WARTO PRZECZYTAĆ… (9)

27 czerwca 2008 gregg71

Dionizy Garbacz
Wołyniak, legenda prawdziwa
Wydawnictwo „Sztafeta” we współpracy z IPN O/ Rzeszów (wyd. III poprawione i rozszerzone),
Stalowa Wola 2008, s. 232.

Pisałem tę książkę, aby dodać sprawiedliwość tym, którzy odeszli, ale tez po to, aby młodzi ludzie mogli poznać tak skomplikowane i wciąż za mało znane dzieje ich rówieśników z lat wojennych i tuż powojennych.

Józef Zadzierski „Wołyniak” od szesnastego roku życia walczył o Polskę, najpierw w szeregach wojska, potem w partyzantce. Zginął, gdy miał dwadzieścia trzy lata. Ale w tym krótkim czasie zyskał sobie opinię geniusza partyzantki i obrońcy Polaków, zamieszkałych na Zasaniu w okolicach Leżajska, przed Niemcami i Ukraińcami, a w końcu przed NKWD i UB. Niezwyczajne i tragiczne było jego życie. Ale tak bywało z ludźmi, którzy wytyczali trudne polskie drogi do wolności.

Dionizy Garbacz

Książka z płytą CD do nabycia (49,90 zł.) w księgarni: POCZYTAJ.PL>

Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (8)

17 czerwca 2008 gregg71

Jerzy Kułak
Rozstrzelany Oddział. Monografia 3 Wileńskiej Brygady NZW – Białostocczyzna 1945-1946
Białystok 2007, s. 475.

Monumentalna monografia (475 stron + 47 stron zdjęć) 3 Wileńskiej Brygady Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowodzonej przez kpt. Romualda Rajsa ps. "Bury" i jego zastępcę por. Kazimierza Chmielowskiego ps. "Rekin", będąca owocem wieloletniej pracy historyka białostockiego oddziału IPN Jerzego Kułaka, autora wielu publikacji poświęconych antykomunistycznemu podziemu.

Książka dostępna w księgarni internetowej PRUS24.PL>, Księgarni Odkrywcy, na allegro.pl, jak również w:
KSIĘGARNIA – Marcin Rutkowski Sprzedaż Książek
ul. Sienkiewicza 18
15-092 Białystok
tel: 691 44 50 40

Por./kpt. Romuald Rajs ps. "Bury" – dowódca 3 Wileńskiej Brygady NZW.

Ze wstępu do książki:
"3 Wileńska Brygada NZW, działająca na Białostocczyźnie w latach 1945 – 1946, miała kontynuować tradycje walk 3 Wileńskiej Brygady AK z okresu 1943 – 1944, zaś II szwadron 5 Wileńskiej Brygady AK z 1945 r. był etapem przejściowym pomiędzy obiema strukturami. Łączyła je nie tylko osoba dowódcy i poszczególni żołnierze, lecz przede wszystkim cel, o jaki walczyli: niepodległość. Zmienił się wróg, lecz cel pozostał ten sam. Również metody walki pozostały te same – z jednym istotnym wyjątkiem. Wydaje się nieprawdopodobne, by pod dowództwem "Szczerbca" na Wileńszczyźnie mogło dojść do pacyfikacji wiosek zamieszkałych przez ludność litewską wrogo odnoszącą się do partyzantki niepodległościowej. Tak się natomiast stało na Białostocczyźnie zimą 1946, gdy na rozkaz kpt. "Burego" płonęły białoruskie wsie. Nie mogąc dosięgnąć uzbrojonego wroga, poszukano łatwej zemsty na cywilach. Najwyraźniej lata, które minęły na walce z wrogiem z bronią w ręku, zagłuszyły sumienia dowódców NZW.

Dla wielu ówczesnych białostoczan kpt. "Bury" był legendą z wileńskiej AK, dowódcą który prowadził oddział do szturmu na Wilno i później wyprowadził go z pułapki zastawionej przez NKWD. Był wyrocznią dla miejscowej ludności. Decydował o tym, czy miejscowy proboszcz nadaje się do pełnienia swej funkcji, rozsądzał spory pomiędzy sąsiadami o miedzę, ścigał koniokradów, godził skłócone rodziny. Gdy nie wystarczyło jego słowo, wysyłał patrol Pogotowia Akcji Specjalnej – zawsze pomagało.

A jednak wydaje się, że mianowanie go dowódcą 3 Brygady było błędem, mianowanie szefem PAS Okręgu Białystok – błędem podwójnym, bowiem walkę z okupantem pojmował swoiście w sposób szczególny. Brak było w jego działaniach jakiejś głębszej wizji, szerszego zamysłu taktycznego oraz planowania odzwierciedlającego aktualną rzeczywistość, cech właściwych oficerom z wyższym wykształceniem. Do tego dodać można zbędne okrucieństwo, stawiające pod znakiem zapytania etykę walki, element tak przecież ważny na Wileńszczyźnie, o którym tu – na Białostocczyźnie -jakby zapomniał.

Jak w tej sytuacji ocenić dowódcę i jego żołnierzy, niewątpliwie patriotów, w wielu wypadkach bohaterów walk z okupantem, którzy przez 7 lat (jak np. kpt. Romuald Rajs) walcząc w konspiracji o szczytne ideały, uznali, że cel uświęca środki? Nie ulega wątpliwości, że stosowanie takiej zasady w sposób nieunikniony prowadzi na manowce ideowe i moralne, prowadzi też do tego, że cel ich walki już nie wszystkim wydaje się taki czysty.
Trzeba dodać, iż sztab Okręgu NZW miał wówczas szansę na wyjście ze sprawy z honorem, bowiem kilkakrotnie dyskutowano w gronie oficerów sztabu, jak i dowódców polowych, nad kwestią oceny postępowania kpt. "Burego". Jak się wydaje, ocena ta była negatywna, jednak zabrakło konsekwencji w ostatecznym wyjaśnieniu stanowiska dowództwa, prawdopodobnie w wyniku niebywałego terroru rozpętanego na Białostocczyźnie zimą 1946 r. przez administrację rządową, który zepchnął organizacje niepodległościowe do głębokiej defensywy. Priorytetem była walka i sprawę odłożono na "później", po zwycięstwie. Był to błąd, którego skutki okazały się dalekosiężne, gdyż pacyfikacja białoruskich wsi okryła niesławą całe białostockie podziemie niepodległościowe, a i dziś wykorzystywana bywa w celach propagandowych.
W okresie PRL mówić o tym można było tylko w ramach wytyczonych przez cenzurę, więc im bardziej oficjalnie atakowano oddział i jego dowódcę – tym bardziej w oczach części opinii społecznej, szczególnie tej patriotycznej, kpt. "Bury" urastał do niemal symbolu bohatera tragicznego, który walczył z bronią w ręku, może był przy tym zbyt twardy dla ludzi, ale takie były czasy, i który zginął z ręki wroga.

Taka ocena nie sprzyjała rzeczowej analizie zjawiska, jakim był niewątpliwie kpt. Rajs i jego oddział. Wydaje się jednak, że i dziś nie jest łatwiej, pomimo tego, iż upłynęło już ponad 50 lat od tamtych wydarzeń, PRL jako system i struktura organizacyjna już nie istnieje, nie ma cenzury, jest pełny dostęp do źródeł, tak się składa bowiem, że w polskich warunkach – szczególnie ostatnio – historia nadal jest przedmiotem zainteresowania polityków. Fakt ten źle wpływa na atmosferę wokół badań historycznych w ogóle, co musi się także odbić na jakości badań dotyczących powojennego podziemia niepodległościowego, zdecydowanie obniżając poziom dyskusji merytorycznej, czasami czyniąc ją wręcz niemożliwą lub bezcelową, gdy odzywają się stare demony, tak dobrze znane z lat, gdy obowiązywała jedynie słuszna wykładnia historii najnowszej.[…]."

Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (7)

9 czerwca 2008 gregg71

Mart Laar
Wojna w lesie. Walka Estończyków o przetrwanie 1944-1956
Libron 2008, s. 368

Książka dostępna w wielu księgarniach internetowych, jednak najtaniej do nabycia na Allegro.pl>

Długo oczekiwana pozycja, traktująca o walce estońskich "Żołnierzy Wyklętych" z sowiecka okupacją.
Podczas gdy walka partyzancka z sowiecką władzą ma dla Estończyków
status legendarny i jest elementem dumy narodowej, reszta świata aż do
dzisiaj niewiele o niej słyszała.

Partyzantka albo działania nieregularne były formą narodowego oporu przeciwko obcej agresji od niepamiętnych czasów. W Estonii taki opór tradycyjnie prowadzono w lasach. Nawet nazwa działań partyzanckich ma związek z miejscem walk – Metsavendlus – dosłownie „leśne braterstwo”.
W najnowszej historii Estonii taktyka Metsavendlus była szeroko stosowana podczas radzieckiej okupacji kraju od połowy 1940 do połowy 1941 roku, a następnie od ponownego opanowania Estonii przez Sowietów jesienią 1944 roku.

Mart Laar – dwukrotny premier niepodległej Estonii, twórca tzw.estońskiego cudu gospodarczego. Znany głównie jako polityk i ekonomista, oprócz tego jest także działaczem społecznym i historykiem, zajmującym się głównie dziejami powojennej Estonii i jej walki o wolność. W 1987 roku współzałożył Towarzystwo Dziedzictwa Narodowego Estonii, które gromadziło dokumenty, fotografie, a także spisywało relacje ocalałych członków estońskiego ruchu oporu. Jest autorem wielu książek dotyczących historii Estonii, a także ekonomii.

Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (6)

4 lutego 2008 gregg71

Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej
nr 1-2/2008
(stron 200, cena 8 zł).
W sprzedaży od 7 lutego 2008 r.

W ostatnich tygodniach sporo mówi się o tym, co działo się w Polsce w okresie powojennym. Najnowszy numer „Biuletynu IPN” 1–2 (84–85) styczeń-luty 2008 wpisuje się w tę debatę. Jego głównym tematem są losy Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, które było utworzoną w konspiracji opozycją polityczną, oraz podziemia niepodległościowego w latach powojennych. Prolog – artykuł Filipa Musiała „Wierni testamentowi Polski niepodległej” syntetycznie ukazuje dzieje czterech kolejnych Zarządów Głównych WiN. Szerzej o działalności WiN mówią w „Rozmowie Biuletynu” specjaliści – Wojciech Frazik, Janusz Kurtyka i Tomasz Łabuszewski. Artykuły i dokumenty ukazują tło ówczesnych wydarzeń i sylwetki ich bohaterów. Epilog – tekst Wojciecha Frazika „Operacja »Cezary«” przedstawia ubecką prowokację, czyli tzw. V Komendę WiN.

Do „Biuletynu IPN” dołączono płytę DVD z filmami:
„Żołnierze wyklęci” i „Losy niepokornych”.

Spis treści:

PROLOG
* Filip Musiał – Wierni testamentowi Polski niepodległej (pdf – 1 MB)

ROZMOWY BIULETYNU
* Największa opozycja antykomunistyczna – o Zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość” z Wojciechem Frazikiem, Januszem Kurtyką i Tomaszem Łabuszewskim rozmawia Barbara Polak

KOMENTARZE HISTORYCZNE
* Kazimierz Krajewski – Podziemie poakowskie na Mazowszu
* Michał Wenklar – Oddział Jana Jandzisia „Sosny”
* Tomasz Łabuszewski – Grodzieński WiN – paradoksy i sprzeczności
* Piotr Łapiński – Amnestia 1947 roku na Białostocczyźnie
* Zbigniew Nawrocki – Brygady Wywiadowcze (1940–1946)
* Tomasz Balbus – Operacja „Radwan”
* Elżbieta Jakimek-Zapart – Proces IV Zarządu Głównego WiN
* Igor Hałagida – Między dezinformacją a rzeczywistością

SYLWETKI
* Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki – „Zagończyk” – Franciszek Jaskulski
* Maciej Korkuć – Siedem wyroków śmierci dla „Zapory”
* Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski – „Huzar” – Kazimierz Kamieński

DOKUMENTY
* Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski – Warszawa 1945
* Teodor Gąsiorowski – „Odpluskwianie”
* Wojciech Frazik – Zamierzamy pokazać sylwetkę tego „bohatera”
* Filip Musiał – Propaganda w akcie oskarżenia przeciwko II Zarządowi Głównemu WiN

RELACJE I WSPOMNIENIA
* Wiesława Ralska – Wspomnienia z procesu II Zarządu Głównego WiN
* Stanisław Dąbrowa-Kostka – Wyciągam P-38…

EPILOG
* Wojciech Frazik – Operacja „Cezary”

PAMIĘĆ
* Krzysztof Szwagrzyk – Ekshumacje

KSIĄŻKI
RECENZJE
WYDARZENIA
POLEMIKI

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej
Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (5)

18 stycznia 2008 gregg71

Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945–1956
red. Agnieszka Łuczak, Aleksandra Pietrowicz
Poznań 2007, 263 s., cena 48,00 zł.

Niniejsza publikacja podsumowuje kolejny etap badań nad polskim powojennym podziemiem niepodległościowym w Wielkopolsce w latach 1945–1956. Zamieszczone artykuły ukazują dzieje antykomunistycznej konspiracji oraz oddziałów zbrojnych działających w regionie od 1945 roku. Publikację uzupełniają liczne nieznane dotąd dokumenty i fotografie odnalezione w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej oraz przechowywane w zbiorach prywatnych.

***

Na temat konspiracji antykomunistycznej w Wielkopolsce oraz działalności podziemia zbrojnego w latach 1945-1956 nie powstało dotychczas wyczerpujące opracowanie. Problem podziemia niepodległościowego był podejmowany przez historyków w pracach powstałych przed 1989 rokiem. Zagadnienie to było prezentowane w sposób propagandowy, a jego celem było ukazanie podziemia niepodległościowego w negatywnym świetle i opatrzenie jego działalności etykietką „bandyckie”. Wolne od tego balastu ideologicznego badania dotyczących podziemia antykomunistycznego podjęli historycy w latach dziewięćdziesiątych XX w. Powstały wówczas liczne prace zarówno na temat konspiracji, jak i podziemia zbrojnego. Ograniczony dostęp do zasobu źródłowego znajdującego się w archiwach Urzędu Ochrony Państwa okazał się istotnym problemem w studiowaniu tego zagadnienia oraz wyjaśnieniu wielu niejasności (dotyczących m.in. powiązań organizacyjnych oraz sposobu likwidacji przez organa bezpieczeństwa). Powstanie Instytutu Pamięci Narodowej i przejęcie przez tę instytucję dokumentacji wytworzonej przez organa bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej umożliwiło dalsze, pogłębione źródłowo badania nad podziemiem niepodległościowym.

Zakres chronologiczny publikacji obejmuje lata 1945-1956, ponieważ Wielkopolska została zajęta przez Armię Czerwoną w lutym 1945 r. Jednym ze zjawisk charakterystycznych dla tego okresu było występowanie oporu społecznego przeciwko nowej władzy. Jego przejawami były zarówno walka z blokadą informacji i działalność propagandowa, jak i niekiedy nawet terror wobec tych, którzy stawali po stronie nowej władzy. Opór ten znajdował także wyraz w legalnej walce politycznej, jaką podjęło Polskie Stronnictwo Ludowe. Podziemie niepodległościowe było jednak najbardziej jaskrawym i widocznym jego przejawem, a zatem było pierwszym i najpoważniejszym przeciwnikiem Polskiej Partii Robotniczej i podporządkowanego jej aparatu bezpieczeństwa.

Publikację rozpoczyna artykuł Agnieszki Łuczak „Podziemie niepodległościowe w Wielkopolsce. Próba charakterystyki”, który jest próbą syntetycznego scharakteryzowania zjawiska podziemia niepodległościowego w Wielkopolsce na tle sytuacji podziemia w kraju. Artykuł przedstawia dane statystyczne będące wynikiem najnowszych ustaleń w kwestii ilości organizacji i oddziałów działających w regionie. Przedstawia ponadto na podstawie nowych źródeł szerszą charakterystykę wybranych najciekawszych organizacji, jak chociażby Wielkopolska Samodzielna Grupa Ochotnicza „Warta”, Polskie Siły Zbrojne czy Krajowy Ośrodek „Kraj”.

Drugi artykuł, autorstwa Przemysława Zwiernika „Organizacje młodzieżowe w Wielkopolsce”, podejmuje dotąd nieznany temat działalności antykomunistycznych organizacji młodzieżowych na terenie Wielkopolski. Tekst jest próbą syntetycznego ujęcia zjawiska konspiracji młodzieży, jakie wystąpiło na dużą skalę na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX w. na terenie całego kraju. W Wielkopolsce liczba powstałych „młodzieżówek” proporcjonalnie dorównywała innym regionom. Tekst prezentuje zarówno wybrane niewielkie kilkuosobowe organizacje, jak i nieliczne próby tworzenia większych struktur konspiracyjnych o charakterze ponadregionalnym.

Artykuł Rafała Sierchuły „Zbrojne podziemie narodowe w Wielkopolsce 1942–1946” z kolei ukazuje działalność obozu narodowego, który stanowił drugi obok poakowskiego ważny nurt konspiracji antykomunistycznej w Polsce. Autor obszernie przedstawia genezę i losy Narodowych Sił Zbrojnych w Wielkopolsce w latach 1942-1945 oraz działalność organizacji Armia Polska w Kraju Zachód w latach 1945-1946. Cennym wątkiem podjętym w artykule są opisane próby współpracy podejmowanej przez przedstawicieli podziemia poakowskiego i narodowego.

Następny artykuł, pióra Jerzego Bednarka „Antykomunistyczny oddział partyzancki Eugeniusza Kokolskiego ps. »Groźny« (sierpień 1945 r. – marzec 1946 r.)”, jest próbą ujęcia historii oddziału dowodzonego przez Eugeniusza Kokolskiego ps. „Groźny”. Był to jeden z większych oddziałów zbrojnych działających na terenie Wielkopolski Wschodniej oraz części obszaru województwa łódzkiego w latach 1945-1946. Autor w oparciu o szeroką bazę źródłową wyczerpująco przedstawia losy oddziału i jego żołnierzy.

Podobną próbę przedstawienia historii oddziału zbrojnego dowodzonego przez Gedymina Rogińskiego ps. „Dzielny” podejmuje artykuł Waldemara Handkego „Oddział AK Gedymina Rogińskiego ps. »Dzielny« – Mariana Rączki ps. »Kościuszko« i jego żołnierze”. Dzięki odnalezionej w archiwach IPN dokumentacji, autor mógł pokusić się o próbę ustalenia podległości organizacyjnej oddziału, wskazując na jego powiązania z WSGO „Warta”.

Również artykuł Daniela Szczepaniaka „Oddział Zygmunta Borostowskiego ps. »Bora«. Z dziejów powojennej konspiracji antykomunistycznej w powiecie krotoszyńskim i jarocińskim” podejmuje tematykę działalności oddziału partyzanckiego, mianowicie por. Zygmunta Borostowskiego ps. „Bora”, podporządkowanego organizacyjnie WSGO „Warta”. Atutem jest wykorzystanie w dużym stopniu relacji żołnierzy oddziału zebranych przez autora w latach dziewięćdziesiątych. Praca jest uzupełniona wykazem członków oddziału oraz akcji przeprowadzonych przez oddział.

Kolejny artykuł Mirosława Orłowskiego „Działalność Centralnego Wydziału Propagandy Stronnictwa Narodowego w latach 1945–1946” prezentuje działalność propagandową SN. W oparciu o przeprowadzoną obszerną kwerendę źródłową (zwłaszcza prasy narodowej) ukazuje dzieje Centralnego Wydziału Propagandy SN oraz losy tworzących go osób działających na terenie całego kraju, w tym również w Poznaniu.

Kolejną część niniejszej publikacji stanowią wybrane dokumenty i fotografie, które w wielu przypadkach pochodzą z archiwum IPN i są publikowane po raz pierwszy. Większość prezentowanych materiałów źródłowych to wydawana przez organizacje prasa konspiracyjna, ulotki o treści antykomunistycznej, rozkazy, instrukcje, a także sprawozdania z działalności i meldunki wywiadowcze. Zamieszczone w publikacji dokumenty i fotografie obrazują ponadto represje wobec żołnierzy podziemia.

Uzupełnienie studiów i materiałów stanowi aneks zawierający wykaz antykomunistycznych organizacji i oddziałów zbrojnych działających w Wielkopolsce w latach 1945-1956. Wykaz prezentuje najnowsze ustalenia statystyczne dotyczące ilości i zasięgu działania organizacji oraz oddziałów partyzanckich w Wielkopolsce.

Z żołnierzami podziemia antykomunistycznego rozprawiono się szczególnie bezwzględnie. Walk
a toczyła się poprzez operacje zbrojne, propagandę, a następnie w historiografii. Działalność niektórych oddziałów zbrojnych, takich jak chociażby oddział por. Franciszka Olszówki ps. „Otto”, ułatwiała komunistycznej propagandzie opatrzenie oddziałów polskiego podziemia etykietką „bandycki” oraz mianem „banda terrorystyczno-rabunkowa”. Niniejsza publikacja wnosi szereg nowych ustaleń zarówno na poziomie faktograficznym jak i interpretacyjnym. Celem autorów jest przede wszystkim ukazanie różnorodnych i nieznanych aspektów działalności podziemia niepodległościowego w Wielkopolsce. Książka podejmuje próbę usystematyzowania w oparciu o nową bazę źródłową tematu podziemia niepodległościowego w Wielkopolsce.

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej
Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (4)

18 stycznia 2008 gregg71

Tomasz Toborek
Stanisław Sojczyński i Konspiracyjne Wojsko Polskie
Łódź 2007, ss. 274 + 28, cena 30,00 zł.

Monografia traktuje nie tylko o całokształcie dziejów największej organizacji podziemia antykomunistycznego w centralnej Polsce po II wojnie światowej, ale także charakteryzuje profil ideowy oraz koleje losu jej założyciela i dowódcy – kpt. Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca”. Nawet na tle wybitnych dowódców I i II konspiracji jawi się on jako postać nietuzinkowa, w pełni zasługująca na szerszą prezentację, zwłaszcza że w okresie PRL jego dokonania były prezentowe w fałszywym świetle. W pracy omówiono działalność trzech Komend KWP, dokonano charakterystyki ich aktywności zbrojnej, wywiadowczej i politycznej oraz kontakty z innymi strukturami podziemia niepodległościowego. Zrekonstruowano również przebieg akcji prowadzonych wobec KWP przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej

Tomasz Kurpierz, Przemysław Piątek
"Dobić wroga". Aparat represji wobec podziemia zbrojnego na Śląsku Cieszyńskim i Żywiecczyźnie (1945-1947)
Oprawa twarda, format B5, ss. 482, cena: 47,00 zł.

Książka prezentuje szeroki wachlarz działań podejmowanych przez komunistyczny aparat represji wobec niepodległościowego podziemia zbrojnego na Śląsku Cieszyńskim i Żywiecczyźnie w latach 1945-1947. Omówiono metody o charakterze operacyjnym, zbrojnym i prawnym, a także – biorąc pod uwagę nawet ówczesny stan prawny – przestępczym. Szczegółowo przedstawiono m.in. specjalną akcję prowokacyjną Urzędu Bezpieczeństwa, w wyniku której wymordowano większość żołnierzy z największego na tym terenie zgrupowania partyzanckiego dowodzonego przez Henryka Flamego „Bartka”.

Książka do nabycia: Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA
Strona główna>

WYDARZENIE WYDAWNICZE !!!!!!!

20 grudnia 2007 gregg71

Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944 – 1956

red. Rafał Wnuk, Sławomir Poleszak, Agnieszka Jaczyńska, Magdalena Śladecka,
Warszawa–Lublin 2007, 574 s.,
Cena: 90.00 zł.

Atlas jest wydawnictwem prezentującym zasięg i struktury organizacji konspiracyjnych oraz zbrojną aktywność polskiej partyzantki powojennej. Praca jest unikalna ze względu na szczegółowość prezentowanych treści historycznych oraz bogactwo informacji z zakresu najnowszej historii Polski.

Atlas przedstawia zagadnienia do niedawna niemal nieobecne w świadomości historycznej Polaków. Były one celowo przemilczane, co wynikało z tezy, iż w 1944 roku zdecydowana większość Polaków poparła nową władzę. Tych, którzy przeciwstawiali się władzy komunistycznej, oficjalna propaganda nazywała „zdrajcami”, „faszystowskim, reakcyjnym podziemiem”, „zaplutymi karłami reakcji”.

Koncepcja atlasu powstała w Oddziałowym Biurze Edukacji Publicznej IPN w Lublinie. Oprócz wizualizacji kartograficznej wydawnictwo zawiera część opisową oraz ikonograficzną. Ramy chronologiczne atlasu wyznaczają wydarzenia istotne dla genezy i działalności polskiego powojennego podziemia niepodległościowego. Za początkowy moment kształtowania się tej konspiracji uznano styczeń 1944 r. – początek ofensywy sowieckiej, której skutkiem było wkroczenie Armii Czerwonej na ziemie II RP. Data końcowa to grudzień 1956 r., symboliczny moment „wyjścia z lasu” – pod wpływem przemian październikowych – ukrywających się żołnierzy podziemia. Dla dopełnienia obrazu podziemia przypomniano również sylwetki tych, którzy z takiej możliwości nie skorzystali i trwali w ukryciu jeszcze w latach sześćdziesiątych, ścigani przez organa bezpieczeństwa.

„Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956” jest skierowany do wszystkich zainteresowanych powojenną historią Polski. Autorzy starali się zastosować proste i sugestywne metody prezentacji kartograficznej, przemawiające do wyobraźni czytelnika, dlatego wydawnictwo będzie doskonałą pomocą edukacyjną dla uczniów.

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej

WARTO PRZECZYTAĆ… (3)

30 listopada 2007 gregg71

Operacja „Sejm” 1944-1946
red. W. Chudzik, Z. Gajowniczek, S. Kokin, P. Kułakowskij, M. Majewski, J. Szapował, J. Tucholski
Warszawa–Kijów 2007,
s. 1424, (seria „Polska i Ukraina w latach trzydziestych – czterdziestych XX wieku”, t. 6)

W publikacji zaprezentowano nieznane do tej pory dokumenty, pochodzące z zasobu archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) i dotyczące likwidacji polskiego podziemia niepodległościowego na terenie południowo-wschodnich województw przedwojennej Polski przez sowieckie służby bezpieczeństwa do 1946 roku. Pozycja zawiera 123 dokumenty opracowane w języku polskim, rosyjskim i ukraińskim. Tom został podzielony na trzy rozdziały.

Dokumenty z archiwum SBU to przede wszystkim protokoły przesłuchania ze spraw prowadzonych przeciwko żołnierzom AK i organizacji „Nie”, ale także przedstawicielom Delegatury Rządu na Kraj. W publikacji zamieszczono m.in. protokół przesłuchania Adama Ostrowskiego ps. „Tomasz Niedziela” – okręgowego Delegata Rządu i działacza PPS-WRN, Jerzego Węgierskiego – uczestnika „Burzy”, potem oficera informacyjnego „Nie” we Lwowie, akt oskarżenia ppłk. Feliksa Jansona – komendanta Obszaru „Nie”. W książce znalazł się także akt oskarżenia biskupa łuckiego Adolfa Piotra Szelążka.

Z ciekawszych dokumentów zamieszczono w wydawnictwie m.in. rozkaz zastępcy ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Bogdana Kobułowa, nakazujący opracowanie i realizację planu pracy agenturalno-operacyjnej w stosunku do polskiego podziemia, instrukcję ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego USRS Siergieja Sawczenki w sprawie wszczęcia operacji „Sejm”, informację specjalną Fiodora Cwietuchina (naczelnika UNKGB obwodu rówieńskiego), dotyczącą aresztowań przeprowadzonych w brygadzie partyzanckiej „Grunwald” i raport naczelnika UNKGB obwodu lwowskiego Aleksandra Woronina w sprawie zlikwidowania polskiego podziemia we Lwowie.

Publikacja zawiera kilkadziesiąt ilustracji oraz trzy unikalne schematy organizacyjne dotyczące podziemia, pochodzące z zasobu archiwum SB Ukrainy. Większość zdjęć została opublikowana po raz pierwszy.

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej

WARTO PRZECZYTAĆ… (2)

13 listopada 2007 gregg71

Dariusz Węgrzyn
Aparat bezpieczeństwa państwa wobec środowisk narodowych na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1945-1956.
Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA 2007
s. 446

Publikacja wypełniająca lukę w historiografii polskiej opozycji antykomunistycznej po II wojnie światowej – poświecona narodowemu nurtowi podziemia na terenie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Przedmiotem rozważań są tu powojenne środowiska narodowe, rozumiane głównie jako skupiska działaczy Stronnictwa Narodowego i struktur wywodzących się z ONR, a także organizacje zbrojne, takie jak NZS i NZW. Autor nie tylko przedstawia dzieje opozycji narodowej i jej założenia ideologiczne, ale przede wszystkim kładzie nacisk na mechanizmy rozpracowania podziemia. Szeroko omawia działania lokalnych komórek aparatu bezpieczeństwa podjęte w celu zniszczenia podziemia, a w szczególności skupia się na takich zagadnieniach, jak: taktyka, strategia, użyte środki oraz zastosowane przez UB metody do wykrycia, a potem zniszczenia opozycyjnych organizacji i środowisk narodowych. Wśród analizowanych zagadnień znalazły się m.in. wielkie operacje UB o kryptonimie „ Pajaki”, „Dziady”, „Rzym” prowadzone w latach 1946-1948, likwidacja podbeskidzkiego zgrupowania NSZ dowodzonego przez Henryka Flamego „Bartka” czy poczynania UB w związku z „aferą Bergu” w latach 1951-1956. Autor nie pominął również późniejszych losów osób ze środowisk narodowych, inwigilowanych przez aparat bezpieczeństwa w ramach różnego typu rozpracowań. Praca została oparta na szerokiej podstawie źródłowej – dokumentach wytworzonych przez organy represji państwa komunistycznego: Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego oraz ich jednostki terenowe. Książka jest istotnym uzupełnieniem opracowań: Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945-1947 Adama Dziuby, „Zostańcie wierni tylko Polsce…”. Niepodległościowe oddziały partyzanckie w Krakowskiem (1944-1947) Macieja Korkucia oraz Podziemie poakowskie na Kielecczyźnie w latach 1945-1948 Ryszarda Śmietanki-Kruszelnickiego.

Książka do nabycia: Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA

Adam Dziuba
Podziemie poakowskie w województwie śląsko – dąbrowskim w latach 1945 – 1947.
Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA 2005
s. 560 + 8 nlb (ilustracje)

Pierwsza po 1989 r. próba całościowego ujęcia problematyki oporu lokalnych struktur konspiracyjnych na Śląsku w latach 1944/45-1947. Zakres terytorialny pracy obejmuje obszar województwa śląsko-dąbrowskiego (ustalony w lipcu 1945 r.) oraz częściowo powiaty województwa krakowskiego. Na obraz walki podziemia w badanym okresie składają się m.in. koncepcje poszczególnych organizacji wobec wkroczenia Armii Czerwonej do Polski, stosunek dowódców i żołnierzy śląskiej konspiracji do rozkazu rozwiązania AK, struktury organizacyjne i działalność „NIE” oraz Okręgu Śląskiego DSZ, przyczyny i skutki ujawnienia Okręgu Śląskiego DSZ, a także sposoby funkcjonowania organizacji powstałych po jego likwidacji. Ważnym zagadnieniem są sposoby represjonowania podziemia przez aparat bezpieczeństwa oraz relacje konspiracji poakowskiej z przedstawicielami nowego ustroju i opozycją. Rzetelna krytyka źródeł historycznych wytworzonych przez aparat represji komunistycznego państwa (materiały operacyjne i administracyjne UB), sądy i prokuratury wojskowe, poparta analizą materiałów organów administracyjnych oraz relacji i wspomnień uczestników konspiracji, przekonuje o tym, że podziemie funkcjonujące w ramach kilku odrębnych organizacji miało zróżnicowane poglądy na kształt powojennej rzeczywistości. Cennym urozmaiceniem książki są tabele, diagramy, zdjęcia oraz indeks nazwisk i pseudonimów.

Książka do nabycia: Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA

Zdzisław Zblewski
Okręg Krakowski Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" 1945-1948. Geneza, struktury, działalność.
Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA 2005
s. 676 + 16 nlb (ilustracje)

Kolejna obszerna rozprawa poświęcona dziejom podziemia niepodległościowego spod znaku Zrzeszenia WiN. Sam temat należy do najistotniejszych zagadnień najnowszej historii, zaś zasięg terytorialny zainteresowań Autora – Małopolska – do obszarów najważniejszych na powojennej mapie konspiracji antykomunistycznej. Gruntowna kwerenda przejętych przez IPN archiwaliów (zwłaszcza wytworzonych przez komunistyczne służby specjalne), wszechstronne wykorzystanie innych materiałów dotyczących komórek konspiracyjnych różnych szczebli oraz relacje uczestników wydarzeń pozwoliły na omówienie wszelkich form działalności WiN-u w Okręgu Krakowskim. Ogrom nowych ustaleń i długi szereg uzupełnień stanu obecnej wiedzy o WiN, ale także o podziemiu w ogóle i sposobach jego zwalczania, wreszcie o sytuacji społecznej na styku konspiracji i legalności czynią książkę Zblewskiego niezwykle wartościową. Przedstawia ona bowiem nie tylko drobiazgowo odtworzony fragment rzeczywistości konspiracyjnej na dużym i ważnym obszarze, ale także skalę społecznego zaplecza konspiracji, utrzymującej się mimo represji, powojennego zmęczenia i wszechobecności nowego systemu. Publikację dopełniają aneks, indeksy oraz liczne ilustracje.

Książka do nabycia: Towarzystwo Naukowe SOCIETAS VISTULANA

Krzysztof Sychowicz
Ziemia Łomżyńska i jej mieszkańcy w latach 1944-1956.
Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomża 2005
s. 198

To pierwsza na taką skalę próba przedstawienia prawdziwej historii Ziemi Łomżyńskiej w pierwszych latach po II wojnie światowej. Instalowanie nowej władzy, jej aparat represji, walka władz z Kościołem katolickim, a także działalność podziemia antykomunistycznego i życie codzienne w PRL – zostało opisane na ponad 150 stronach książki pt. „Ziemia Łomżyńska i jej mieszkańcy w latach 1944-1956”. Autor dr Krzysztof Sychowicz książkę napisał by – jak podkreśla – „zapobiec ponownemu zafałszowaniu wydarzeń mających miejsce w latach 1944-56 i utrwaleniu lansowanych za rządów komunistycznych stereotypów – władza ludowa przeprowadzająca elektryfikację i walcząca z analfabetyzmem”.

„Szeroki dostęp do archiwów peerelowskich służb specjalnych pozwala na coraz dokładniejsze odsłanianie powojennej historii Polski. W ujęciu regionalnym niejednokrotnie jest to stawianiem pierwszych kroków i odkrywaniem nieznanej materii. Obszar, który opisuje w swojej książce Krzysztof Sychowicz był terenem szczególnym, gdyż zamieszkująca go ludność była niezwykle patriotyczna, broniła swojej polskości i przywiązania do wiary katolickiej. To tu w czasie pierwszej okupacji sowieckiej, okupacji niemieckiej oraz w czasach Polski Lubelskiej opór przeciwko okupantom i siłą narzuconemu porządkowi komunistycznemu był niezwykle silny i długi. Książka Krzysztofa Sychowicza przedstawia dzieje tych ziem w okresie szczególnie trudnym, obejmującym lata 1944–1956(…)” – tak do lektury książki zaprasza dr Sławomir Poleszak – historyk z lubelskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.

Dr Krzysztof Sychowicz, ur. w 1969 r. w Łomży. Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego (1995), gdzie również obronił pracę doktorską (2001). W latach 1995–2001 nauczyciel w szkołach łomżyńskich, a następnie do chwili obecnej pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku. Członek Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej. Współautor pakietu edukacyjnego „Podziemie niepodległościowe na terenie województwa białostockiego w latach 1944–1956” (Białystok 2001) i pozycji „Marzenia o Orle w koronie. Nauczyciele i młodzież Polski północno-wschodniej wobec władzy w latach 1980–1986” (Białystok 2004) oraz autor kilkudziesięciu artykułów dotyczących m.in. przeszłości Ziemi Łomżyńskiej.

Książka do nabycia: Księgarnia historyczno – militarna HISTORYTON

Strona główna>

WARTO PRZECZYTAĆ… (1)

24 października 2007 gregg71

Stanisław Świercz
Ostatnim partyzantom Ziemi Mławskiej.
Mława 2006
s. 188

Jest to interesujący zbiór dokumentów, jak również teksty opublikowane na łamach „Tygodnika Ciechanowskiego”. Tom stanowi poniekąd uwieńczenie wieloletnich, żmudnych poszukiwań autora.
Książka opowiada o liczącej zaledwie ośmiu żołnierzy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego grupie Wacława Grabowskiego, legendarnego „Puszczyka”, rozbitej przez Urząd Bezpieczeństwa 5 lipca 1953 roku pod Niedziałkami (obecnie gmina Lipowiec Kościelny).
Stanisław Świercz niezmordowanie zabiegał o uczczenie pamięci o „Puszczyku” i jego podkomendnych W końcu dopiął swego: 8 września 2001 roku pod Niedziałkami stanął poświęcony im obelisk. Na kamieniu nie zapomniano wyryć imienia i nazwiska Marianny Jeziorskiej, która udzielała schronienia oddziałowi „Puszczyka”, za co została aresztowana i skazana, zmarła w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie. Dokumentacja budowy, odsłonięcia i poświęcenia pomnika wypełnia pierwszy rozdział książki.

Są w niej również relacje świadków, w tym Jana Grabowskiego, młodszego brata Wacława, oraz wygrzebane w archiwach teksty proweniencji UB-owskiej i prokuratorskiej, obrazujące epilog ostatnich partyzantów Ziemi Mławskiej.
Sporo miejsca zajmują materiały z sympozjum „O co walczyło Polskie Państwo Podziemne” – z „Puszczykiem” w tle. Tu na szczególną uwagę zasługuje referat Leszka Żebrowskiego przedstawiający w przystępny sposób istotę Polskiego Państwa Podziemnego (dla młodych pokoleń niejednokrotnie jest to rzecz zupełnie niezrozumiała), budowanego już we wrześniu 1939 roku, a następnie rozwijanego. […] Stanisław Świercz nie zapomniał pomieścić w swej książce relacji mediów na temat walk oddziału „Puszczyka” oraz problemów związanych z budową mu pomnika. Wśród nich są dwa artykuły opublikowane na łamach „Tygodnika Ciechanowskiego”. Zapewne teksty prasowe mają zróżnicowaną wartość, niemniej pozwalają uchwycić „klimat” wokół sprawy.
Tom uzupełnia obfita dokumentacja fotograficzna. Składają się na nią zarówno zdjęcia wyciągnięte z archiwów (np. ciał „Puszczyka” i jego towarzyszy), jak uroczystości upamiętniających partyzantów.[…]
Praca „Ostatnim partyzantom Ziemi Mławskiej” jest kolejną książką S. Świercza. Nie pisze monografii naukowych, nie uważa się za historyka. Swoje zadanie widzi w dokumentowaniu najnowszej historii. Jak przystało na badacza przeszłości, jest krytyczny i nieufny wobec źródeł, zwłaszcza wspomnień i pamiętników. Bywa, że miesiącami pracuje nad rozszyfrowaniem jakiegoś szczegółu. Słowem, dostarcza materiałów zawodowym historykom, którzy zresztą korzystają z jego dorobku.

Źródło: Tygodnik Ciechanowski Online

Książkę można nabyć w księgarni Niezależnej Gazety Polskiej>

Apolonia Ptak
Prawem wilka.
Księgarnia Akademicka 1995
s. 88

Dla wielu wojna nie skończyła się w 1945 roku. Do nich należeli: Józef Mika – "Leszek" i Franciszek Mróz – "Bóbr" (zwany często "Hubalem ziemi krakowskiej"), którzy walcząc o wolną i suwerenną Polskę zapłacili za to własnym życiem. Autorka pisząc historię ich losów posłużyła się niekonwencjonalną metodą – wywiadem, próbując w śladach ludzkiej pamięci szukać prawdy o tamtych latach. Powstał reportaż historyczny o ludziach, którzy żyjąc prawem wilka, próbowali ocalić to, co najważniejsze – wolność i suwerenność narodu.

Ta niewielka, bo 88 stronnicowa książka, napisana została w oparciu o relacje świadków i uczestników wydarzeń, a opowiada o losach grupy Józefa Miki ps. "Leszek", który wywodził się z oddziału partyzanckiego "Żandarmeria", kpt. Jana Dubaniowskiego ps. "Salwa", jednego z najbardziej aktywnych oddziałów w woj. krakowskim, który faktycznie będąc oddziałem poakowskim, od 1945 r. konsekwentnie uznawał swą przynależność do Narodowych Sił Zbrojnych.

Książkę można jeszcze kupić [za 1,00 zł. !!!] w Księgarni Akademickiej>

Ryszard Terlecki
Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa 1944 -1990.
Wydawnictwo Literackie 2007
s. 370

Pierwsza popularna książka o służbach specjalnych PRL. Efekt siedmioletniej pracy naukowej jednego z pierwszych pracowników IPN-u. Pełna wstrząsających faktów, przystępnie napisana, historia służb specjalnych w Polsce od końca II wojny światowej do roku 1990. Rzetelność, aktualność tematu oraz osoba autora (profesor historii, dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie) sprawia, że mamy do czynienia z interesującą propozycją popularnonaukową. Książka ilustrowana zdjęciami, zawiera bogaty indeks nazwisk. Doskonała pomoc naukowa, a także pasjonująca lektura dla wszystkich zainteresowany historią Polski.

Ryszard Terlecki – urodzony w 1949 roku. Profesor w Instytucie Historii PAN. Prorektor Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej Ignatianum. Publicysta, redaktor i współpracownik wielu czasopism. Od 2000 r. naczelnik Biura Edukacji Publicznej w krakowskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej, od 2006 roku Dyrektor tego Oddziału. Autor wielu książek, m.in.: Dyktatura zdrady. Polska w 1947 roku, Profesorowie UJ w aktach UB i SB.

Książka do nabycia m.in. w księgarni Merlin.pl>

Rafał Wnuk
„Za pierwszego Sowieta”.
Polska konspiracja na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939 – czerwiec 1941).
Warszawa 2007
s. 463

Mieszkańcy
ziem wschodnich II RP jako pierwsi doświadczyli, czym jest komunistyczne państwo. Wielu z nich nie pogodziło się z utratą suwerenności Polski i życiem w ramach wyznaczanych przez sowiecki system. Książka opisuje burzliwe i tragiczne dzieje polskich organizacji niepodległościowych od września 1939 r. do inwazji niemieckiej na Związek Sowiecki w czerwcu 1941 r. Pokazuje różnorodność inicjatyw konspiracyjnych, sposób ich funkcjonowania oraz metody zwalczania stosowane przez NWKD. Autor, korzystając z bogatej bazy źródłowej, jako pierwszy podjął próbę ukazania zjawiska zorganizowanego polskiego oporu na całym obszarze okupacji sowieckiej.

Książka do nabycia m.in. w księgarni Poczytaj.pl>

POWIAT SANOCKI w latach 1944 – 1956

"POWIAT SANOCKI w LATACH 1944-1956", pod redakcją: Krzysztofa Kaczmarskiego i Andrzeja Romaniaka, Rzeszów – Sanok 2007 r.
Książka wydana wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Rzeszowie oraz Muzeum Historyczne w Sanoku.

Szczególną uwagę chciałbym zwrócić na prawie 100 stronnicowy rozdział autorstwa Andrzeja Romaniuka pt. "Powstanie, działalność i likwidacja antykomunistycznego oddziału partyzanckiego NSZ pod dowództwem Antoniego Żubryda".

Książkę można nabyć w sekretariacie Muzeum Historycznego w Sanoku.
Zamówienia pod numerem telefonu: (013) 46 306 09

Strona główna>