich element\u00f3w patologii i nadu\u017cy\u0107 (samowolne kontrybucje oraz inne dzia\u0142ania przest\u0119pcze dokonywane przez niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w organizacji).\u00a0 To w\u0142a\u015bnie by\u0142a druga istotna funkcja \u201eCiemnego\u201d. Oddzia\u0142 ten wyst\u0119powa\u0142 pod nazw\u0105 \u201e\u017bandarmerii Okr\u0119gowej\u201d lub \u201e\u017bandarmerii Ciemnego\u201d. Prowadzili \u015bledztwa przeciwko poszczeg\u00f3lnym c
\nz\u0142onkom NZW, kt\u00f3rych podejrzewano o przest\u0119pcz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Zdarza\u0142o si\u0119 im wymierza\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju kary osobom, kt\u00f3re sprzeniewierzy\u0142y si\u0119 zasadom organizacji; do kary \u015bmierci w\u0142\u0105cznie, po rozpatrzeniu sprawy przez podziemny S\u0105d Wojskowy. I w tym miejscu nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 nast\u0119puj\u0105cej refleksji. Jakie musia\u0142y by\u0107 cechy charakteru 19-letniego, m\u0142odego cz\u0142owieka aby mjr. \u201eLis\u201d, \u201eKotwicz\u201d \u2013 NN a nast\u0119pnie pp\u0142k. \u201eIskra\u201d, \u201eB\u0142\u0119kit\u201d \u2013 W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski<\/a> powierzy\u0142 w\u0142a\u015bnie jemu tak odpowiedzialn\u0105 funkcj\u0119? Z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a to odpowiedzialno\u015b\u0107, o kt\u00f3rej wspomina\u0142a wcze\u015bniej siostra Tadeusza p. Wies\u0142awa \u0141api\u0144ska.
\n\"\"
\nPp\u0142k W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski „Iskra”, „B\u0142\u0119kit”<\/a>, komendant Okr\u0119gu NZW Bia\u0142ystok (zdj\u0119cie sprzed 1939 r.). 1 lipca 1948 r. zamordowany przez grup\u0119 pozorowan\u0105 UB-KBW we wsi Tworki (obecnie D\u0105browa-Tworki)<\/a>, gm. Klukowo, pow. Wysokie Mazowieckie.<\/i><\/span><\/p>\n

Ale oddajmy g\u0142os tak\u017ce innym \u015bwiadkom z epoki\u2026 To by\u0142 spokojny, zr\u00f3wnowa\u017cony cz\u0142owiek. \u017baden raptus, nie s\u0142ysza\u0142am aby kiedykolwiek podni\u00f3s\u0142 g\u0142os. Ale pos\u0142uch u swoich to mia\u0142<\/i> \u2013 tak zapami\u0119ta\u0142a \u201eCiemnego\u201d p. Edwarda Zambrzycka z miejscowo\u015bci Czochanie \u2013 G\u00f3ra, kt\u00f3rej rodzice cz\u0119sto go\u015bcili Tadeusza Narkiewicza.
\nZ kolei\u00a0 ppor. NZW cz.w.\u00a0 \u201eP\u0142omie\u0144\u201d \u2013 Zdzis\u0142aw Witkowski\u00a0 tak zapami\u0119ta\u0142 \u201eCiemnego\u201d:<\/p>\n

Typ wojskowego, w mundurze cz\u0119sto z podwini\u0119tymi r\u0119kawami. Bardzo dobrze je\u017adzi\u0142 na koniu. Zapami\u0119ta\u0142em, \u017ce do pasa wojskowego mia\u0142 przypi\u0119te dwie kabury z pistoletami. Wymaga\u0142 dyscypliny u podleg\u0142ych mu ludzi<\/i>.<\/p><\/blockquote>\n

Na element wojskowej dyscypliny i ubi\u00f3r charakteryzuj\u0105cy oddzia\u0142 \u201e\u017candarmerii Ciemnego\u201d wskazywa\u0142 w swojej relacji\u00a0 por. \u201eNewada\u201d \u2013 Jerzy Karwowski:<\/p>\n

[\u2026] U nas w \u0142om\u017cy\u0144skiem stosunki by\u0142y kole\u017ce\u0144skie, tytu\u0142\u00f3w wojskowych nie u\u017cywa\u0142o si\u0119. A tam \u201eCiemny\u201d czy \u201eCygan\u201d to tylko obcasami trzaskali. Ch\u0142opaki z ochrony sztabu Okr\u0119gu, z grupy \u201eCiemnego\u201d, nosili ryngrafy i czarne pagony na znak, \u017ce s\u0105 z PAS<\/i> [\u2026].<\/p><\/blockquote>\n

Jeden z ostatnich \u017cyj\u0105cych \u017co\u0142nierzy NZW ziemi \u0142om\u017cy\u0144skiej\u00a0 Bronis\u0142aw Karwowski \u2013 \u201eGrom\u201d tak wspomina \u201eCiemnego\u201d:<\/p>\n

Dyscyplin\u0119 w oddziale utrzymywa\u0142 to fakt, ale bez przesady. Jako dow\u00f3dca by\u0142 lubiany i szanowany przez swoich podkomendnych. Mog\u0142em to zaobserwowa\u0107\u00a0 osobi\u015bcie. W sierpniu 1946 roku ponad dwa tygodnie by\u0142em w oddziale \u201eCiemnego\u201d. Stacjonowali\u015bmy w\u00f3wczas w r\u00f3\u017cnych wsiach w gminie Szczepankowo.<\/i><\/p><\/blockquote>\n

I jeszcze co\u015b niezmiernie istotnego. Z informacji przekazanej mi przez p. Wies\u0142aw\u0119 \u0141api\u0144sk\u0105 wynika, \u017ce\u00a0 w roku 1946 i nast\u0119pnym \u201eCiemny\u201d uczestniczy\u0142 prawie w 20 uroczysto\u015bciach Chrztu \u015awi\u0119tego jako\u2026 ojciec chrzestny!\u00a0 I nie by\u0142y to \u017cadne zwi\u0105zki rodzinne! W zachodniej cz\u0119\u015bci Bia\u0142ostocczyzny tamtego okresu, ojcem chrzestnym nie mog\u0142a by\u0107 osoba o w\u0105tpliwej moralno\u015bci czy te\u017c nie ciesz\u0105ca si\u0119 szacunkiem w danej spo\u0142eczno\u015bci. Nikt takiej osoby nie poprosi\u0142by \u201ew kumy\u201d, jak to si\u0119 potocznie okre\u015bla\u0142o. Ten fakt o zabarwieniu nieco anegdotycznym ukazuje jak odbierany by\u0142 \u201eCiemny\u201d w spo\u0142eczno\u015bciach lokalnych powiatu \u0142om\u017cy\u0144skiego czy te\u017c wysokomazowieckiego.
\n\"\"
\n\u017bo\u0142nierze I Brygady Podlaskiej <\/span><\/span>Narodowego Zjednoczenia Wojskowego<\/span>.
\nOd lewej N.N. „\u015amia\u0142y”, por. Henryk Jastrz\u0119bski „Zbych”, ppor. Tadeusz
\nNarkiewicz „Ciemny”<\/b>, sier\u017c. Boles\u0142aw Olsi\u0144ski „Paj\u0105k”, „Szczerba” i
\nppor. Jan Skowro\u0144ski „Cygan” (w wyniku jego zdrady osaczono i zabito
\npor. T. Narkiewicza „Ciemnego”).<\/span><\/span><\/p>\n

Ale dzia\u0142alno\u015b\u0107 sier\u017canta a p\u00f3\u017aniej podporucznika \u201eCiemnego\u201d nie ogranicza\u0142a si\u0119 jedynie do powy\u017cej opisanych zada\u0144 wynikaj\u0105cych z pe\u0142nionych funkcji.\u00a0 Dowodz\u0105c swoimi \u017co\u0142nierzami cz\u0119sto uczestniczy\u0142 w potyczkach i walkach\u00a0 zbrojnych z grupami operacyjnymi UB-KBW, jak r\u00f3wnie\u017c dokonywa\u0142 akcji zbrojnych przeciwko komunistycznemu aparatowi bezpiecze\u0144stwa i administracji.<\/p>\n

8 pa\u017adziernika 1945 roku \u201eCiemny\u201d z\u00a0 \u201eCyganem\u201d \u2013 Janem Skowro\u0144skim dokonali skutecznego zamachu na komendanta posterunku MO w \u0141apach. By\u0142o to wykonanie wyroku wydanego przez NZW. Ponad miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej ten sam duet przeprowadzi\u0142 akcj\u0119 likwidacyjn\u0105 dw\u00f3ch funkcjonariuszy UB z Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego z Wysokiego Mazowieckiego.\u00a0 Wykonywanie wyrok\u00f3w na funkcjonariuszach i agenturze w\u0142adzy komunistycznej by\u0142o tylko cz\u0119\u015bci\u0105 dzia\u0142alno\u015bci sier\u017canta \u201eCiemnego\u201d i podleg\u0142ych mu \u017co\u0142nierzy. R\u00f3wnie wa\u017cnym elementem by\u0142y akcje o charakterze zaopatrzeniowym i rozbrojeniowym. I tak 18 listopada 1945 roku \u201e\u017candarmeria Ciemnego\u201d wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142em PAS wachmistrza \u201eStalowego\u201d \u2013 NN w miejscowo\u015bci Krzewo Nowe zdoby\u0142a samoch\u00f3d \u201eludowego\u201d wojska, na kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 m.in. 150 tys. sztuk papieros\u00f3w!\u00a0 25 marca 1946 roku oddzia\u0142 \u201eCiemnego\u201d urz\u0105dzi\u0142 zasadzk\u0119 na dwa samochody wojskowe niedaleko miejscowo\u015bci Kossaki. Po kr\u00f3tkotrwa\u0142ej walce rozbrojono 20 \u017co\u0142nierzy \u201eludowego\u201d wojska. Na mniejsz\u0105 skal\u0119 podobn\u0105 akcj\u0119 wykonano kilka tygodni p\u00f3\u017aniej, gdy we wsi Kurzele (pow. Wysokie Mazowieckie) \u017co\u0142nierze \u201eCiemnego\u201d rozbroili bez wystrza\u0142u 5 \u017co\u0142nierzy wojska.<\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1946 roku \u201eCiemny\u201d zosta\u0142 mianowany przez Komendanta Okr\u0119gu \u201eChroby\u201d (bia\u0142ostockiego) NZW pp\u0142k. \u201eB\u0142\u0119kita\u201d \u2013 W\u0142adys\u0142awa \u017bwa\u0144skiego dow\u00f3dc\u0105 Pogotowia Akcji Specjalnej (PAS) w Komendzie Powiatu \u201e\u0141aba Po\u0142udniowa\u201d. By\u0142a to cz\u0119\u015b\u0107 po\u0142udniowa powiatu \u0142om\u017cy\u0144skiego. Kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej (prawdopodobnie w czerwcu 1946 r.) KP \u201e\u0141aba\u201d (\u0142om\u017cy\u0144skie) zosta\u0142a podzielona na dwie niezale\u017cne centra dow\u00f3dcze i organizacyjne: KP \u201e\u0141aba Po\u0142udniowa\u201d i KP \u201e\u0141aba P\u00f3\u0142nocna\u201d. Lini\u0119 graniczn\u0105 stanowi\u0142a rzeka Narew. Pogotowie Akcji Specjalnej w strukturze NZW stanowi\u0142y oddzia\u0142y i patrole przygotowane do walki czynnej. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z najlepszych \u2013 w sensie wyszkolenia i do\u015bwiadczenia \u2013 \u017co\u0142nierzy NZW. W oddzia\u0142ach tych panowa\u0142a wojskowa dyscyplina. Oddzia\u0142y PAS by\u0142y w \u201epierwszej linii\u201d walki z grupami operacyjnymi NKWD, UB, KBW i MO. Uwalniali aresztowanych i dokonywali atak\u00f3w na wi\u0119zienia, siedziby UB i\u00a0 komunistycznej administracji oraz posterunki MO. Zwalczali konfident\u00f3w i agent\u00f3w \u201eresortu\u201d oraz \u2013 co szczeg\u00f3lnie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 \u2013 zwyk\u0142e grupy bandyckie i rabunkowe, kt\u00f3re by\u0142y istn\u0105 plag\u0105 w tamtych czasach. Chocia\u017c w za\u0142o\u017ceniu PAS mia\u0142 by\u0107 struktur\u0105 autonomiczn\u0105 to w praktyce podlega\u0142 Komendantom Powiatowym. Sumuj\u0105c PAS by\u0142 przed\u0142u\u017ceniem oddzia\u0142\u00f3w Akcji Specjalnej NSZ okresu okupacji niemieckiej i odpowiednikiem AK-owskich oddzia\u0142\u00f3w \u201eKedywu\u201d (kierownictwa dywersji).
\n\"\"
\nGrupa \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u PAS NZW por. Tadeusza Narkiewicza „Ciemnego”, 1947 r.<\/span><\/span><\/p>\n

Tadeusz Narkiewicz \u015bwietnie si\u0119 sprawdzi\u0142 w tej roli. Koniec 1946 roku i pocz\u0105tek 1947\u00a0 up\u0142yn\u0105\u0142 pod znakiem walki przed zbli\u017caj\u0105cymi si\u0119 \u201ewyborami\u201d do Sejmu w dniu 19 stycznia. Wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 terror ze strony w\u0142adzy komunistycznej, kt\u00f3ry wywo\u0142ywa\u0142 dzia\u0142ania odwetowe. Podleg\u0142e \u201eCiemnemu\u201d oddzia\u0142y i patrole PAS dokonywa\u0142y akcji zbrojnych przeciwko w\u0142adzy komunistycznej, z kt\u00f3rych warto wymieni\u0107 zdobycie posterunku milicji w Czy\u017cewie 16 grudnia 1946 roku czy te\u017c skoordynowany atak jednego dnia \u2013 10 lutego 1947 roku \u2013 na Urz\u0119dy Gminne w 5 miejscowo\u015bciach: Rutkach, Ko\u0142akach, Pucha\u0142ach, Nowogrodzie i Szczepankowie. Zdemolowano budynki niszcz\u0105c m.in.\u00a0 dokumenty podatkowe i kontyngentowe.<\/p>\n

Ale \u201eCiemny\u201d i dow\u00f3dcy NZW przyk\u0142adali wag\u0119 nie tylko do dzia\u0142a\u0144 zbrojnych. R\u00f3wnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa w postaci kolporta\u017cu ulotek, podziemnych gazetek czy tzw. \u201einformacji szeptanej\u201d. Przed Nowym Rokiem \u201eCiemny\u201d podpisa\u0142 kilkadziesi\u0105t specyficznych \u017cycze\u0144 noworocznych, kt\u00f3re za po\u015brednictwem poczty przekazano wysokim funkcjonariuszom UB, MO i komunistycznej administracji. Ten przyk\u0142ad nietuzinkowego zastosowania w praktyce poj\u0119cia \u201ewojny psychologicznej\u201d warto przytoczy\u0107 w ca\u0142o\u015bci:<\/p>\n

Z okazji Nowego Roku sk\u0142adam panu \u017cyczenia. Wyrok. W imieniu Rzeczypospolitej Armii Narodowej Podziemnej skazuj\u0119 pana na \u015bmier\u0107 przez rozstrzelanie, wyrok zostanie wykonany w terminie do dnia 1 II 1947 roku.<\/i><\/p>\n

Wasz przyjaciel \u201eCiemny\u201d.<\/i><\/div>\n<\/blockquote>\n

Stycze\u0144 1947 roku to tak\u017ce wydarzenie niezwyk\u0142e pod wzgl\u0119dem dramatyzmu, kt\u00f3re mog\u0142o zostawi\u0107 \u015blad w psychice Tadeusza. Jego okoliczno\u015bci znamy z relacji por. \u201eS\u0119pa\u201d \u2013 Micha\u0142a Bierzy\u0144skiego<\/a>, jednego z najlepszych dow\u00f3dc\u00f3w partyzanckich NZW na Bia\u0142ostocczy\u017anie. \u0141\u0105czniczk\u0105 \u201eCiemnego\u201d jako dow\u00f3dcy PAS by\u0142a atrakcyjna blondynka o nieco przekornym pseudonimie \u201eRuda\u201d \u2013 Lucyna D. Opr\u00f3cz kontakt\u00f3w organizacyjno-s\u0142u\u017cbowych mi\u0119dzy nimi istnia\u0142 zwi\u0105zek uczuciowy. Niestety trudno orzec, jak g\u0142\u0119boki i jak d\u0142ugo to trwa\u0142o. We wspomnieniach \u201eS\u0119pa\u201d D. okre\u015blona jest jako dziewczyna \u201eCiemnego\u201d<\/i>. Bierzy\u0144ski przy pomocy \u201esiatki\u201d wywiadowczej organizacji zdemaskowa\u0142 D. jako\u2026 agentk\u0119 UB wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c\u0105 z \u00f3wczesnym szefem \u0142om\u017cy\u0144skiej bezpieki W\u0142odzimierzem Szara\u0142o! W tamtych czasach i podobnych przypadkach fina\u0142 m\u00f3g\u0142 by\u0107 tylko jeden.\u00a0 Zastrzeli\u0142 j\u0105 \u201e\u015awie\u017cy\u201d \u2013\u00a0 Jan Konopko pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 kogo\u015b w rodzaju adiutanta \u201eCiemnego\u201d.<\/p>\n

22 lutego 1947 roku, po sfa\u0142szowanych miesi\u0105c wcze\u015bniej wyborach do Sejmu, wesz\u0142a w \u017cycie wcze\u015bniej og\u0142oszona przez komunist\u00f3w amnestia. Wywo\u0142a\u0142a ona kontrowersje i dyskusje r\u00f3wnie\u017c w bia\u0142ostockiej organizacji NZW, kt\u00f3re sprowadza\u0142y si\u0119 do pytania: \u201eBi\u0107 si\u0119 nadal czy ujawnia\u0107?\u201d.\u00a0 Cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w Komendy Okr\u0119gu \u201eChrobry\u201d i Komendant\u00f3w Powiatowych by\u0142a zdania, \u017ce nale\u017cy skorzysta\u0107 z tej mo\u017cliwo\u015bci. Przeciwny takiej postawie by\u0142 pp\u0142k. \u201eB\u0142\u0119kit\u201d oraz cz\u0119\u015b\u0107 dow\u00f3dc\u00f3w terenowych. Do grona przeciwnik\u00f3w\u00a0 amnestii nale\u017ca\u0142 tak\u017ce ppor. \u201eCiemny\u201d \u2013 od lutego 1947 roku Komendant Powiatu \u201e\u0141aba Po\u0142udniowa\u201d w miejsce por. \u201eKrycha\u201d, \u201eGliwica\u201d \u2013 Stanis\u0142awa Janczaka.<\/p>\n

Przygotowuj\u0105c si\u0119 do dalszej pracy konspiracyjnej, \u201eCiemny\u201d postanowi\u0142 gruntownie zreorganizowa\u0107 podleg\u0142\u0105 sobie struktur\u0119. 12 marca 1947 roku wyda\u0142 rozkaz do \u017co\u0142nierzy, w kt\u00f3rym zakaza\u0142 wyj\u015bcia z konspiracji i ujawnienia si\u0119. Fragmenty rozkazu 4\/47:<\/p>\n

[\u2026] W zwi\u0105zku z amnesti\u0105 wydan\u0105 przez komunistyczny rz\u0105d Bieruta wyja\u015bniam: amnestia ma na celu zlikwidowanie ruchu podziemnego. <\/i>[\u2026] Zabraniam pod kar\u0105 S\u0105du Dora\u017anego ujawniania si\u0119 \u017co\u0142nierzom NZW. D<\/i>[ow\u00f3dcom] baon\u00f3w, kompanii, pluton\u00f3w polecam uruchomi\u0107 aparat propagandowy i nie dopu\u015bci\u0107 do legalizacji. Polecam uczciwych \u017co\u0142nierzy WIN przyj\u0105\u0107 do szereg\u00f3w NZW tworz\u0105c z nich odr\u0119bne jednostki. <\/i>[\u2026].<\/p><\/blockquote>\n

Zdaniem wi\u0119kszo\u015bci badaczy rozkaz \u201eCiemnego\u201d stanowi\u0142 tak\u017ce fundament do utworzenia nowej struktury konspiracyjnej istniej\u0105cej po zako\u0144czeniu amnestii pod nazw\u0105\u00a0 Komenda Powiatu \u201ePodhale\u201d. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142y tereny po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci \u0142om\u017cy\u0144skiego (poni\u017cej linii rzeki Narwi); po\u0142udniowo-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 powiatu ostro\u0142\u0119ckiego oraz zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 pow. Ostr\u00f3w Mazowiecka. Do wrze\u015bnia 1947 roku \u201ePodhale\u201d sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z 5 batalion\u00f3w terenowych. Ich liczebno\u015b\u0107 to prawdopodobnie od kilkudziesi\u0119ciu do 100 os\u00f3b. Nowa struktura powsta\u0142a w oparciu o nieujawnionych cz\u0142onk\u00f3w NZW a jej \u201esi\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105\u201d byli pozostaj\u0105cy nadal w konspiracji \u017co\u0142nierze patroli i oddzia\u0142\u00f3w PAS oraz funkcyjni np. nieujawnieni dow\u00f3dcy kompanii.\u00a0 17 marca 1947 roku dosz\u0142o do decyduj\u0105cej odprawy Komendy Okr\u0119gu wraz z Komendantami Powiatowymi we wsi Jamio\u0142ki-Piotrowi\u0119ta w domu cz\u0142onka NZW \u201eDomana\u201d \u2013 Stanis\u0142awa K\u0142oskowskiego. Dosz\u0142o do ostrej dyskusji i swoistego \u201eroz\u0142amu\u201d. Komendant Okr\u0119gu pp\u0142k. \u201eB\u0142\u0119kit\u201d by\u0142 zwolennikiem kontynuowania walki. Popiera\u0142 go w tym ppor. \u201eCiemny\u201d a tak\u017ce szef PAS w KP \u201e\u0141aba Po\u0142udniowa\u201d sier\u017c.\/ppor. \u201eZbych\u201d \u2013 Henryk Jastrz\u0119bski. Za skorzystaniem z amnestii opowiedzia\u0142 si\u0119 m.in. z-ca Komendanta Okr\u0119gu kpt. \u201eGrot\u201d \u2013 Boles\u0142aw Koz\u0142owski, szef Wydzia\u0142u I (organizacyjnego) KO por. W\u0142odzimierz Awramienko \u2013 \u201eDunajewski\u201d czy te\u017c por. \u201eSterna\u201d \u2013 Boles\u0142aw Skaradzi\u0144ski\u00a0 Komendant Powiatu \u201eMazur\u201d (pow. Wysokie Mazowieckie).
\n\"\"
\nCz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u szefa PAS NZW w KP „\u0141aba Po\u0142udniowa” sier\u017c.\/ppor. Henryka Jastrz\u0119bskiego „Zbycha” i patrol Henryka Gawkowskiego „Roli” (jesie\u0144 1946 \u2013 wiosna 1947). Stoj\u0105 kolejno od lewej: Korytkowski Aleksander „Hardy” (patrol „Roli”), NN, Marczyk Ludwik „Skiba” (patrol „Roli”), D\u0105browski Kazimierz „Cygan”, Krajewski Kazimierz „Wilk”, Gawkowski Henryk „Rola”, Choi\u0144ski J\u00f3zef „Maks”, Groszfeld Franciszek „Pax” (patrol „Roli”), NN „\u017babka”, Jastrz\u0119bski Henryk „Zbych”. Kl\u0119cz\u0105: NN, NN. Le\u017c\u0105 od lewej: Pruszko Hieronim „Kalo”, Gaw\u0119dzki Marian „Wicher”, Kuczy\u0144ski Jan „Burza”.<\/i><\/span><\/p>\n

W dwa dni p\u00f3\u017aniej pp\u0142k. W\u0142adys\u0142aw \u017bwa\u0144ski \u201eB\u0142\u0119kit\u201d wyda\u0142 rozkaz do wszystkich struktur terenowych NZW, w kt\u00f3rym zabroni\u0142 ujawniania si\u0119. Jednocze\u015bnie zarysowa\u0142 w nim zasady funkcjonowania organizacji w okresie poamnestyjnym, zalecaj\u0105c pog\u0142\u0119bienie konspiracji. Pomimo zakazu \u201eB\u0142\u0119kita\u201d wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w Komendy Okr\u0119gu ujawni\u0142a si\u0119. Z amnestii skorzysta\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 Komendant\u00f3w Powiatowych i cz\u0119\u015b\u0107 szeregowych cz\u0142onk\u00f3w organizacji. Cz\u0119\u015b\u0107 nie ujawni\u0142a si\u0119 ale nie podj\u0119\u0142a tak\u017ce dzia\u0142alno\u015bci po zako\u0144czeniu amnestii.<\/p>\n

Podporucznik „Ciemny” – cz\u0119\u015b\u0107 2\/2><\/a>
\nStrona g\u0142\u00f3wna><\/a><\/b><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"